Η χθεσινή θερμή συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, λίγο πριν από την κρίσιμη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, δεν αφορά μόνο την πιθανή άρση των κυρώσεων CAATSA ή την επαναφορά της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Για την Άγκυρα αποτελεί μια ένδειξη ότι οι μεταβαλλόμενες ισορροπίες στις σχέσεις της Ουάσιγκτον με αρκετούς Ευρωπαίους συμμάχους, που αναμένεται να αποτυπωθούν σήμερα κατά τη διάρκεια των κύριων εργασιών της Συνόδου, μπορούν να δημιουργήσουν ένα νέο διαπραγματευτικό περιβάλλον. Στην τουρκική ανάγνωση, η συγκυρία αυτή προσφέρει την ευκαιρία για μια συνολική αναβάθμιση του ρόλου της χώρας στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Για την Άγκυρα, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αποκατάσταση των σχέσεων με την Ουάσιγκτον. Είναι να πείσει ότι, στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας που διαμορφώνεται, η Τουρκία αποτελεί αναντικατάστατο κρίκο για τα αμερικανικά συμφέροντα, από τη Μαύρη Θάλασσα και τον Καύκασο έως τη Συρία και τη Μέση Ανατολή. Αυτό είναι και το βασικό επιχείρημα στο μεγάλο παζάρι του Ερντογάν με την Ουάσιγκτον: να μετατρέψει τη γεωπολιτική αξία της Τουρκίας σε συγκεκριμένα πολιτικά και αμυντικά ανταλλάγματα, με αιχμή την πλήρη αποκατάσταση των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.
Τραμπ-Ερντογάν: Σήμα επαναπροσέγγισης με φόντο CAATSA, S-400 και F-35 -Η Άγκυρα διεκδικεί επιστροφή στον δυτικό αμυντικό σχεδιασμό
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Ντόναλντ Τραμπ μετά τη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ενίσχυσαν αυτή την εικόνα. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι θα κινηθεί προς την άρση των κυρώσεων που είχαν επιβληθεί στην Τουρκία στο πλαίσιο του νόμου CAATSA μετά την αγορά των ρωσικών S-400, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης του ζητήματος των F-35, αναγνωρίζοντας όμως εμμέσως ότι η προοπτική αυτή εξακολουθεί να προσκρούει σε σημαντικά νομικά και κοινοβουλευτικά εμπόδια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «είναι σίγουρα κάτι που θα εξετάσουμε», χωρίς να δώσει ξεκάθαρη απάντηση στη σχετική ερώτηση .
Ακόμη μεγαλύτερο πολιτικό βάρος είχαν οι προσωπικές αναφορές του προς τον Τούρκο πρόεδρο. Ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Ερντογάν «στενό φίλο», δήλωσε ότι «ήρθε η ώρα» να αποκατασταθούν οι σχέσεις των δύο χωρών και υποστήριξε ότι «δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις σε φίλους».
Παράλληλα, αποκάλυψε ότι θα μπορούσε ακόμη και να είχε μποϊκοτάρει τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, εάν δεν υπήρχαν οι θερμές σχέσεις του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Για την Άγκυρα, οι τοποθετήσεις αυτές συνιστούν ισχυρή πολιτική ένδειξη ότι ο Λευκός Οίκος αντιμετωπίζει πλέον την Τουρκία ως εταίρο με τον οποίο επιδιώκει την αποκατάσταση των σχέσεων.
Τουρκικό παζάρι, «πυρά» Τραμπ κατά Ευρωπαίων συμμάχων και αντίδραση από το Κογκρέσο
Το τουρκικό παζάρι, ωστόσο, δεν εξαντλείται στα F-35. Η Άγκυρα επιδιώκει να επανέλθει πλήρως στον δυτικό αμυντικό σχεδιασμό, να συμμετάσχει σε νέα εξοπλιστικά και βιομηχανικά προγράμματα, να διεκδικήσει ευρύτερο ρόλο στη διαμόρφωση της νέας ευρωπαϊκής και ευρωατλαντικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και να κατοχυρώσει τη θέση της ως βασικού περιφερειακού παίκτη στις εξελίξεις από τη Μαύρη Θάλασσα έως τη Μέση Ανατολή.
Εξίσου αποκαλυπτικές ήταν οι αιχμές του Ντόναλντ Τραμπ προς αρκετούς Ευρωπαίους συμμάχους. Ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε δημόσια τη δυσαρέσκειά του, υποστηρίζοντας ότι η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία δεν στήριξαν τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν. Οι τοποθετήσεις αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι έχει διαμορφωθεί ένα μόνιμο ρήγμα στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ. Ενισχύουν, ωστόσο, την εκτίμηση της Άγκυρας ότι διαμορφώνεται ένα πολιτικό περιβάλλον το οποίο μπορεί να αξιοποιήσει, παρουσιάζοντας την Τουρκία ως τον πλέον πρόθυμο και επιχειρησιακά χρήσιμο σύμμαχο της Ουάσιγκτον στην ευρύτερη περιοχή.
Η «μάχη» για τα F-35: Ο Τραμπ απέναντι στις αντιδράσεις του Κογκρέσου
Παρά το ιδιαίτερα θετικό κλίμα που διαμορφώνεται στις σχέσεις Τραμπ - Ερντογάν, η πορεία προς την αποκατάσταση των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον Λευκό Οίκο. Στο αμερικανικό Κογκρέσο εξακολουθούν να υπάρχουν ισχυρές αντιστάσεις, τόσο από Δημοκρατικούς όσο και από ορισμένους Ρεπουμπλικανούς, οι οποίοι εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για οποιαδήποτε επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 όσο παραμένει άλυτο το ζήτημα των S-400.
Στο πλαίσιο αυτό, ομάδα Δημοκρατικών νομοθετών απέστειλε επιστολή προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας, ζητώντας να υπάρχει ετοιμότητα για την κατάθεση ψηφίσματος αποδοκιμασίας σε περίπτωση που η κυβέρνηση επιχειρήσει να προχωρήσει στην επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Στην επιστολή επισημαίνεται ότι η διατήρηση των S-400 εξακολουθεί να δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια του προγράμματος, ενώ γίνεται αναφορά και στις ενέργειες της Άγκυρας που, σύμφωνα με τους συντάκτες της, υπονομεύουν τη συνοχή της Συμμαχίας και προκαλούν ανησυχία σε συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ.
Η πρωτοβουλία αυτή δεν προδικάζει την τελική έκβαση της υπόθεσης, αναδεικνύει όμως ότι, ακόμη και αν ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώξει την πλήρη αποκατάσταση των σχέσεων με την Άγκυρα, θα βρεθεί αντιμέτωπος με ουσιαστικές πολιτικές και θεσμικές αντιδράσεις στο εσωτερικό του Κογκρέσου. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, από την άλλη πλευρά, κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι υφιστάμενοι κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί δείχνουν ότι δεν είναι εύκολο και για το Κογκρέσο να ανακόψει οριστικά την επιλογή ενός αποφασισμένου Λευκού Οίκου, γεγονός που προμηνύει μια έντονη πολιτική και θεσμική αναμέτρηση γύρω από το μέλλον των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.
Σύνοδος ΝΑΤΟ: Οι επιλογές Τραμπ, οι ανησυχίες της Ευρώπης και το στοίχημα της Τουρκίας
Την ίδια ώρα σήμερα θα κριθεί εν πολλοίς και το κατά πόσον οι δημόσιες διαφωνίες του Ντόναλντ Τραμπ με αρκετούς Ευρωπαίους συμμάχους αποτελούν μια συγκυριακή πολιτική ένταση ή προμηνύουν βαθύτερες ανακατατάξεις στο εσωτερικό της Συμμαχίας, καθώς οι πραγματικές προθέσεις του Αμερικανού προέδρου αναμένεται να αποτυπωθούν στις σημερινές κύριες εργασίες της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. Οι σημερινές παρεμβάσεις των ηγετών και οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα δείξουν αν η Άγκυρα έχει πράγματι εντοπίσει ένα παράθυρο ευκαιρίας ή αν οι ευρωατλαντικές ισορροπίες θα αποδειχθούν ισχυρότερες από τις προσδοκίες της.
Η Άγκυρα θεωρεί ότι η συγκυρία τής προσφέρει μια ευκαιρία να επαναδιαπραγματευθεί τη θέση της στο δυτικό σύστημα ασφαλείας. Το αν αυτή η στρατηγική θα αποδώσει θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις επιλογές του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και από το κατά πόσον οι διαφωνίες με τους Ευρωπαίους συμμάχους θα αποκτήσουν πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, καθώς και από τις αντιστάσεις που εξακολουθεί να προβάλλει το αμερικανικό Κογκρέσο.