Η λήξη, σήμερα Πέμπτη, της Συνθήκης New START -της τελευταίας εναπομείνασας συμφωνίας ελέγχου πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας- αναζωπυρώνει τους φόβους για μια νέα, ανεξέλεγκτη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών.
Για πρώτη φορά μετά από περισσότερα από 50 χρόνια δεν υπάρχουν νομικά όρια στους πυραύλους και στις πυρηνικές κεφαλές των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων του πλανήτη.
Η εξέλιξη αυτή έχει σημάνει συναγερμό σε αξιωματούχους και σε ειδικούς, οι οποίοι προειδοποιούν ότι ο κόσμος πλησιάζει σε μια νέα και απρόβλεπτη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών. Τον κώδωνα του κινδύνου έκρουσε ο ΟΗΕ, με τον Γ.Γ., Αντόνιο Γκουτέρες, να προειδοποιεί πως «ο τερματισμός κεκτημένων δεκαετιών δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη χρονική συγκυρία, καθώς ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικών όπλων βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και δεκαετίες».
«Μια σοβαρή και απρόβλεπτη κατάσταση»
«Είναι μια σοβαρή κατάσταση. Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος νέας πυρηνικής κούρσας τα επόμενα χρόνια», δήλωσε στο Sky News ο Βασίλι Κάσιν, ερευνητής στη Ανώτατη Σχολή Οικονομικών της Μόσχας. Όπως σημείωσε, οι εξελίξεις -ιδίως στην αμερικανική πυρηνική πολιτική- ενδέχεται να είναι ραγδαίες και απρόβλεπτες.
Παρόμοιες ανησυχίες εκφράζονται και από Αμερικανούς ειδικούς. Ο Τόμας Κάντριμαν, πρώην αναπληρωτής υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για θέματα ελέγχου εξοπλισμών, προειδοποίησε ότι «το χειρότερο σενάριο είναι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, όπου ένα απρόβλεπτο ή ακόμη και προβλέψιμο περιστατικό θα μπορούσε να οδηγήσει γρήγορα σε πυρηνική σύγκρουση».
Η New START και το τέλος δεκαετιών συνεργασίας
Η Συνθήκη New START, που τέθηκε σε ισχύ το 2011, περιόριζε τις ανεπτυγμένες στρατηγικές πυρηνικές κεφαλές σε 1.550 ανά χώρα και τα μέσα εκτόξευσης σε 700. Παρότι αυτά τα επίπεδα θεωρούνται υπεραρκετά για την πλήρη καταστροφή των δύο χωρών, η Συνθήκη λειτουργούσε ως «οροφή» και, κυρίως, ως μηχανισμός διαφάνειας και επιθεωρήσεων.
«Δεν ωφελούμαστε από μια σπάταλη και αναποτελεσματική κούρσα εξοπλισμών. Ούτε από την έλλειψη προβλεψιμότητας και πληροφόρησης για το τι κάνει η άλλη πλευρά», τόνισε ο Πολ Ντιν, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Το δίλημμα της Ουάσιγκτον και ο παράγοντας Κίνα
Η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στη διατήρηση των περιορισμών, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει και την Κίνα. Ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάρκο Ρούμπιο, υποστήριξε ότι δεν μπορεί να υπάρξει «πραγματικός έλεγχος εξοπλισμών στον 21ο αιώνα» χωρίς το Πεκίνο, το οποίο αυξάνει ταχύτατα το πυρηνικό του οπλοστάσιο.
Ωστόσο, όσοι έχουν εμπλακεί άμεσα σε διαπραγματεύσεις προειδοποιούν ότι μια τριμερής συμφωνία αποτελεί μάλλον ευσεβή πόθο. «Ποτέ δεν δοκιμάσαμε πραγματικά τριμερείς συνομιλίες», δήλωσε στο Sky News ο Νικολάι Σοκόφ, πρώην Σοβιετικός και Ρώσος διαπραγματευτής για τον έλεγχο εξοπλισμών. Όπως σημείωσε, τόσο η Μόσχα όσο και το Πεκίνο προτιμούν είτε διμερείς συνομιλίες με τις ΗΠΑ είτε ένα ευρύτερο πολυμερές σχήμα που θα περιλαμβάνει και τη Βρετανία και τη Γαλλία.
Η Ρωσία έτοιμη να κινηθεί ταχύτερα
Ένα από τα βασικά σημεία ανησυχίας για τους Αμερικανούς αναλυτές είναι η ικανότητα της Ρωσίας να αυξήσει γρήγορα το πυρηνικό της οπλοστάσιο. Η Ρόουζ Γκότεμελερ, πρώην επικεφαλής διαπραγματεύτρια των ΗΠΑ για τη New START, προειδοποίησε ότι η Μόσχα διαθέτει ενεργές γραμμές παραγωγής πυρηνικών κεφαλών και μπορεί να «μας αφήσει πίσω» σε περίπτωση άμεσης κούρσας εξοπλισμών.
Κατά την ίδια, μια άτυπη παράταση ενός έτους θα έδινε στις ΗΠΑ πολύτιμο χρόνο προετοιμασίας, αλλά και διπλωματικό περιθώριο για τον επανασχεδιασμό της στρατηγικής τους απέναντι στην Κίνα.
Προς μια επικίνδυνη τριπλή κούρσα;
Άλλοι ειδικοί, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι οι περιορισμοί της New START δεν ανταποκρίνονται πλέον στη σημερινή πραγματικότητα. Ο Μάθιου Κρένιγκ, αντιπρόεδρος του Atlantic Council, σημείωσε ότι βασικός στόχος των πυρηνικών όπλων είναι η αποτροπή και όχι η συμμόρφωση σε συνθήκες, υπογραμμίζοντας ότι η Κίνα εξελίσσεται πλέον σε ισοδύναμη πυρηνική απειλή.
Παρά τις διαφωνίες, η πλειονότητα των ειδικών συγκλίνει στο ότι η πλήρης απουσία οποιουδήποτε πλαισίου ελέγχου αυξάνει δραματικά τους κινδύνους. «Θα μπορούσαμε να δούμε μια επικίνδυνη τριπλή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας», προειδοποίησε ο Ντάριλ Κίμπαλ, από την Ένωση Ελέγχου Εξοπλισμών, τονίζοντας ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να μετριαστούν με «απλή κοινή λογική και διπλωματία».
Καθώς οι τελευταίοι περιορισμοί καταρρέουν, ο κόσμος εισέρχεται σε αχαρτογράφητα νερά. Η στρατηγική σταθερότητα μπορεί να μη διαταραχθεί άμεσα, όμως η απουσία κανόνων και διαύλων εμπιστοσύνης καθιστά το διεθνές περιβάλλον σαφώς πιο επικίνδυνο.
- Όλες οι ειδήσεις
- Οι πρώτες καταθέσεις των διασωθέντων για το δυστύχημα στη Χίο -Τι απαντά ο κυβερνήτης του Λιμενικού για την κλειστή κάμερα
- Κύμα αφρικανικής σκόνης τις επόμενες ώρες -Σε ποιες περιοχές θα είναι έντονο το φαινόμενο, πόσο θα διαρκέσει
- Τραμπ: Ο Χαμενεΐ του Ιράν «θα πρέπει να ανησυχεί πολύ»