Στην αναζήτηση πρόσθετων δημοσιονομικών περιθωρίων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης βρίσκεται η κυβέρνηση, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων απέναντι στις πιέσεις που δέχονται τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις.
Το ελληνικό αίτημα για χαλάρωση των περιορισμών που διέπουν τις κρατικές δαπάνες αναμένεται να βρεθεί στο τραπέζι των ευρωπαϊκών συζητήσεων την επόμενη εβδομάδα, με την κυβέρνηση να διεκδικεί τη δυνατότητα αξιοποίησης πρόσθετων φορολογικών εσόδων για τη χρηματοδότηση στοχευμένων παρεμβάσεων.
Κεντρικό ζητούμενο είναι να μην επιβαρύνουν πλήρως τους δημοσιονομικούς δείκτες τα προσωρινά μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη-μέλη για την ανακούφιση των καταναλωτών από τις υψηλές τιμές της ενέργειας. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά επιδιώκει να αποκτήσει τη δυνατότητα να διοχετεύσει στην πραγματική οικονομία μέρος των αυξημένων εισπράξεων από τον ΦΠΑ, οι οποίες συνδέονται με την ανατίμηση των αγαθών και των υπηρεσιών. Για να ανοίξει, ωστόσο, αυτός ο δρόμος, απαιτείται προηγουμένως συμφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Κύριο θέμα στο Eurogroup η ενεργειακή κρίση
Το ζήτημα της ενεργειακής κρίσης θα απασχολήσει το Eurogroup την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου, υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη, ενώ οι συζητήσεις θα συνεχιστούν την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου στο ECOFIN. Το πλαίσιο των ευρωπαϊκών επιλογών αναμένεται να αποσαφηνιστεί περαιτέρω στη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της Ε.Ε., στις 15 και 16 Οκτωβρίου, όπου θα κριθεί σε σημαντικό βαθμό η κατεύθυνση της κοινής αντιμετώπισης των οικονομικών συνεπειών της ενεργειακής αναταραχής.
Θα πρέπει να τονιστεί ότι το ελληνικό αίτημα έχει ήδη τεθεί σε πολιτικό επίπεδο, μέσω της επιστολής που απέστειλε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η Αθήνα ζητά να εξαιρεθούν, μέχρι ενός συγκεκριμένου ορίου, από τον υπολογισμό των δημοσιονομικών μεγεθών οι έκτακτες και προσωρινές παρεμβάσεις που υιοθετούν οι κυβερνήσεις για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης. Ταυτόχρονα, επιδιώκει να επιτραπεί η χρήση των πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ, τα οποία δημιουργούνται λόγω της ανόδου των τιμών, για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης.
Στην πράξη, η πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πρόσθετου αποθέματος πόρων, το οποίο θα μπορεί να ενεργοποιηθεί εφόσον η ενεργειακή κρίση αποδειχθεί παρατεταμένη και οι πιέσεις στην οικονομία ενταθούν. Σύμφωνα με τις κυβερνητικές εκτιμήσεις, τα επιπλέον έσοδα από τον ΦΠΑ ανέρχονται σε περίπου 950 εκατ. ευρώ. Η επιδίωξη του οικονομικού επιτελείου είναι να εξασφαλίσει τη δυνατότητα επιστροφής αυτών των πόρων στην αγορά, μέσα από παρεμβάσεις που θα κατευθύνονται σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις και θα συνδέονται με τις πραγματικές ανάγκες που θα διαμορφωθούν.
Η συζήτηση, πάντως, διεξάγεται σε ένα περιβάλλον όπου οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν διαφορετικές πολιτικές για τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους. Η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία έχουν προχωρήσει σε μέτρα που περιλαμβάνουν επιδοτήσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις και οικονομική ενίσχυση καταναλωτών και επιχειρήσεων. Δεν έχει διαμορφωθεί, ωστόσο, ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση ως προς την έκταση και τη διάρκεια της δημοσιονομικής στήριξης, ούτε ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι σχετικές δαπάνες θα αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο των κοινών κανόνων.
Η Ελλάδα έχει ήδη ενεργοποιήσει παρεμβάσεις στην αγορά καυσίμων, με επιδοτήσεις στο πετρέλαιο κίνησης. Το οικονομικό επιτελείο επιδιώκει, ωστόσο, να διατηρήσει διαθέσιμα μέσα για μεταγενέστερη χρήση, αντί να εξαντλήσει από τώρα τα περιθώρια παρέμβασης.