Νέες ανησυχίες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια προκαλεί η πρόθεση του Ιράν να επαναλειτουργήσει τα Στενά του Ορμούζ υπό νέους όρους, επιβάλλοντας τέλη διέλευσης στα πλοία που χρησιμοποιούν τον κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο.
Σύμφωνα με δηλώσεις του Ιρανού πρέσβη στη Μόσχα, Καζέμ Τζαλαλί, τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοικτά, ωστόσο η διέλευση θα πραγματοποιείται βάσει ενός νέου πλαισίου που θα καθοριστεί από κοινού από το Ιράν και το Ομάν.
«Φυσικά τα στενά θα είναι ανοικτά, αλλά με νέους όρους που θα καθοριστούν από τις ιρανικές και ομανικές αρχές», δήλωσε ο Τζαλαλί σε συνέντευξή του στη ρωσική εφημερίδα Izvestia. Όπως πρόσθεσε, η Τεχεράνη θεωρεί ότι το Ιράν και το Ομάν παρέχουν υπηρεσίες που σχετίζονται με την ασφαλή ναυσιπλοΐα στην περιοχή και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να καταβάλλονται αντίστοιχα τέλη.
Η δήλωση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρούς περιορισμούς εξαιτίας της πολεμικής αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών. Παρότι ορισμένα δεξαμενόπλοια έχουν καταφέρει να εξέλθουν από τον Περσικό Κόλπο τις τελευταίες ημέρες, οι ροές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου παραμένουν σημαντικά μειωμένες.
Κομβικό πέρασμα για την παγκόσμια οικονομία τα Στενά του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά σημεία του πλανήτη. Πριν από την έναρξη της πρόσφατης κρίσης, περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διέρχονταν καθημερινά από το συγκεκριμένο πέρασμα, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό.
Η σημασία του για τις διεθνείς αγορές είναι τέτοια ώστε οποιαδήποτε διαταραχή στη λειτουργία του μεταφράζεται άμεσα σε αυξημένη μεταβλητότητα στις τιμές της ενέργειας, στο κόστος μεταφορών και στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Οι αγορές παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις, καθώς η επιβολή τελών διέλευσης θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο προηγούμενο για τη διαχείριση διεθνών θαλάσσιων οδών στρατηγικής σημασίας.
Σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες
Η ιρανική πρόταση έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στην Ουάσινγκτον. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει κατηγορηματικά την αντίθεσή του σε οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής διοδίων στα πλοία που διέρχονται από το Ορμούζ.
Στα τέλη Μαΐου, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν προειδοποιήσει το Ομάν να μην εμπλακεί σε ενδεχόμενη συμφωνία με το Ιράν για την επιβολή τελών. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, είχε δηλώσει τότε ότι ο πρέσβης του Ομάν στην Ουάσινγκτον τον διαβεβαίωσε πως δεν υπήρχαν τέτοια σχέδια.
Ωστόσο, οι τελευταίες δηλώσεις του Ιρανού πρέσβη δείχνουν ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να θεωρεί το ζήτημα βασικό στοιχείο οποιασδήποτε μελλοντικής συμφωνίας για την αποκλιμάκωση της κρίσης.
Το Ορμούζ ως διαπραγματευτικό χαρτί
Παράλληλα με τη συζήτηση για τα τέλη διέλευσης, Ιρανοί αξιωματούχοι συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τον έλεγχο του Ορμούζ ως βασικό μοχλό πίεσης στις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με αναλύσεις που δημοσιεύονται σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Τεχεράνη φέρεται να συνδέει τη μακροπρόθεσμη ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή με ευρύτερα ζητήματα οικονομικών κυρώσεων και πρόσβασης σε δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό.
Ορισμένοι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι η άρση των περιορισμών στη ναυσιπλοΐα και η πλήρης αποκατάσταση της εμπορικής κίνησης θα πρέπει να συνοδευτούν από οικονομικές παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη. Αν και δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση για συγκεκριμένους όρους, οι σχετικές δηλώσεις υπογραμμίζουν τη στρατηγική σημασία που αποδίδει το Ιράν στον έλεγχο του θαλάσσιου περάσματος.
Αυξημένοι φόβοι για την παγκόσμια αγορά ενέργειας
Οι εξελίξεις γύρω από το Στενό του Ορμούζ έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας. Την ίδια ημέρα, το Ισραήλ ανακοίνωσε νέες επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών στόχων στο δυτικό και κεντρικό Ιράν, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για περαιτέρω κλιμάκωση.
Για τους αναλυτές, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν το Ορμούζ θα παραμείνει ανοιχτό, αλλά υπό ποιες προϋποθέσεις θα λειτουργεί στο εξής. Η επιβολή τελών, οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα ή ενδεχόμενες νέες στρατιωτικές εντάσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Καθώς οι διπλωματικές επαφές συνεχίζονται και οι συγκρούσεις στην περιοχή παραμένουν ενεργές, τα Στενά του Ορμούζ αναδεικνύονται για ακόμη μία φορά σε κομβικό σημείο των διεθνών εξελίξεων, με τις αποφάσεις που θα ληφθούν το επόμενο διάστημα να έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από τα όρια της Μέσης Ανατολής.