Τις επόμενες ώρες, ο κόσμος θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ιστορικό ορόσημο καθώς εκπνέει η τελευταία σημαντική συμφωνία περιορισμού των πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, η συνθήκη New START.
Η λήξη της συνθήκης αυτής σηματοδοτεί το τέλος του τελευταίου πλαισίου που διατηρούσε περιορισμούς στις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του κόσμου, την Ρωσία και τις ΗΠΑ.
Η New START, η οποία υπογράφηκε το 2010 στην Πράγα, έθεσε αυστηρά όρια στον αριθμό των πυρηνικών κεφαλών και των συστημάτων εκτόξευσης, ενώ καθιέρωσε ένα εκτεταμένο σύστημα παρακολούθησης και επαλήθευσης. Η λήξη, αύριο Πέμπτη, της αφήνει τα δύο κράτη χωρίς κανένα επίσημο πλαίσιο ελέγχου, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα κούρσα εξοπλισμών σε μια εποχή αστάθειας.
Η σημασία της Συνθήκης New Start
Η ιστορική σημασία της συνθήκης δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Μετά την κρίση των πυραύλων της Κούβας το 1962, ο κόσμος συνειδητοποίησε πόσο κοντά μπορούσε να φτάσει σε μια πυρηνική καταστροφή. Οι συμφωνίες περιορισμού των όπλων που ακολούθησαν -SALT I και II, START I και II, και τελικά η New START-είχαν ως κύριο στόχο τη μείωση του κινδύνου μιας καταστροφικής πυρηνικής σύρραξης, επιβάλλοντας ρυθμίσεις και ελέγχους που εμπόδιζαν την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη πυρηνικών οπλοστασίων.
Η New START ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς περιόριζε το στρατηγικό οπλοστάσιο κάθε πλευράς σε 1.550 πυρηνικές κεφαλές και τα συστήματα εκτόξευσης σε 800, ενώ επέτρεπε αμοιβαίες επιθεωρήσεις και ανταλλαγή δεδομένων. Ωστόσο, η Ρωσία ανέστειλε τη συμμετοχή της στο σκέλος των επιθεωρήσεων το 2023, ως αντίδραση στη δυτική υποστήριξη προς την Ουκρανία, γεγονός που υπονόμευσε εν μέρει την αποτελεσματικότητα της συνθήκης.
Η λήξη της New START δεν σημαίνει αυτόματα έναν νέο αγώνα εξοπλισμών, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί. Το κόστος κατασκευής και συντήρησης πυρηνικών όπλων είναι τεράστιο, και αυτό μπορεί να περιορίσει την ταχύτητα με την οποία οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα αυξήσουν τα οπλοστάσιά τους. Ο Ματ Κόρντα, αναπληρωτής διευθυντής του Προγράμματος Πληροφοριών για τα Πυρηνικά της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων, σημειώνει στο Reuters ότι χωρίς την συνθήκη, οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να προσθέσουν εκατοντάδες νέες κεφαλές στα πυρηνικά τους οπλοστάσια, διπλασιάζοντας θεωρητικά το μέγεθός τους σε ακραία σενάρια. Ωστόσο, η λογική του κόστους και οι τεχνικοί περιορισμοί λειτουργούν ως φυσικοί φραγμοί.
Παρά ταύτα, η απουσία περιορισμών δημιουργεί μια ατμόσφαιρα αβεβαιότητας που μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες στρατηγικές αποφάσεις. Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, η λήξη της συνθήκης πλήττει την εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, περιορίζει την ικανότητα επαλήθευσης και ενισχύει την πιθανότητα λανθασμένων εκτιμήσεων ή παρεξηγήσεων.
Η Κίνα, αν και δεν ήταν μέρος της συνθήκης, θα διαδραματίσει επίσης καθοριστικό ρόλο. Το οπλοστάσιο της Κίνας έχει υπερδιπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, με περίπου 600 πυρηνικές κεφαλές, πολλές από τις οποίες δεν είναι άμεσα αναπτύξιμες. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία διαθέτουν αντίστοιχα πάνω από 5.000 κεφαλές το καθένα, και η διαφορά αυτή έχει προκαλέσει συζητήσεις για το πώς θα μπορούσε να ενταχθεί η Κίνα σε ένα παγκόσμιο σύστημα ελέγχου πυρηνικών όπλων.
Άγνωστό τι θα ακολουθήσει για τους πυρηνικούς εξοπλισμούς
Οι πολιτικές ηγεσίες των ΗΠΑ και της Ρωσίας έχουν δώσει αντικρουόμενα μηνύματα. Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, για παράδειγμα, έχει δηλώσει ότι θα επιδιώξει μια «καλύτερη συμφωνία» μετά τη λήξη της New START, πιθανώς με τη συμμετοχή της Κίνας. Ωστόσο, αναλυτές όπως η Τζένιφερ Κάβανα, διευθύντρια στρατιωτικής ανάλυσης στην ομάδα Defense Priorities, προειδοποιούν ότι η εκτίμηση αυτή είναι υπεραισιόδοξη, καθώς η επίτευξη μιας νέας συμφωνίας με τη Ρωσία, και ακόμη περισσότερο με την Κίνα, θα είναι εξαιρετικά δύσκολη, επισημαινεται από τον Guardian. Η απουσία ουσιαστικών διαπραγματεύσεων τον τελευταίο χρόνο δείχνει ότι η πρόταση Πούτιν για παράταση ενός έτους της New START δεν έχει λάβει επίσημη απάντηση από την Ουάσιγκτον, γεγονός που υπογραμμίζει την αβεβαιότητα και την αμηχανία σε αυτή τη φάση.
Η κατάρρευση του πλαισίου ελέγχου των πυρηνικών όπλων θα μπορούσε να υπονομεύσει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) του 1970, η οποία δεσμεύει τα κράτη χωρίς πυρηνικά όπλα να μην τα αποκτήσουν, υπό την προϋπόθεση ότι τα κράτη με πυρηνικά όπλα θα προχωρούν σε αφοπλισμό. Η NPT αποτελεί βασικό πυλώνα της διεθνούς τάξης ασφαλείας και η αποδυνάμωσή της θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για νέες πυρηνικές χώρες και αυξημένη αβεβαιότητα.
Η άποψη ότι η πυρηνική αποτροπή λειτουργεί πλέον λιγότερο σταθεροποιητικά είναι κοινή μεταξύ των αναλυτών. Ο Άλεξ Κόλμπιν από το Bulletin of the Atomic Scientists σημειώνει ότι η στρατηγική αξία των πυρηνικών όπλων για τη διατήρηση της παγκόσμιας σταθερότητας έχει υποχωρήσει, ιδιαίτερα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Οι πυρηνικές δυνάμεις πλέον δεν αποτελούν αποφασιστικό παράγοντα ασφάλειας, αλλά μάλλον έναν παράγοντα που περιπλέκει τις διεθνείς σχέσεις και αυξάνει τον κίνδυνο λάθους, επισήμανε ο Κόλμπιν στον Guardian.
Ο αντίκτυπος της λήξης της New START δεν περιορίζεται στα στρατηγικά οπλοστάσια. Έχει και οικονομικές και τεχνολογικές διαστάσεις. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία έχουν ήδη δαπανήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια για τον εκσυγχρονισμό των πυρηνικών τους όπλων, ενώ η κούρσα εξοπλισμών δημιουργεί κίνητρα για ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και συστημάτων που μπορούν να υπονομεύσουν την υπάρχουσα ισορροπία. Η Κίνα, αν και μικρότερη σε αριθμό κεφαλών, προχωρά σε εκσυγχρονισμό και επέκταση του οπλοστασίου της, γεγονός που μπορεί να πυροδοτήσει επιπλέον ανταγωνισμό.
- Όλες οι ειδήσεις
- Έκτακτο δελτίο καιρού από την ΕΜΥ: Βροχές, καταιγίδες και χαλάζι από σήμερα το βράδυ -Οι περιοχές που θα πληγούν
- Σε ελληνικά ύδατα η τραγωδία της Χίου -Στην 8μετρη βάρκα επέβαιναν 38 Αφγανοί και ένας Μαροκινός, ψάχνουν αν είναι ο διακινητής
- FT: Προειδοποίηση για «διαστημικό πόλεμο» -Η Ρωσία μπορεί να χειραγωγήσει ευρωπαϊκούς δορυφόρους