Στο επίκεντρο του Κογκρέσου βρίσκεται νέα νομοθετική πρόταση που συνδέει την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς την Τουρκία με απτή πρόοδο στα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου.
- Νέο νομοσχέδιο στο Κογκρέσο επιβάλλει περιορισμούς σε συγκεκριμένους τύπους αμερικανικής βοήθειας προς την Τουρκία. Η άρση των περιορισμών εξαρτάται από την επίσημη βεβαίωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την εφαρμογή ουσιαστικών και διαρκών μεταρρυθμίσεων στη χώρα.
- Η νομοθεσία θέτει ως προϋποθέσεις την αποφυλάκιση πολιτικών κρατουμένων, τον τερματισμό της κατάχρησης της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και τη συμμόρφωση της Άγκυρας με τις δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπως στις υποθέσεις Καβαλά και Ντεμιρτάς.
- Εάν η τουρκική ηγεσία δεν προβεί σε άμεσες ενέργειες, ο Αμερικανός πρόεδρος καλείται να εξετάσει την επιβολή κυρώσεων σε Τούρκους αξιωματούχους μέσω του νόμου Global Magnitsky, καθώς και ταξιδιωτικούς περιορισμούς στο πλαίσιο της πολιτικής «Khashoggi Ban».
- Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ καλείται να αυξήσει τη στήριξή του προς ανεξάρτητους δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία. Παράλληλα, η νομοθεσία απαιτεί την υποβολή ετήσιας αναφοράς στο Κογκρέσο για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η εν λόγω πρωτοβουλία, που φέρει την ονομασία «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026», εισήχθη στη Βουλή των Αντιπροσώπων από την Ντίνα Τάιτους του Δημοκρατικού Κόμματος, με τον γερουσιαστή Εντ Μάρκι, επίσης Δημοκρατικό, να καταθέτει μια πανομοιότυπη πρόταση στη Γερουσία.
Ποιοι είναι οι όροι που αναφέρονται στο νομοσχέδιο
Το νομοσχέδιο επιβάλλει περιορισμούς σε ορισμένους τύπους αμερικανικής βοήθειας ασφαλείας προς την Άγκυρα, οι οποίοι θα μπορούν να αρθούν μόνο εάν ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ βεβαιώσει επισήμως ότι η κυβέρνηση της Τουρκίας έχει εφαρμόσει σημαντικές, διαρκείς και συνεπείς μεταρρυθμίσεις.
Πιο συγκεκριμένα, η νομοθεσία ορίζει ότι κεφάλαια στο πλαίσιο προγραμμάτων όπως η Εξωτερική Στρατιωτική Χρηματοδότηση και οι Πωλήσεις Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες δεν θα μπορούν να εγκριθούν ή να εκταμιευθούν για την Τουρκία, παρά μόνο αν ικανοποιούνται ορισμένοι όροι.
Μεταξύ αυτών των προϋποθέσεων είναι η λήψη χειροπιαστών μέτρων για τη μείωση των πολιτικών κρατουμένων και των κρατουμένων συνείδησης, καθώς και η αποφυλάκιση όλων όσοι βρίσκονται στη φυλακή μόνο και μόνο επειδή άσκησαν ειρηνικά τα δικαιώματά τους.
Απαιτείται επιπλέον από την τουρκική ηγεσία να έχει θέσει φραγμό στην καταχρηστική χρήση της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων κατά της παραπληροφόρησης, οι οποίοι χρησιμοποιούνται για να ποινικοποιούν την ειρηνική έκφραση, την πολιτική δραστηριότητα και τη συμμετοχή σε συλλογικότητες.
Ένας ακόμη όρος που τίθεται από τη νομοθετική πρόταση είναι η συμμόρφωση της Άγκυρας με τις δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τις υποθέσεις του ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς.
Οι ΗΠΑ πιέζουν την Τουρκία για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις
Ταυτόχρονα, καλείται η Τουρκία να σταματήσει τη συστηματική πρακτική της διακρατικής καταστολής, η οποία συνίσταται σε ενέργειες κρατικών μηχανισμών που στοχεύουν επικριτές της κυβέρνησης ή άτομα που ασκούν τις θεμελιώδεις ελευθερίες τους εκτός των συνόρων της χώρας.
Η εν λόγω απαγόρευση, ωστόσο, δεν είναι ανεξαίρετη. Παρέχεται η δυνατότητα στον Υπουργό Εξωτερικών να παρακάμπτει τον περιορισμό για μεμονωμένες περιπτώσεις, εάν διαπιστώσει ότι η συνέχιση της βοήθειας υπηρετεί κάποιο ζωτικό συμφέρον για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.
Σε μια τέτοια συνθήκη, οφείλει να γνωστοποιήσει και να τεκμηριώσει την απόφασή του στις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου, αναφέροντας λεπτομερώς τις ενέργειες της αμερικανικής διοίκησης για την προώθηση των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία.
Η νομοθετική πρόταση ορίζει ως επίσημη πολιτική των ΗΠΑ την άσκηση πιέσεων προς την τουρκική πλευρά, ώστε να εκπληρώνει τις δημοκρατικές και διεθνείς της δεσμεύσεις.
Κυρώσεις και μέτρα κατά για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Επιπλέον, σε μη δεσμευτικές παραγράφους, το Κογκρέσο δηλώνει τη στήριξή του στην προάσπιση της ελευθεροτυπίας, της ελευθερίας στο διαδίκτυο, της δικαστικής ανεξαρτησίας και της ανεμπόδιστης άσκησης της δικηγορίας.
Το κείμενο προτείνει επίσης ότι, σε περίπτωση που η τουρκική ηγεσία αποτύχει να λάβει άμεσα και ουσιαστικά μέτρα, ο Αμερικανός πρόεδρος θα πρέπει να εξετάσει την ενεργοποίηση κυρώσεων μέσω του νόμου Global Magnitsky εναντίον Τούρκων αξιωματούχων που φέρονται ως υπεύθυνοι ή συνεργοί σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αυτές οι παραβιάσεις συμπεριλαμβάνουν τις κρατήσεις δημοσιογράφων και άλλων ατόμων για πολιτικούς λόγους, τις αδικαιολόγητες διώξεις και τον περιορισμό της ελευθερίας του λόγου.
Κατά τον ίδιο τρόπο, το νομοσχέδιο προτρέπει την κυβέρνηση των ΗΠΑ να μελετήσει την εφαρμογή ταξιδιωτικών περιορισμών, μέσω της πολιτικής «Khashoggi Ban», σε άτομα που θεωρείται ότι ενεπλάκησαν ευθέως σε σοβαρές πράξεις καταστολής διαφωνούντων εκτός Τουρκίας.
Αυτοί οι περιορισμοί θα είναι δυνατόν να επεκταθούν και στα συγγενικά τους πρόσωπα, ανάλογα με την περίπτωση.
Στήριξη σε δημοσιογράφους, ΜΜΕ και κοινωνία των πολιτών
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Υπουργείο Εξωτερικών και η Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ καλούνται να αυξήσουν τη στήριξή τους προς τους ανεξάρτητους δημοσιογράφους, τα ΜΜΕ και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία.
Η βοήθεια αυτή θα επεκταθεί και σε φορείς που ασχολούνται με την καταγραφή παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή που προσφέρουν νομική και άλλου είδους υποστήριξη σε άτομα που έχουν υποστεί διώξεις με πολιτικά κίνητρα.
Η νομοθεσία απαιτεί την κατάθεση μιας ετήσιας αναφοράς στο Κογκρέσο για μια πενταετία, με την πρώτη να πρέπει να παραδοθεί εντός 180 ημερών από την ψήφιση του νόμου.
Αυτή η αναφορά θα πρέπει να περιλαμβάνει στοιχεία όπως ο αριθμός και το νομικό καθεστώς των πολιτικών κρατουμένων, οι συνθήκες κράτησής τους, οι περιορισμοί στην ελευθερία του λόγου και του Τύπου, η καταστολή αντιπολιτευόμενων κομμάτων και πολιτικών, καθώς και τα περιστατικά διακρατικής καταστολής.
Επιπρόσθετα, θα διερευνάται η πιθανή χρήση αμερικανικών προϊόντων, υπηρεσιών ή τεχνολογιών για σκοπούς παρακολούθησης, λογοκρισίας ή άλλων σοβαρών παραβιάσεων, καθώς και οι κυρώσεις ή οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί που έχουν επιβληθεί από την αμερικανική κυβέρνηση.
«Η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά αυτή η συμμαχία συνεπάγεται υποχρεώσεις, όπως η προσήλωση στους δημοκρατικούς κανόνες και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις οποίες η Τουρκία δεν εκπληρώνει», επισήμανε η βουλευτής Ντίνα Τάιτους.
Η Δημοκρατική πολιτικός προσάπτει στην κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι τα τελευταία έτη έχει φυλακίσει αντιφρονούντες και δημοσιογράφους, έχει ασκήσει διώξεις σε δικηγόρους και έχει αξιοποιήσει αόριστες αντιτρομοκρατικές ρήτρες για να στοχοποιήσει θρησκευτικές και εθνοτικές μειονότητες.
Από τη μεριά του, ο γερουσιαστής Εντ Μάρκι επέκρινε την προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Άγκυρα, τονίζοντας ότι η τουρκική κυβέρνηση εξακολουθεί να φυλακίζει δημοσιογράφους, πολιτικούς ακτιβιστές και μέλη μειονοτικών ομάδων.
Στα συνοδευτικά κείμενα του νομοσχεδίου επισημαίνεται ότι μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, οι τουρκικές αρχές απέλυσαν ή έθεσαν σε διαθεσιμότητα πάνω από 60.000 μέλη της αστυνομίας και των ενόπλων δυνάμεων, περίπου 125.000 δημοσίους υπαλλήλους και σχεδόν το ένα τρίτο του δικαστικού σώματος.
Τέλος, το νομοσχέδιο παραπέμπει σε μια εκτίμηση της οργάνωσης Prison Insider, η οποία αναφέρει ότι περίπου 43.000 πολιτικοί κρατούμενοι εξακολουθούν να βρίσκονται έγκλειστοι στις τουρκικές φυλακές.