Ακριβότερες μεταφορές, υψηλότερο κόστος παραγωγής και νέες πιέσεις στις τιμές των προϊόντων δημιουργεί η άνοδος των ενεργειακών τιμών.
Νέες πιέσεις στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών δημιουργεί η άνοδος στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Το ενεργειακό σοκ δεν περιορίζεται στην τιμή της βενζίνης ή του πετρελαίου θέρμανσης, αλλά διαχέεται σταδιακά σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής και διακίνησης προϊόντων, από το εργοστάσιο και την αποθήκη μέχρι το φορτηγό και τα ράφια του σούπερ μάρκετ.
Πλέον το Brent κινείται γύρω από τα 104 δολάρια το βαρέλι, ενώ στις αρχές της εβδομάδας είχε προσεγγίσει τα 107 δολάρια. Την ίδια στιγμή, τα συμβόλαια φυσικού αερίου για τον Δεκέμβριο έχουν ξεπεράσει τα 83 ευρώ/MWh.
Βασικός συντελεστής κόστους το diesel
Ειδικότερα η πρώτη και ταχύτερη επίπτωση αφορά τις μεταφορές. Το diesel αποτελεί βασικό συντελεστή κόστους για τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές και κάθε αύξηση της τιμής του μεταφέρεται, με διαφορετική χρονική υστέρηση, στις χρεώσεις των μεταφορέων.
Ήδη από τον Μάρτιο οι ελληνικοί φορείς της εφοδιαστικής αλυσίδας υπολόγιζαν ότι οι αυξήσεις του diesel είχαν ανεβάσει το κόστος μεταφοράς κατά περίπου 18%-19%, προειδοποιώντας ότι οι επιχειρήσεις με περιορισμένα περιθώρια κέρδους δυσκολεύονται να απορροφήσουν την επιβάρυνση.
Η εικόνα αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις οδικές μεταφορές για τη διακίνηση προϊόντων. Το αυξημένο κόστος μεταφοράς ενσωματώνεται σταδιακά στις τιμές χονδρικής και στη συνέχεια στις λιανικές τιμές.
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Τα πρώτα σημάδια αυτής της επίδρασης είναι ήδη ορατά στα στοιχεία του πληθωρισμού. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τον Αύγουστο ο ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,8%, από 3,4% τον Ιούλιο. Ιδιαίτερα έντονες ήταν οι αυξήσεις στην ενέργεια: το φυσικό αέριο αυξήθηκε σε ετήσια βάση κατά 40,2%, το diesel κατά 30,6%, η βενζίνη κατά 15,3% και το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 53,2% σε ετήσια βάση. Παράλληλα, ο κλάδος των μεταφορών κατέγραψε ετήσια αύξηση τιμών 7,7%.
Την ίδια ώρα στη βιομηχανία, το φυσικό αέριο και η ηλεκτρική ενέργεια αποτελούν κρίσιμες εισροές για ενεργοβόρες δραστηριότητες, όπως τα μέταλλα, τα δομικά υλικά, τα χημικά, τα τρόφιμα και η παραγωγή γυαλιού. Όταν αυξάνεται η τιμή του φυσικού αερίου, αυξάνεται το κόστος λειτουργίας των μονάδων και περιορίζονται τα περιθώρια κέρδους.
Οι επιχειρήσεις έχουν τότε τρεις επιλογές: να απορροφήσουν το κόστος, να περιορίσουν παραγωγή και επενδύσεις ή να μετακυλίσουν μέρος της επιβάρυνσης στις τιμές.
Οι εκτιμήσεις της ΕΕ για πληθωρισμό, ανάπτυξη και κατανάλωση
Το τελευταίο ενδεχόμενο είναι αυτό που δημιουργεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τον πληθωρισμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εκτιμήσει ότι το ενεργειακό σοκ περιορίζει το διαθέσιμο πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών και επιβαρύνει την κατανάλωση. Για το 2026 προβλέπει ανάπτυξη 1,8% για την Ελλάδα, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται στο 3,7%, κυρίως λόγω της μεγάλης αύξησης των ενεργειακών τιμών.
Επιπλέον ιδιαίτερα ευάλωτη είναι η βιομηχανία, όπου το ενεργειακό κόστος αποτελεί σημαντικό μέρος των συνολικών δαπανών. Οι επιχειρήσεις που δεν μπορούν να μετακυλίσουν άμεσα το κόστος αντιμετωπίζουν συμπίεση περιθωρίων, ενώ εκείνες που το μεταφέρουν στις τιμές ενδέχεται να χάσουν ανταγωνιστικότητα, ιδιαίτερα στις εξαγωγές.
Ανάλογη πίεση δέχεται ο πρωτογενής τομέας. Το πετρέλαιο επηρεάζει το κόστος λειτουργίας των γεωργικών μηχανημάτων, της άρδευσης και της μεταφοράς των προϊόντων, ενώ το φυσικό αέριο επηρεάζει έμμεσα το κόστος λιπασμάτων. Εάν οι αυξήσεις διατηρηθούν, το κόστος παραγωγής μπορεί να αυξηθεί πριν ακόμη το προϊόν φτάσει στην αγορά. Αυτό δημιουργεί προϋποθέσεις για υψηλότερες τιμές σε τρόφιμα και αγροτικά προϊόντα, έστω και αν η τελική επίπτωση διαφέρει σημαντικά ανά προϊόν.
Τουρισμός, αεροπορικές και εστίαση
Ο τουρισμός αποτελεί επίσης σημαντικό κανάλι μετάδοσης του ενεργειακού κόστους. Αεροπορικές εταιρείες, ξενοδοχεία, τουριστικά λεωφορεία, ακτοπλοΐα και ενοικιάσεις αυτοκινήτων επηρεάζονται άμεσα από τα καύσιμα. Ήδη τον Αύγουστο οι τιμές των αεροπορικών μεταφορών στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 17,4% σε ετήσια βάση, ενώ οι τιμές των ξενοδοχείων αυξήθηκαν κατά 14,1%.
Για τις επιχειρήσεις εστίασης, η επίπτωση είναι διπλή: υψηλότερο κόστος μεταφοράς και ενέργειας, αλλά και ακριβότερες πρώτες ύλες. Η ανάγκη για ψύξη, κατάψυξη, μαγείρεμα και θέρμανση καθιστά τον κλάδο ιδιαίτερα εκτεθειμένο στις ενεργειακές διακυμάνσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι οι τιμές σε εστιατόρια, ζαχαροπλαστεία, fast food και καφέ αυξήθηκαν κατά 5,5% σε ετήσια βάση τον Αύγουστο.
Η έκταση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί τελικά από τη διάρκεια του ενεργειακού σοκ. Η ΕΚΤ, στο δυσμενές σενάριό της, εξετάζει ακόμη και περίπτωση όπου στο τελευταίο τρίμηνο του 2026 η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα 130 δολάρια το βαρέλι και το φυσικό αέριο τα 130 ευρώ/MWh. Πρόκειται για σενάριο και όχι πρόβλεψη, καταδεικνύει όμως το εύρος του κινδύνου που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία.