Η προσπάθεια περιορισμού της άναρχης εκτός σχεδίου βιομηχανικής ανάπτυξης και η σταδιακή μεταφορά της παραγωγικής δραστηριότητας σε οργανωμένους υποδοχείς αποτελούν τον κεντρικό άξονα του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τη Βιομηχανία, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 10 Ιουλίου.
Το νέο πλαίσιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση φιλοδοξεί να αλλάξει μια παγιωμένη πρακτική δεκαετιών, κατά την οποία η πλειονότητα των νέων βιομηχανικών μονάδων αναπτυσσόταν εκτός οργανωμένων βιομηχανικών περιοχών, δημιουργώντας προβλήματα χωροταξικής οργάνωσης, περιβαλλοντικής διαχείρισης και υποδομών. Στόχος πλέον είναι η ανάπτυξη της μεταποίησης να συνδεθεί με Επιχειρηματικά Πάρκα και οργανωμένους υποδοχείς, ώστε η βιομηχανική γη να αποκτήσει σαφείς κανόνες, επαρκείς υποδομές και καλύτερες συνθήκες λειτουργίας για τις επιχειρήσεις.
Από το εκτός σχεδίου μοντέλο στους οργανωμένους υποδοχείς
Το σχέδιο θέτει έναν φιλόδοξο στόχο για την επόμενη δεκαπενταετία: μόλις το ένα τρίτο των νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων να χωροθετείται εκτός οργανωμένων περιοχών. Με άλλα λόγια, η συντριπτική πλειονότητα των νέων επενδύσεων θα πρέπει να κατευθύνεται σε Επιχειρηματικά Πάρκα και Οργανωμένους Υποδοχείς Μεταποιητικών και Επιχειρηματικών Δραστηριοτήτων.
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι σαφής: η βιομηχανική ανάπτυξη δεν θα πρέπει να εξαπλώνεται αποσπασματικά στον χώρο, αλλά να συγκεντρώνεται σε περιοχές όπου υπάρχουν κοινές υποδομές, οργανωμένη περιβαλλοντική διαχείριση και δυνατότητα καλύτερης διασύνδεσης με τα δίκτυα μεταφορών και ενέργειας. Παράλληλα, προβλέπεται η παροχή κινήτρων για τη μετεγκατάσταση υφιστάμενων μονάδων σε οργανωμένους υποδοχείς, καθώς και η ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών πάρκων.
Αττική και Θεσσαλονίκη παραμένουν οι βασικοί βιομηχανικοί πόλοι
Το χωροταξικό αναγνωρίζει ότι ο πυρήνας της ελληνικής μεταποίησης εξακολουθεί να βρίσκεται στις μητροπολιτικές περιοχές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης, μαζί με τις ευρύτερες ζώνες επιρροής τους.
Στην περίπτωση της Αττικής, η βιομηχανική επιρροή επεκτείνεται προς την Κορινθία, το νότιο τμήμα της Βοιωτίας και την περιοχή της Χαλκίδας. Αντίστοιχα, η Θεσσαλονίκη συνδέεται λειτουργικά με το Κιλκίς, τμήματα της Πέλλας και της Ημαθίας, τη βόρεια Πιερία και τη βορειοδυτική Χαλκιδική. Το νέο σχέδιο εκτιμά ότι οι περιοχές αυτές θα συνεχίσουν να συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής δραστηριότητας της χώρας και τα επόμενα χρόνια.
Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται η προσέλκυση βιομηχανιών υψηλότερης τεχνολογίας και στρατηγικού χαρακτήρα, ενώ παράλληλα επανέρχεται η επιδίωξη εξυγίανσης των υφιστάμενων άτυπων βιομηχανικών συγκεντρώσεων, ένα ζήτημα που απασχολεί διαχρονικά τη βιομηχανική πολιτική της χώρας.
Νέα βιομηχανική γη 57.000 στρεμμάτων
Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εκτιμά ότι μέχρι το 2032 η Ελλάδα θα χρειαστεί επιπλέον 57.433 στρέμματα οργανωμένης βιομηχανικής γης για να καλύψει τις ανάγκες της μεταποίησης. Το μέγεθος αυτό αφορά όχι μόνο τις εγκαταστάσεις παραγωγής, αλλά και τους κοινόχρηστους χώρους, τα οδικά δίκτυα και τις απαραίτητες υποδομές που συνοδεύουν μια οργανωμένη βιομηχανική περιοχή.
Οι μεγαλύτερες ανάγκες εντοπίζονται στην Αττική, όπου απαιτούνται περισσότερα από 21.600 νέα στρέμματα, ενώ ακολουθούν η Κεντρική Μακεδονία και η Στερεά Ελλάδα. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τη διαχρονική συγκέντρωση της παραγωγικής δραστηριότητας γύρω από τα δύο μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα της χώρας και τις ισχυρές βιομηχανικές ζώνες που έχουν αναπτυχθεί γύρω από αυτά.
Αυστηρότεροι όροι για νέες εγκαταστάσεις
Παρότι το νέο χωροταξικό δεν εισάγει εκτεταμένο σύνολο νέων κανόνων χωροθέτησης, περιλαμβάνει ορισμένες σημαντικές παρεμβάσεις.
Μεταξύ αυτών είναι η αύξηση της ελάχιστης αρτιότητας στις περισσότερες περιοχές στα 10 στρέμματα, καθώς και η μείωση του ποσοστού κάλυψης στο 20% για τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Οι ρυθμίσεις αυτές αποσκοπούν στη συγκράτηση της άναρχης δόμησης και στη διασφάλιση επαρκών ελεύθερων χώρων εντός των βιομηχανικών οικοπέδων.
Παράλληλα, το πλαίσιο αφήνει ένα περιθώριο ευελιξίας, επιτρέποντας σε ορισμένες περιπτώσεις τη χωροθέτηση επενδύσεων εκτός οργανωμένων περιοχών, όταν αυτό δικαιολογείται από ειδικούς χωρικούς ή λειτουργικούς λόγους.
Προτεραιότητα στις στρατηγικές και υψηλής τεχνολογίας επενδύσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις επενδύσεις που συνδέονται με τη νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική και την πράσινη μετάβαση.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι οι βιομηχανικές επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας, καθώς και οι μονάδες μείζονος σημασίας για την εθνική οικονομία, θα πρέπει να αξιολογούνται ευνοϊκά τόσο κατά την εγκατάσταση όσο και κατά τον εκσυγχρονισμό ή την επέκτασή τους.
Ακόμη μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στις βιομηχανίες που σχετίζονται με στρατηγικούς τομείς για την ευρωπαϊκή αυτονομία και την πράσινη μετάβαση, όπως η άμυνα, η μεταλλουργία, τα κρίσιμα μέταλλα, η αυτοκινητοβιομηχανία και οι αλυσίδες παραγωγής που συνδέονται με τις καθαρές τεχνολογίες. Σύμφωνα με το σχέδιο, οι επενδύσεις αυτές θεωρούνται έργα υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος και αντιμετωπίζονται ως τέτοιες στο πλαίσιο των διαδικασιών αδειοδότησης.
Το μεγάλο στοίχημα της εφαρμογής
Η ουσία του νέου χωροταξικού δεν βρίσκεται μόνο στις προβλέψεις για νέες εκτάσεις ή στους χάρτες ανάπτυξης, αλλά κυρίως στην εφαρμογή του. Η Ελλάδα επιχειρεί για ακόμη μία φορά να μεταβεί από το μοντέλο της διάσπαρτης βιομηχανικής εγκατάστασης σε ένα πιο οργανωμένο σύστημα παραγωγικής ανάπτυξης, με σαφείς χρήσεις γης, οργανωμένες υποδομές και καλύτερο περιβαλλοντικό έλεγχο.
Το αν ο στόχος να κατευθύνεται η πλειονότητα των νέων βιομηχανιών σε οργανωμένες περιοχές θα επιτευχθεί, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ταχύτητα ανάπτυξης νέων Επιχειρηματικών Πάρκων, τα κίνητρα που θα δοθούν στις επιχειρήσεις και τον τρόπο με τον οποίο τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια θα εξειδικεύσουν στην πράξη τον νέο βιομηχανικό χάρτη της χώρας.