Καθοριστικό ορόσημο στην πορεία απεξάρτησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο αποτελεί η 18η Μαρτίου.
Χθες ενεργοποιήθηκε στην πράξη τόσο η απαγόρευση των εισαγωγών επί της αρχής (με τον πρώτο «κόφτη» στα νέα συμβόλαια) όσο και οι νέοι μηχανισμοί ελέγχου εισαγωγών του ρωσικού αερίου, με στόχο την πλήρη εξάλειψή του από το ενεργειακό μείγμα της ΕΕ έως το τέλος του 2027.
Μπλόκο σε νέες συμφωνίες και spot συναλλαγές
Πιο συγκεκριμένα, χθες Τετάρτη 18 Μαρτίου τέθηκε σε ισχύ το δεύτερο μεγάλο ορόσημο του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για το «στοπ» στο ρωσικό αέριο, μετά τη θέση του σε ισχύ στις αρχές Φεβρουαρίου. Και τούτο διότι αρχίζει να εφαρμόζεται στην πράξη το μπλόκο, στο μέτρο που δεν επιτρέπεται πλέον η σύναψη νέων συμφωνιών με Ρώσους προμηθευτές, ενώ μπαίνει φρένο και στις spot συναλλαγές και στις εισαγωγές ρωσικού αερίου (αγωγών και LNG) στη βάση συμβολαίων που συνήφθησαν ή τροποποιήθηκαν μετά τις 17 Ιουνίου 2025.
Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή είναι η ενεργοποίηση της διαδικασίας προέγκρισης (prior authorization) για εισαγωγές τόσο ρωσικού αερίου όσο και αερίου από άλλες χώρες, με εξαίρεση φορτία από ΗΠΑ, Κατάρ, Νορβηγία, Ηνωμένο Βασίλειο, Αλγερία και Νιγηρία.
Αυστηρές υποχρεώσεις για τους εισαγωγείς
Οι εισαγωγείς υποχρεούνται να παρέχουν στοιχεία όπως η ημερομηνία σύμβασης, η διάρκειά της, οι συμφωνημένες ποσότητες και τα εμπλεκόμενα μέρη.
Για εισαγωγές LNG απαιτείται δήλωση του τόπου υγροποίησης και του πρώτου λιμανιού φόρτωσης. Στην περίπτωση μειγμάτων αερίου, πρέπει να υποβάλλεται τεκμηρίωση για την προέλευση κάθε ποσότητας και τον τρόπο ανάμειξης.
Η τεκμηρίωση υποβάλλεται τουλάχιστον έναν μήνα πριν από την είσοδο ρωσικού αερίου στην ΕΕ και πέντε εργάσιμες ημέρες πριν για αέριο άλλων χωρών. Εάν τα στοιχεία δεν κριθούν επαρκή, οι τελωνειακές αρχές υποχρεούνται να αρνηθούν την είσοδο.
Κλείνει η ευρωπαϊκή αγορά για νέες ποσότητες ρωσικού αερίου
Συνοπτικά, από τις 18 Μαρτίου τέθηκε σε ισχύ η απαγόρευση νέων εισαγωγών και συμβολαίων με τη Ρωσία. Επιτρέπονται μόνο τα παλαιά συμβόλαια, υπό καθεστώς ελέγχου και αδειοδότησης, ενώ εισάγεται αυστηρός μηχανισμός επαλήθευσης προέλευσης.
Οι αλλαγές σηματοδοτούν αφενός το «κλείσιμο» της αγοράς για νέες ποσότητες ρωσικού αερίου και αφετέρου την επιβάρυνση των υφιστάμενων εισαγωγών με γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Όπως αναφέρουν πηγές, οι νέες υποχρεώσεις επηρεάζουν και τα συμβόλαια ελληνικών ομίλων (ΔΕΠΑ Εμπορίας, ΔΕΗ και Metlen) με τη Gazprom έως το 2027, καθώς πλέον απαιτείται υποβολή στοιχείων και λήψη εγκρίσεων από τις τελωνειακές αρχές. Η διαδικασία προβλέπει συγκεκριμένες εγκρίσεις ανάλογα με τη διάρκεια και τη δομή των συμβολαίων.
Έκρηξη εισαγωγών πριν από το «φρένο», τι συνέβη στη Βουλγαρία
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι το νέο πλαίσιο εξηγεί την πρόσφατη κατακόρυφη αύξηση εισαγωγών μέσω Βουλγαρίας. Ειδικότερα, στα σημεία διασύνδεσης Strandzha 1 (όπου ρέει Turkish Blend αμφίβολης προέλευσης) και Strandzha 2 (μέσω TurkStream, με σαφώς ρωσικό αέριο), καταγράφηκαν υψηλές ροές πριν από την εφαρμογή των μέτρων, πιθανότατα λόγω προμήθειας ποσοτήτων πριν από την έναρξη των περιορισμών.
Σύμφωνα με στοιχεία του ICIS, οι ροές στο Strandzha 1 μειώθηκαν στα 0,7 εκατ. κυβικά μέτρα στις 17 Μαρτίου από 2,5 εκατ. νωρίτερα, ενώ στο Strandzha 2 υποχώρησαν κάτω από 4 εκατ. από 46,6 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως. Πριν από την εφαρμογή των μέτρων, οι εισαγωγές μέσω Βουλγαρίας είχαν δεκαπλασιαστεί.
Η ΕΕ θεωρεί ότι μεγάλο μέρος του αερίου που εισέρχεται μέσω Τουρκίας στο Strandzha 1 είναι ρωσικής προέλευσης, αν και μπορεί να περιλαμβάνει και τουρκικό ή αζερικό αέριο. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται σαφής απόδειξη μη ρωσικής προέλευσης έως επτά εργάσιμες ημέρες πριν την είσοδο. Στο Strandzha 2, το αέριο θεωρείται εξ ολοκλήρου ρωσικό.
Μεταβατικό καθεστώς έως το 2027
Η 18η Μαρτίου δεν σηματοδοτεί πάντως την πλήρη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού αερίου. Τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια που συνήφθησαν πριν από τον Ιούνιο του 2025 ισχύουν έως τις 25 Απριλίου 2026 για LNG και έως τις 17 Ιουνίου 2026 για αέριο αγωγών.
Τα παλαιά μακροπρόθεσμα συμβόλαια συνεχίζονται έως το τέλος του 2027, ενώ από την 1η Ιανουαρίου 2027 απαγορεύονται πλήρως οι εισαγωγές ρωσικού LNG.
Κομισιόν: Ευελιξίες στις αδειοδοτήσεις λόγω κρίσης στη Μέση Ανατολή
Λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επικαιροποίησε τις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του Κανονισμού REPowerEU.
Σε συνθήκες κρίσης, τα κράτη-μέλη καλούνται να αποφεύγουν περιττά εμπόδια στις εισαγωγές μη ρωσικού LNG. Αυτό σημαίνει περιορισμό των απαιτούμενων εγγράφων στα απολύτως αναγκαία και επιτάχυνση της έκδοσης αδειών.
Παράλληλα, προβλέπονται ευελιξίες όπως ενιαίες άδειες για πολλαπλές αποστολές, αμοιβαία αναγνώριση αδειών μεταξύ λιμένων, απλουστευμένη απόδειξη προέλευσης και δυνατότητα υποβολής δικαιολογητικών εκ των υστέρων.