Συναγερμός για τις τιμές των καυσίμων έχει σημάνει στην Ευρώπη, καθώς η άνοδος του πετρελαίου και οι αναταράξεις στις διεθνείς ενεργειακές ροές πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ αυξάνονται οι ανησυχίες για την επάρκεια προϊόντων ενόψει του χειμώνα.
- Η γαλλική κυβέρνηση διευρύνει τα μέτρα στήριξης, διαθέτοντας πακέτο 450 εκατ. ευρώ. Επεκτείνει το επίδομα καυσίμων των 100 ευρώ για τους «μεγάλους οδηγούς» και ενισχύει στοχευμένα επαγγελματικούς κλάδους, αποφεύγοντας οριζόντιες μειώσεις φόρων.
- Εν μέσω φόβων για ελλείψεις καυσίμων στην ευρωπαϊκή αγορά, ο Εμανουέλ Μακρόν ζητά από τις Βρυξέλλες προσωρινή χαλάρωση των κανόνων. Στόχος είναι να αυξηθεί η παραγωγή diesel και κηροζίνης από τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια.
- Οι ευρωπαϊκές χώρες υιοθετούν διαφορετικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση της κρίσης. Η Γερμανία μειώνει τη φορολογία, η Κροατία επιβάλλει πλαφόν, ενώ άλλες χώρες εφαρμόζουν στοχευμένες επιδοτήσεις ή περιορίζουν τα περιθώρια κέρδους των πρατηρίων.
- Η κρίση αναδεικνύει τη συρρίκνωση της ευρωπαϊκής διυλιστικής ικανότητας, αυξάνοντας την εξάρτηση από εισαγωγές. Παράλληλα, εξετάζεται η φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών, ενώ οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν το αυξανόμενο δημοσιονομικό κόστος.
Η Γαλλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, ανακοινώνοντας νέο πακέτο ύψους 450 εκατ. ευρώ για τη στήριξη των καταναλωτών και των επαγγελματικών κλάδων που πλήττονται περισσότερο. Παράλληλα, επεκτείνει την ενίσχυση των 100 ευρώ για τους «μεγάλους οδηγούς», ανεβάζοντας τους δυνητικούς δικαιούχους από περίπου 3 εκατ. σε 5,5 εκατ. ανθρώπους.
Το ποσό, πάντως, δεν αφορά οριζόντια όλους τους οδηγούς. Απευθύνεται σε όσους χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους για την εργασία τους και πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά και χιλιομετρικά κριτήρια.
Με την τιμή των καυσίμων για τα ΙΧ στην ΕΕ να έχει καταγράψει τον τελευταίο χρόνο αύξηση της τάξης του 23,8%, ο Εμανουέλ Μακρόν επιχειρεί να κινητοποιήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες που διέπουν την παραγωγή, ώστε τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια να αυξήσουν την παραγωγή diesel και κηροζίνης, καθώς τον τελευταίο χρόνο η τιμή των καυσίμων για τα ΙΧ στην ΕΕ κατέγραψε αύξηση 23,8%
Γαλλία: Πακέτο 450 εκατ. ευρώ για οδηγούς και επαγγελματίες
Η γαλλική κυβέρνηση αποφάσισε να παρατείνει και να διευρύνει τα μέτρα στήριξης, καθώς η ενεργειακή κρίση αποδεικνύεται πιο επίμονη και οι τιμές στην αντλία παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.
Το νέο πακέτο ανέρχεται σε 450 εκατ. ευρώ, ενώ η συνολική φετινή δαπάνη για τις σχετικές ενισχύσεις υπολογίζεται πλέον σε περίπου 1,4 δισ. ευρώ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το επίδομα καυσίμων για τους λεγόμενους «μεγάλους οδηγούς», το οποίο παρατείνεται για τους μήνες Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο και διευρύνεται ώστε να καλύψει έως και 5,5 εκατ. δικαιούχους. Η ενίσχυση ανέρχεται σε 100 ευρώ για το τρίμηνο, έναντι 50 ευρώ στο προηγούμενο πρόγραμμα.
Το όριο διευρύνεται σε εισόδημα έως περίπου 2.050 ευρώ καθαρά για ένα άτομο, με υψηλότερα όρια για ζευγάρια και οικογένειες, ενώ απαιτείται χρήση του αυτοκινήτου για τη μετάβαση στην εργασία και συγκεκριμένη απόσταση ή ετήσια χιλιομετρική κάλυψη.
Παράλληλα, διατηρούνται οι στοχευμένες ενισχύσεις για επαγγελματικούς κλάδους με υψηλή κατανάλωση καυσίκμων. Αγρότες, αλιείς και κατασκευαστικές επιχειρήσεις περιλαμβάνονται στα μέτρα, ενώ για ορισμένους εργαζομένους με αυξημένες μετακινήσεις η ενίσχυση διπλασιάζεται από 20 σε 40 λεπτά ανά λίτρο.
Η επιλογή της γαλλικής κυβέρνησης είναι σαφής: αντί για οριζόντια μείωση φόρων, κατευθύνει περισσότερους πόρους σε νοικοκυριά και επαγγελματίες που εξαρτώνται περισσότερο από το αυτοκίνητο.
Πίεση στις αντλίες και φόβοι για ελλείψεις
Η νέα παρέμβαση έρχεται ενώ η ευρωπαϊκή αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονη αναστάτωση.
Τα προβλήματα στις ροές καυσίμων μέσω των Στενών του Ορμούζ, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και η περιορισμένη διαθεσιμότητα πετρελαϊκών προϊόντων έχουν ενισχύσει σημαντικά τις τιμές, με το diesel να βρίσκεται στο επίκεντρο της πίεσης.
Στη Γαλλία, περίπου 16% των πρατηρίων εμφάνιζαν στις 21 Σεπτεμβρίου έλλειψη τουλάχιστον ενός τύπου προϊόντος. Οι Αρχές επισημαίνουν ότι μέρος των προβλημάτων οφείλεται στην αυξημένη ζήτηση στα φθηνότερα πρατήρια και δεν συνδέεται με εξάντληση των εθνικών αποθεμάτων.
Η εικόνα, ωστόσο, αποτυπώνει την ένταση στην αγορά. Μια διεθνής διαταραχή στην προσφορά καυσίμων μπορεί πλέον να μεταφερθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα από τις αγορές πετρελαίου στις αντλίες και από εκεί στο κόστος μετακίνησης και μεταφοράς προϊόντων.
Ο Μακρόν ζητά από τις Βρυξέλλες περισσότερη παραγωγή
Μπροστά στον κίνδυνο να μετατραπεί η κρίση τιμών σε πρόβλημα επάρκειας καυσίμων, ο Γάλλος πρόεδρος απευθύνεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Σε επιστολή του προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζήτησε να εξεταστεί προσωρινή χαλάρωση των ευρωπαϊκών κανόνων που αφορούν την παραγωγή πετρελαϊκών προϊόντων, ώστε τα διυλιστήρια της ΕΕ να μπορέσουν να αυξήσουν την παραγωγή diesel και κηροζίνης έως και κατά 20%.
Ο Μακρόν ζητά επίσης μεγαλύτερη ευελιξία στην ανάμειξη βιοκαυσίμων στο diesel, καθώς και αναβολή κατά ένα έτος της εφαρμογής νέων κανόνων για τις εκπομπές μεθανίου.
Η γαλλική πρωτοβουλία δείχνει ότι η συζήτηση στην Ευρώπη έχει πλέον περάσει από το ύψος των τιμών και στο ζήτημα της ασφάλειας εφοδιασμού.
Από τη μείωση φόρων στα πλαφόν - Τα διαφορετικά μέτρα στην Ευρώπη
Η Γαλλία δεν είναι η μόνη χώρα που επιχειρεί να απορροφήσει μέρος του κόστους των καυσίμων. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους, ανάλογα με τα δημοσιονομικά περιθώρια και την ένταση των πιέσεων που αντιμετωπίζουν.
Στη Γερμανία, από την 1η Οκτωβρίου μειώνεται η ενεργειακή φορολογία σε βενζίνη και diesel κατά 14 λεπτά το λίτρο. Μαζί με τον ΦΠΑ, η συνολική ελάφρυνση στην τελική τιμή υπολογίζεται σε 17 λεπτά το λίτρο, με συνολικό κόστος περίπου 2,5 δισ. ευρώ για ομοσπονδιακό κράτος και κρατίδια. Το μέτρο θα ισχύσει έως το τέλος του έτους.
Η Αυστρία κινείται περισσότερο στο μέτωπο της ενέργειας για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Έχει συμφωνήσει πακέτο 750 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2027-2029, με 250 εκατ. ευρώ ετησίως για τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας και του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων. Για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες προβλέπεται στήριξη που μπορεί να περιορίσει το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας έως και στα 5 λεπτά ανά kWh για έως το 50% της κατανάλωσης, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Στην Κροατία, τα μέτρα είναι πιο άμεσα συνδεδεμένα με την τιμή στην αντλία: έχουν χρησιμοποιηθεί πλαφόν στις τιμές πετρελαίου και diesel, μειώσεις ειδικών φόρων και στοχευμένη οικονομική στήριξη για ευάλωτες ομάδες, μεταφορές και αγροτικό τομέα.
Η Βουλγαρία έχει επιλέξει στοχευμένη επιδότηση για ιδιοκτήτες αυτοκινήτων με βάση το εισόδημα, ενώ παράλληλα προβλέπει αντιστάθμιση του κόστους καυσίμων για αγρότες. Η Τσεχία έχει κινηθεί με περιορισμούς στα περιθώρια κέρδους των πρατηρίων και μείωση του ειδικού φόρου.
Στην Ισπανία, η αντιμετώπιση της κρίσης των καυσίμων περιλαμβάνει συνδυασμό φορολογικών ελαφρύνσεων, εισοδηματικών ενισχύσεων και στοχευμένων επιδοτήσεων. Η Ιταλία έχει κινηθεί επίσης με συνδυασμό παρεμβάσεων για νοικοκυριά και βιομηχανία, ενώ η Πολωνία έχει χρησιμοποιήσει τόσο φορολογικά εργαλεία όσο και παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι επομένως πολυεπίπεδη: άλλες χώρες μειώνουν φόρους, άλλες επιδοτούν απευθείας τους καταναλωτές, άλλες βάζουν πλαφόν ή περιορίζουν τα περιθώρια των πρατηρίων και άλλες επικεντρώνονται στη στήριξη της βιομηχανίας.
Η αδυναμία της ευρωπαϊκής διύλισης
Πίσω από τη σημερινή αναστάτωση βρίσκεται ένα διαρθρωτικό πρόβλημα που εξελίσσεται εδώ και χρόνια: η συρρίκνωση της ευρωπαϊκής διυλιστικής βάσης.
Από το 2009 έχουν χαθεί, σύμφωνα με τη FuelsEurope, περισσότεροι από 167 εκατ. τόνοι ετήσιας διυλιστικής δυναμικότητας, δηλαδή πάνω από το ένα πέμπτο της παραγωγικής βάσης που διέθετε η περιοχή.
Την ίδια στιγμή, η ζήτηση για diesel, βενζίνη και καύσιμα αεροσκαφών παραμένει σημαντική. Το αποτέλεσμα είναι η μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγωγές έτοιμων προϊόντων.
Αυτό καθιστά την ευρωπαϊκή αγορά πιο ευάλωτη σε μια κρίση που ξεκινά χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Ένα πρόβλημα στις εξαγωγές της Μέσης Ανατολής ή στις βασικές θαλάσσιες οδούς μπορεί να επηρεάσει άμεσα την προσφορά και τις τιμές στην Ευρώπη.
Στο στόχαστρο και τα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών
Στο τραπέζι βρίσκεται πλέον και μια διαφορετική λύση: η φορολόγηση των έκτακτων κερδών ενεργειακών επιχειρήσεων.
Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία, Πορτογαλία και Αυστρία έχουν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τρόπους φορολόγησης των λεγόμενων υπερκερδών που προκύπτουν από την εκτίναξη των τιμών. Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ αναμένεται να συζητήσουν το θέμα, ενώ η Κομισιόν έχει επισημάνει ότι οι σχετικές φορολογικές αποφάσεις παραμένουν στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών.
Η Πολωνία έχει ήδη επιλέξει αυστηρότερη προσέγγιση, με ειδικό φόρο στα επιπλέον έσοδα των πετρελαϊκών επιχειρήσεων για το 2026, ενώ στο παρελθόν είχε χρησιμοποιήσει και πλαφόν στις τιμές των καυσίμων.
Το κόστος για τους προϋπολογισμούς
Η επέκταση των μέτρων στήριξης δημιουργεί ένα δεύτερο πρόβλημα για τις κυβερνήσεις: τον δημοσιονομικό λογαριασμό.
Όσο παραμένουν υψηλές οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου, τόσο αυξάνεται το κόστος των επιδοτήσεων και των φορολογικών ελαφρύνσεων. Παράλληλα, οι κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις και το υψηλότερο κόστος λειτουργίας της οικονομίας.
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι οι χώρες έχουν ακολουθήσει διαφορετικές στρατηγικές το 2026: από στοχευμένες μεταβιβάσεις σε ευάλωτα νοικοκυριά και κλάδους έως οριζόντιες μειώσεις φόρων και πλαφόν στις τιμές.
Το στοίχημα του χειμώνα
Το κρίσιμο ερώτημα για την Ευρώπη είναι πλέον διπλό: πόσο ψηλά θα παραμείνουν οι τιμές και αν θα υπάρχουν επαρκείς ποσότητες καυσίμων για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά.
Η νέα κρίση φέρνει ξανά στο προσκήνιο το διαρθρωτικό ζήτημα της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας: η ανάγκη για συμβατικά καύσιμα παραμένει υψηλή, την ώρα που η παραγωγική βάση της Ευρώπης έχει περιοριστεί.
Και αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα γεωπολιτική αναταραχή μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε ακριβότερη μετακίνηση, υψηλότερο κόστος για τις επιχειρήσεις και νέο βάρος για τους κρατικούς προϋπολογισμούς.