Βήμα-βήμα υλοποιεί η Ευρώπη τη στρατηγική της δέσμευση για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το τέλος του 2027 που προβλέπει συγκεκριμένα βήματα για βαθμιαία διακοπή των ροών, έως την πλήρη εξάλειψή τους.
Το τρίτο μεγάλο ορόσημο προς την κατεύθυνση αυτή ενεργοποιήθηκε το Σάββατο 25 Απριλίου, οπότε ξεκίνησε να ισχύει η απαγόρευση εισαγωγών φορτίων LNG από τη Ρωσία, στη βάση βραχυπρόθεσμων συμβολαίων. Είχε προηγηθεί η θέση σε ισχύ του σχετικού Κανονισμού της ΕΕ στις αρχές Φεβρουαρίου και η ενεργοποίησή του «επί του πεδίου» στις 18 Μαρτίου, καθώς από την ημερομηνία αυτή αφενός δεν επιτρέπεται πια να κλείσουν νέα συμβόλαια για εισαγωγές αερίου με Ρώσους προμηθευτές, αφετέρου ξεκίνησε η εφαρμογή της διαδικασίας προέγκρισης τόσο για τις εισαγωγές ρωσικού αερίου (στη βάση των παλαιότερων συμφωνιών), όσο και για τις εισαγωγές από άλλες χώρες, με την εξαίρεση τω φορτίων από χώρες που θεωρούνται αξιόπιστοι προμηθευτές όπως οι ΗΠΑ, η Νορβηγία, το Κατάρ κλπ.
Ρωσικό LNG: Τι αφορά η απαγόρευση και τι όχι
Πιο συγκεκριμένα, η απαγόρευση που τέθηκε σε ισχύ στις 25 Απριλίου αφορά σε εισαγωγές ρωσικού LNG στη βάση συμβολαίων διάρκειας μικρότερης του έτους. Σύμφωνα με επίσημο έγγραφο της Κομισιόν, καταλαμβάνει επίσης την αγορά και διαμετακόμιση του LNG, συμπεριλαμβανομένης της εκτροπής πλοίων προς "τρίτες χώρες" εκτός του μπλοκ. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να μην εκφορτώνεται ρωσικό LNG σε ευρωπαϊκό λιμάνι, αλλά ευρωπαϊκές εταιρείες δεν μπορούν καν να αγοράζουν ή να μεταπωλούν τα φορτία ρωσικού LNG που είχαν προμηθευτεί σε τρίτες χώρες (π.χ. Ασία).
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι από σήμερα μηδενίζονται οι ροές ρωσικού LNG προς την Ευρώπη. Αυτό θα συμβεί την 1η Ιανουαρίου 2027, οπότε τίθεται σε ισχύ το μπλόκο στα μακροπρόθεσμα συμβόλαια LNG που αναλογούν στο μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών ρωσικού LNG σήμερα σε χώρες όπως η Γαλλία (στη βάση μεγάλου συμβολαίου που έχει η Total Energies για προμήθειες φορτίων από το τερματικό Yamal) η Γερμανία, το Βέλγιο και η Ισπανία Σημαίνει όμως ότι κλείνει η πιο ευέλικτη «πόρτα» της αγοράς, δηλαδή τα φορτία που μπορούσαν να αγοραστούν βραχυπρόθεσμα για να καλύψουν πχ ανάγκες έκτακτης ζήτησης ή αποθεματοποιησης.
Σύμφωνα με το Reuters, περίπου το 70% των όγκων του LNG από το τερματικό που έφτασαν στην ΕΕ το 2025 ήταν συνδεδεμένο με μακροχρόνια συμβόλαια, ενώ οι διαθέσιμοι spot όγκοι της Ρωσίας για το 2026 εκτιμώνται σε περίπου 2,4 εκατ. τόνους, δηλαδή μια σχετικά διαχειρίσιμη ποσότητα που μπορεί να αντικατασταθεί μεν, αλλά με υψηλό κόστος δε. Και τούτο διότι τα φορτία που θα λείψουν πρέπει να καλυφθούν από ΗΠΑ, Νορβηγία, Αλγερία ή άλλους προμηθευτές, σε μια περίοδο όπου το LNG από το Κατάρ παραμένει εκτός αγοράς όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά και η Ευρώπη ανταγωνίζεται την Ασία για ευέλικτα LNG φορτία.
Η Ελλάδα
H απαγόρευση δεν αφορά άμεσα την Ελλάδα, όπου οι εισαγωγές ρωσικού LNG έχουν μηδενιστεί από το φθινόπωρο του 2024. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, για το 2024 συνολικά στον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας εκφορτώθηκαν φορτία ρωσικού LNG ύψους 2,86 TWh που αντιστοιχούσαν στο 15,3% των συνολικών εισαγωγών LNG του έτους, μειωμένα κατά 65,87% σε σχέση με το 2023.
Οι ποσότητες που επηρεάζονται από το νέο «κόφτη»
Το μέγεθος των ποσοτήτων του ρωσικού LNG που επηρεάζονται άμεσα δεν είναι σαφές, καθώς δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία που να διαχωρίζουν τις εισαγωγές στη βάση μακροπρόθεσμων συμβολαίων από αυτές που γίνονται βάση βραχυπρόθεσμων συμβολαίων. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι οι μεγάλες ενεργειακές εταιρείες της Ευρώπης που έχουν μακροπρόθεσμα συμβόλαια ρωσικού LNG που προέρχεται κατά κύριο λόγο από το τερματικό Yamal στη Σιβηρία όπως η γαλλική TotalEnergies η γερμανική SEFE και η ισπανική Naturgy – μπορούν να συνεχίσουν τις εισαγωγές για ακόμα τουλάχιστον οκτώ μήνες.
Ο Κανονισμός της ΕΕ, ωστόσο, προβλέπει ακριβώς την αύξηση της διαφάνειας σε σχέση με το «προφίλ» των εισαγωγών LNG, καθώς οι αρχές των κρατών-μελών της ΕΕ υποχρεούνται να ενημερώνουν σε μηνιαία βάση την Επιτροπή, και άλλους φορείς για τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένου του αν γίνονται υπό μακροχρόνιες ή βραχυπρόθεσμες συμβάσεις.
H σημασία του μπλόκου για την αγορά
Στην πράξη, η απαγόρευση περιορίζει τις δυνατότητες των ευρωπαϊκών εταιρειών να χρησιμοποιούν ρωσικό LNG ως «ευκαιριακό» φορτίο όταν οι τιμές ή οι ανάγκες το επιβάλλουν. Δεν αναμένεται να προκαλέσει άμεσο σοκ προσφοράς, επειδή μεγάλο μέρος των ρωσικών LNG ροών προς την Ευρώπη είναι δεμένο με μακροχρόνια συμβόλαια που λήγουν ρυθμιστικά στο τέλος του 2026.
Τα επόμενα βήματα
Η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία στον οδικό χάρτη της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο μετά τις 25 Απριλίου είναι η 17η Ιουνίου, οπότε απαγορεύονται τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια φυσικού αερίου μέσω αγωγών.
Από 1 Ιανουαρίου 2027 απαγορεύονται τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια εισαγωγής LNG και το τελευταίο ορόσημο είναι η 30η Σεπτεμβρίου 2027, οπότε τερματίζονται και οι εισαγωγές φυσικού αερίου μέσω αγωγών στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων συμβολαίων. Κατ’ εξαίρεση, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να παρατείνουν την προθεσμία έως τις 31 Οκτωβρίου 2027, εφόσον τα επίπεδα πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου βρίσκονται κάτω από τα υποχρεωτικά όρια ασφαλείας.