Προς το παρόν η Ευρώπη έχει αποφύγει ένα νέο ενεργειακό σοκ αντίστοιχο με εκείνο του 2022 που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ωστόσο η παρατεταμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τα όρια της ενεργειακής ασφάλειας της Ε.Ε. και την εξάρτησή της από τις διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι Βρυξέλλες εμφανίζονται καθησυχαστικές σε ό,τι αφορά το αμέσως επόμενο διάστημα, εκτιμώντας ότι δεν διαφαίνεται κίνδυνος διακοπής εφοδιασμού μέσα στο καλοκαίρι. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν αναλυτές, όσο η γεωπολιτική κρίση παραμένει ανοιχτή, τόσο αυξάνονται οι πιέσεις σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού, προεξοφλώντας σημαντικές αναταράξεις. Επομένως, αν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση μέχρι το φθινόπωρο, τότε η κατάσταση θα επιδεινωθεί κατακόρυφα.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στις διεθνείς τιμές ενέργειας, καθώς η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή έχει προσθέσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα επιπλέον ενεργειακό κόστος που υπολογίζεται σε περίπου 600 εκατ. ευρώ ημερησίως. Πρόκειται για μία επιβάρυνση που υπενθυμίζει πόσο ευάλωτη παραμένει η Ευρώπη απέναντι στις διεθνείς κρίσεις, παρά τη σημαντική μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο τα τελευταία χρόνια.
Τα αεροπορικά καύσιμα στο επίκεντρο
Οι ίδιοι αναλυτές σημειώνουν πως πρώτο «θύμα» της κρίσης θεωρούνται τα αεροπορικά καύσιμα. Παρότι οι ευρωπαϊκές αρχές εκτιμούν ότι μέχρι το τέλος του καλοκαιριού δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού, ήδη καταγράφονται οι πρώτες ενδείξεις στενότητας στην αγορά.
Ορισμένες αεροπορικές εταιρείες έχουν προχωρήσει σε ακυρώσεις ή αναπροσαρμογές δρομολογίων, υπό το βάρος της αυξημένης αβεβαιότητας και του υψηλότερου κόστους προμηθειών. Οι εξελίξεις αυτές εξηγούν και γιατί η Κομισιόν έχει ενεργοποιήσει ειδικό μηχανισμό παρακολούθησης της αγοράς αεροπορικών καυσίμων, εξετάζοντας παράλληλα σενάρια έκτακτης διαχείρισης.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Βρυξέλλες έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να βρίσκονται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα ώστε, αν χρειαστεί, να εφαρμοστεί μηχανισμός αναδιανομής των διαθέσιμων ποσοτήτων αεροπορικών καυσίμων μεταξύ χωρών της Ε.Ε. Στόχος είναι να αποφευχθούν σοβαρές ελλείψεις σε βασικούς αεροπορικούς κόμβους και να διατηρηθεί η λειτουργία των ευρωπαϊκών μεταφορών, ακόμη και υπό συνθήκες παρατεταμένης κρίσης.
Ο μεγάλος πονοκέφαλος λέγεται ντίζελ
Πιο ανησυχητική θεωρείται, ωστόσο, η κατάσταση στο ντίζελ, το οποίο ενδέχεται να αποτελέσει το σημαντικότερο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή αγορά καυσίμων εάν η κρίση αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια.
Η Ευρώπη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές ήδη διυλισμένου πετρελαίου κίνησης από περιοχές της Μέσης Ανατολής που βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο της γεωπολιτικής έντασης. Αυτό σημαίνει ότι τυχόν παρατεταμένες διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, στα διυλιστήρια ή στις εξαγωγικές ροές θα μπορούσαν να περιορίσουν σημαντικά τη διαθεσιμότητα ντίζελ στην ευρωπαϊκή αγορά.
Οι επιπτώσεις δεν θα αφορούν μόνο τις τιμές στα πρατήρια. Το ντίζελ αποτελεί βασικό καύσιμο για τις οδικές μεταφορές, τη βιομηχανία, τη ναυτιλία και μέρος της αγροτικής παραγωγής. Συνεπώς, μία παρατεταμένη στενότητα θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιβαρύνσεις σε ολόκληρη την οικονομία, αυξάνοντας το μεταφορικό κόστος και ενισχύοντας εκ νέου τις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη.
Αργή η επιστροφή στην κανονικότητα
Εξίσου μεγάλο πρόβλημα για τις Βρυξέλλες είναι ότι ακόμη και ένα γρήγορο σενάριο αποκλιμάκωσης δεν αρκεί ώστε να αποκατασταθεί άμεσα η ισορροπία στις αγορές ενέργειας.
Στην αγορά πετρελαίου, η ομαλοποίηση εκτιμάται ότι θα απαιτήσει αρκετούς μήνες, καθώς θα χρειαστεί χρόνος για να αποκατασταθούν οι εμπορικές ροές και να υποχωρήσουν οι πιέσεις στα διεθνή φορτία. Ακόμη πιο δύσκολη θεωρείται η κατάσταση στο φυσικό αέριο, όπου οι συνέπειες μιας παρατεταμένης κρίσης θα μπορούσαν να επηρεάζουν την αγορά για χρόνια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα σε σαφώς καλύτερη θέση σε σχέση με την περίοδο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, έχοντας μειώσει σημαντικά την κατανάλωση ρωσικού αερίου και διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της. Ωστόσο, η σημερινή συγκυρία χαρακτηρίζεται πιο σύνθετη, καθώς η κρίση επηρεάζει ταυτόχρονα τόσο το πετρέλαιο όσο και το φυσικό αέριο σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αυτό σημαίνει πως, όσο παρατείνεται η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, τόσο στενεύουν τα περιθώρια ασφαλείας για την Ευρώπη. Και μπορεί το φετινό καλοκαίρι να μη θυμίζει ακόμη τις δραματικές στιγμές της ενεργειακής κρίσης του 2022, όμως οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες γνωρίζουν ότι μια νέα παρατεταμένη διαταραχή στις αγορές καυσίμων θα μπορούσε να δοκιμάσει ξανά τις αντοχές νοικοκυριών, επιχειρήσεων και βιομηχανίας.