«Ωραία των Αθηνών»: Η παλαιότερη πολυκατοικία της πρωτεύουσας, άνω των 100 ετών - Σε ποιο δρόμο βρίσκεται

Πολλοί τη θεωρούν ως την παλαιότερη σωζόμενη πολυκατοικία της Αθήνας, ένα υπέροχο κτίσμα που ξεπερνά πλέον τον έναν αιώνα ζωής.

Στη λεωφόρο 28ης Οκτωβρίου [που γνωρίζουμε και ως «Πατησίων»], ανάμεσα σε τρόλεϊ, λεωφορεία και αδιάκοπη κίνηση, υπάρχει ένα κτίριο που μοιάζει να έχει μείνει εκτός χρόνου. Στο ύψος του αριθμού 346, στη συμβολή με τη Λασκαράτου, στέκει μια πολυκατοικία που δεν εντυπωσιάζει μόνο με την όψη της, αλλά κυρίως με τη διάρκειά της. Πολλοί τη θεωρούν ως την παλαιότερη σωζόμενη πολυκατοικία της Αθήνας, ένα κτίσμα που ξεπερνά πλέον τον έναν αιώνα ζωής, διατηρώντας μάλιστα μέχρι σήμερα κατοίκους και καθημερινή χρήση.

Η έννοια της πολυκατοικίας παρέμενε άγνωστη στην Αθήνα

Η Πατησίων δεν ήταν πάντα αυτή η πυκνοκατοικημένη λεωφόρος που γνωρίζουμε. Η διαμόρφωσή της ξεκίνησε ήδη από το 1841, όμως για δεκαετίες η περιοχή χαρακτηριζόταν από χαμηλή δόμηση, με μονοκατοικίες και επιβλητικά αρχοντικά που φιλοξενούσαν εύπορες οικογένειες. Μέχρι τη δεκαετία του 1920, η έννοια της πολυκατοικίας παρέμενε σχεδόν άγνωστη στην Αθήνα, σε αντίθεση με τα μεγάλα αστικά κέντρα της βόρειας Ευρώπης όπου η αστικοποίηση είχε ήδη επιβάλει νέα μοντέλα κατοίκησης. Σε μια πόλη που τότε δεν ξεπερνούσε τους 300.000 κατοίκους, η ιδέα ενός κτιρίου που θα στέγαζε πολλαπλές οικογένειες θεωρούνταν καινοτόμα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 ένας Κεφαλλονίτης εφοπλιστής, ο Γιαννουλάτος, αγόρασε ένα εντυπωσιακό κτίριο το οποίο διασώζεται ακόμη και σήμερα, στη συμβολή των οδών Πατησίων 346 και Λασκαράτου 2. Κατόπιν προχώρησε στην ανέγερση ενός κτιρίου που έμελλε να διαφοροποιηθεί από οτιδήποτε υπήρχε γύρω του.

Ο Γιαννουλάτος ζήτησε από έναν αρχιτέκτονα - η ταυτότητα του οποίου παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστη - να σχεδιάσει μια πολυώροφη κατοικία, ενσωματώνοντας ένα μοντέλο που τότε μόλις έκανε την εμφάνισή του στην ελληνική πραγματικότητα.

Η πολυκατοικία, η οποία πιθανολογείται ότι ολοκληρώθηκε γύρω στο 1925, αποτελεί ένα από τα πρώτα παραδείγματα αυτής της νέας αρχιτεκτονικής λογικής στην Αθήνα, πριν ακόμη θεσμοθετηθεί η οριζόντια ιδιοκτησία το 1929 που επέτρεψε την κατανομή ενός κτιρίου σε πολλούς ιδιοκτήτες.

Μια πολυκατοικία με παρατσούκλι «Ωραία των Αθηνών»

Το ίδιο το κτίριο αποκαλύπτει τη φιλοδοξία της κατασκευής του. Εντάσσεται στο λεγόμενο «εκλεκτικιστικό» ρεύμα, συνδυάζοντας στοιχεία από διαφορετικές αρχιτεκτονικές περιόδους, ενώ η κατασκευή του από πέτρα - και όχι από τούβλα - με τοίχους πάχους περίπου 70 εκατοστών υποδηλώνει μια προσέγγιση που έδινε έμφαση στη σταθερότητα και την αντοχή.

Παρά το πέρασμα των δεκαετιών, η δομή του παραμένει ακέραιη, σε αντίθεση με πολλά άλλα κτίρια της ίδιας περιόδου που κατεδαφίστηκαν στο πλαίσιο της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης. Μέχρι σήμερα η πολυκατοικία είναι γνωστή ως η «Ωραία των Αθηνών».

Η ιστορία της ιδιοκτησίας του είναι εξίσου χαρακτηριστική. Ο αρχικός ιδιοκτήτης δεν πρόλαβε να απολαύσει το έργο του, καθώς πέθανε λίγα χρόνια μετά την ολοκλήρωσή του. Η σύζυγός του πούλησε το ακίνητο, το οποίο πέρασε στην οικογένεια Δημητριάδη, εμπόρους με ρίζες στην Κωνσταντινούπολη. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το κτίριο παραμένει στην ίδια οικογένεια, με τα επτά διαμερίσματα να έχουν κατανεμηθεί στους απογόνους της, διατηρώντας μια σπάνια συνέχεια ιδιοκτησίας για τα δεδομένα της Αθήνας.

Στο εσωτερικό της πολυκατοικίας αποτυπώνεται μια διαφορετική αντίληψη για την κατοικία. Τα διαμερίσματα είναι μεγάλα, με επιφάνειες που φτάνουν ακόμη και τα 200 τετραγωνικά μέτρα, ψηλά ταβάνια που αγγίζουν τα πέντε μέτρα και χώρους που σήμερα θα χαρακτηρίζονταν «πολυτελείς» ή ακόμη και «ανεκμετάλλευτοι». Μεγάλα χολ, πολλαπλές πόρτες σε κάθε δωμάτιο και μια διάταξη που επιτρέπει την κυκλοφορία χωρίς περιορισμούς συνθέτουν μια εμπειρία κατοίκησης που απέχει σημαντικά από τα σύγχρονα πρότυπα των μικρότερων διαμερισμάτων.

Η εξωτερική εικόνα του κτιρίου έχει επίσης αλλάξει με τα χρόνια. Στο παρελθόν, ένας ψηλός μαντρότοιχος και μια βαριά σιδερένια πόρτα προστάτευαν την ιδιωτικότητα των ενοίκων. Σήμερα, η αυλή με τα φυτά και τα μπαλκόνια με τα λουλούδια είναι ορατά από τον δρόμο, δημιουργώντας μια αίσθηση ζωής που αντιστέκεται στο αστικό χάος.

Η πολυκατοικία αποτέλεσε για χρόνια αντικείμενο συζήτησης στη γειτονιά. Κάποιοι τη θεωρούσαν αρχιτεκτονικό στολίδι, άλλοι υποστήριζαν ότι δεν ταίριαζε με την αισθητική της Πατησίων. Ο χαρακτηρισμός «γκρίζα πολυκατοικία» που της αποδόθηκε σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται σήμερα να την αδικεί, καθώς το ξεθωριασμένο καφετί χρώμα της και οι λεπτομέρειες της όψης της συνθέτουν μια εικόνα που ξεχωρίζει μέσα στο αστικό τοπίο.

Γύρω της, η Αθήνα έχει αλλάξει ριζικά. Η πόλη συγκαταλέγεται πλέον στις πιο πυκνοκατοικημένες της Ευρώπης, με εκατομμύρια κατοικίες να έχουν ανεγερθεί τις τελευταίες δεκαετίες και τα περισσότερα μεσοπολεμικά κτίρια να έχουν δώσει τη θέση τους σε σύγχρονες πολυκατοικίες από μπετόν. Δίπλα στο ιστορικό κτίριο, ένας μεγάλος γκρίζος τοίχος φέρει ένα ξεθωριασμένο γκράφιτι παλιάς διαφήμισης που γράφει «δίψα για ζωή», μια φράση που μοιάζει να περιγράφει εύστοχα και την ίδια την παρουσία του κτιρίου.

Παρά την έντονη κίνηση και την καθημερινή πίεση του δρόμου, η πολυκατοικία της Πατησίων 346 συνεχίζει να τραβά τα βλέμματα. Περαστικοί σταματούν, τη φωτογραφίζουν, αναρωτιούνται αν κατοικείται. Η απάντηση βρίσκεται στις λεπτομέρειες: στα λουλούδια, στα ανοιχτά παράθυρα, στην αίσθηση ότι το κτίριο δεν είναι απλώς ένα απομεινάρι του παρελθόντος, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα στον σύγχρονο αστικό ιστό.