Σε αντίθετο μήκος κύματος φαίνεται να κινούνται οι ευρωπαϊκές αγορές αερίου, από τον διακηρυγμένο στόχο της ΕΕ να απεξαρτηθεί από το ρωσικό καύσιμο.
Έτσι, παρά τα πρώτα περιοριστικά μέτρα που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ, η πραγματικότητα δείχνει ότι οι ροές από τη Ρωσία όχι μόνο δεν έχουν περιοριστεί, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις είναι αυξημένες.
Πηγές με γνώση των ευρωπαϊκών ενεργειακών δεδομένων κάνουν λόγο για ενίσχυση του μεριδίου των ρωσικών εισαγωγών τους τελευταίους μήνες. Πρόκειται για μία εξέλιξη που αναδεικνύει ένα δομικό πρόβλημα, αφού φανερώνει πως τα εργαλεία που σχεδιάστηκαν για να οδηγήσουν στη σταδιακή απομάκρυνση από το ρωσικό καύσιμο δεν λειτουργούν, τουλάχιστον προς το παρόν, όπως είχε προβλεφθεί.
Κι αυτό γιατί αντί να περιορίζουν την εξάρτηση, αφήνουν περιθώρια ελιγμών που επιτρέπουν στην αγορά να προσαρμόζεται και να χρησιμοποιεί «παραθυράκια» ώστε να διατηρηθούν οι ίδιες εμπορικές πρακτικές.
Τα πρώτα ορόσημα και η περιορισμένη επίδρασή τους
Υπενθυμίζεται ότι στο πλαίσιο του σχετικού Κανονισμού προοδευτικής πλήρους απαγόρευσης των εισαγωγών, το πρώτο βήμα ήταν το «στοπ» στη σύναψη νέων συμφωνιών με Ρώσους προμηθευτές, καθώς και η διακοπή των spot συναλλαγών ρωσικού αερίου, που τέθηκε σε εφαρμογή στις 18 Μαρτίου. Ακολούθησε, στις 25 Απριλίου, η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG βάσει βραχυπρόθεσμων συμβολαίων διάρκειας κάτω του ενός έτους.
Πρόκειται για δύο παρεμβάσεις που θεωρητικά θα έπρεπε να λειτουργήσουν ως «φρένο» στην παρουσία του ρωσικού καυσίμου στην ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, η εικόνα που καταγράφεται δείχνει ότι η επίδρασή τους είναι μέχρι στιγμής περιορισμένη, καθώς οι συνολικές ροές κάθε άλλο παρά έχουν μειωθεί.
Η «εφευρετικότητα» της αγοράς
Στην πράξη, αποδεικνύεται πως η αγορά κινείται με πολύ μεγαλύτερη ευελιξία –και, σε αρκετές περιπτώσεις, εφευρετικότητα– από ό,τι είχε ίσως προβλεφθεί στις Βρυξέλλες. Όπως επισημαίνουν άνθρωποι του κλάδου, ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν βρει τρόπους να παρακάμπτουν τις απαγορεύσεις, προχωρώντας σε μία ιδιότυπη «μεταμφίεση» των συμβολαίων τους.
Συγκεκριμένα, βραχυπρόθεσμες συμφωνίες επεκτείνονται τυπικά χρονικά και εμφανίζονται ως μακροχρόνιες, προσθέτοντας ωστόσο πάρα πολύ μικρές ρήτρες, ώστε να επιτρέπεται η εύκολη και χωρίς ουσιαστικό κόστος καταγγελία τους. Με αυτό τον τρόπο, δημιουργείται μία νέα κατηγορία συμβάσεων, οι οποίες τυπικά δεν εμπίπτουν στους περιορισμούς, αλλά στην ουσία λειτουργούν ως short-term deals.
Ο κίνδυνος για τα επόμενα μέτρα
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι εισαγωγές ρωσικού αερίου συνεχίζονται, υπονομεύοντας την αποτελεσματικότητα των μέτρων. Αν και το φαινόμενο έχει αποτυπωθεί στην αγορά LNG, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η ίδια πρακτική θα έχει αξιοποιηθεί στο να παρακαμφθεί και η επικείμενη απαγόρευση στο ρωσικό αέριο αγωγού.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς για το επόμενο ορόσημο, δηλαδή την απαγόρευση βραχυχρόνιων συμφωνιών για αέριο αγωγού από τη Μόσχα, η οποία τίθεται σε ισχύ στις 17 Ιουνίου. Αν η «συνταγή» της τεχνητής επιμήκυνσης των συμβολαίων έχει όντως επεκταθεί, τότε και αυτό το μέτρο θα έχει περιορισμένη πρακτική επίδραση.
Σταθερή γραμμή από την Κομισιόν
Σημαντικό είναι πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί σταθερή τη θέση της για πλήρη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού αερίου έως το τέλος του 2027. Μάλιστα, το μήνυμα που εκπέμπεται από τα ανώτερα κλιμάκια των Βρυξελλών είναι σαφές, τονίζοντας πως η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Μόσχα αποτελεί μία από τις πλέον εδραιωμένες στρατηγικές επιλογές της Ένωσης.
Η θέση αυτή παραμένει αμετάβλητη ακόμη και στο περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, το οποίο έχει προκύψει μετά την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στη διακηρυγμένη πολιτική και την πραγματικότητα της αγοράς εγκυμονεί κινδύνους για την αξιοπιστία του συνολικού σχεδιασμού.
Η «κερκόπορτα» του TurkStream
Σε αυτό το πλαίσιο, τα στελέχη της αγοράς υπογραμμίζουν την ανάγκη για άμεση ενίσχυση του κανονιστικού πλαισίου, με στόχο το κλείσιμο των «κερκόπορτων». Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ροές μέσω του TurkStream, που θεωρείται η πιο ευάλωτη δίοδος για τη διοχέτευση ρωσικού αερίου στην Ευρώπη μετά το 2027, υπό διαφορετική πλέον «ταυτότητα».
Εάν μέρος του λεγόμενου «Turkish blend» περιλαμβάνει ρωσικό καύσιμο, τότε το υφιστάμενο σύστημα ελέγχου θα καταστεί ανενεργό στην πράξη. Η αλήθεια είναι πως ο Κανονισμός προβλέπει ότι οι ποσότητες αερίου που φτάνουν μέσω της Τουρκίας θα θεωρούνται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο. Ωστόσο, παραμένει ζητούμενο η πρακτική εφαρμογή αυτής της πρόβλεψης.
Το στοίχημα της ιχνηλασιμότητας
Η εφαρμογή ενός αξιόπιστου μηχανισμού ιχνηλασιμότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα των μέτρων. Ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα πιστοποίησης της προέλευσης του αερίου θα μπορούσε να αποτρέψει φαινόμενα «βαφτίσματος» ρωσικού καυσίμου ως προερχόμενου από άλλες πηγές.
Παράλληλα, η έγκαιρη ενεργοποίηση ενός τέτοιου μηχανισμού θα έστελνε σαφές μήνυμα στην αγορά ότι η ΕΕ είναι αποφασισμένη να εφαρμόσει στην πράξη το «στοπ» στις ρωσικές εισαγωγές, περιορίζοντας τα περιθώρια για ερμηνείες και παρακάμψεις.
Οι επιπτώσεις και η επόμενη ημέρα
Η επιτυχής εφαρμογή του σχεδιασμού έχει και μία ακόμη κρίσιμη διάσταση: τη διαμόρφωση των μελλοντικών ισορροπιών στην αγορά φυσικού αερίου της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η απόσυρση περίπου 20 bcm ρωσικού αερίου από την περιοχή έως το 2027 αναμένεται να δημιουργήσει σημαντικό κενό.
Το κενό αυτό εκτιμάται ότι θα καλυφθεί σε μεγάλο βαθμό από LNG, κυρίως αμερικανικής προέλευσης, μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων. Μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επιταχύνει την εμπορική ωρίμανση του Κάθετου Διαδρόμου, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για νέες επενδύσεις και ενίσχυση των υποδομών του, ώστε να αυξηθούν οι εξαγωγές με αφετηρία την Ελλάδα.
- Η κυβέρνηση βάζει τέλος στα πανωτόκια -Τι αλλαγές φέρνει το νομοσχέδιο για τα δάνεια έως 100.000 ευρώ, οι βασικές παράμετροι
- Ιράν -Φρουροί της Επανάστασης: «Πειρατής οι ΗΠΑ, ετοιμαστείτε για νεκροταφείο των αεροπλανοφόρων σας στο Ορμούζ»
- Εκτοξεύθηκαν οι πρώτοι ελληνικοί θερμικοί δορυφόροι του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων -Εντυπωσιακό βίντεο