Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου επενδύουν δισεκατομμύρια σε νέους αγωγούς και εμπορικούς διαδρόμους για να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ, καθώς ο πόλεμος και η ένταση με το Ιράν απειλούν την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
- Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράκ επιταχύνουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων σε νέους αγωγούς και εμπορικούς διαδρόμους, με στόχο να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τα Στενά του Ορμούζ και την επιρροή του Ιράν.
- Παρά τις προσπάθειες, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι κανένα εναλλακτικό σχέδιο δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ. Οι νέοι αγωγοί μειώνουν την ευαλωτότητα στην περιοχή, αλλά δεν την εξαλείφουν, καθώς υστερούν σε δυναμικότητα.
- Η Σαουδική Αραβία επεκτείνει τον αγωγό Petroline, τα ΗΑΕ κατασκευάζουν δεύτερο αγωγό προς τη Φουτζάιρα και το Ιράκ προωθεί την επαναλειτουργία συνδέσεων μέσω Συρίας και Τουρκίας, καθώς και έναν νέο αγωγό προς την Ιορδανία.
- Οι νέες υποδομές δεν καταργούν τη σημασία των Στενών, αλλά μειώνουν την ικανότητα του Ιράν να τα χρησιμοποιεί ως μοχλό πίεσης. Ταυτόχρονα, εντείνουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών του Κόλπου για τον έλεγχο των εμπορικών οδών.
Η πολεμική κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν έχει επαναφέρει στο επίκεντρο το πιο κρίσιμο ενεργειακό «σημείο συμφόρησης» του πλανήτη. Τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, ωθώντας τις χώρες του Κόλπου σε έναν αγώνα δρόμου για την ανάπτυξη εναλλακτικών διαδρομών εξαγωγών.
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ιράκ και άλλες χώρες της περιοχής επιταχύνουν σχέδια δισεκατομμυρίων δολαρίων για νέους αγωγούς, λιμάνια και εμπορικούς διαδρόμους, με στόχο να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τα Στενά του Ορμούζ και να μειώσουν την επιρροή που ασκεί το Ιράν μέσω αυτού του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν αναντικατάστατα
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), το 2025 διακινούνταν μέσω των Στενών του Ορμούζ σχεδόν 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, ενώ πριν από την έναρξη του πολέμου οι συνολικές ροές πετρελαίου και LNG άγγιζαν τα 20 εκατομμύρια βαρέλια ισοδυνάμου την ημέρα.
Παρά τις προσπάθειες δημιουργίας εναλλακτικών διαδρομών, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι κανένα υφιστάμενο σχέδιο δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τον ρόλο των Στενών του Ορμούζ.
«Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν η πιο αποδοτική οδός εξαγωγών του Κόλπου, επειδή η συντριπτική πλειονότητα των πετρελαϊκών και ενεργειακών υποδομών έχει αναπτυχθεί γύρω από αυτά», επισημαίνει ο Νιλ Κουίλιαμ, συνεργάτης του Chatham House και εταίρος της Azure Strategy Consulting.
Όπως εξηγεί, οι νέοι αγωγοί μπορούν να περιορίσουν την έκθεση στον κίνδυνο, «αλλά δεν μπορούν να προσεγγίσουν ούτε τη δυναμικότητα ούτε την ευελιξία των Στενών του Ορμούζ. Μειώνουν την ευαλωτότητα, δεν την εξαλείφουν».
Σαουδική Αραβία: Η μεγάλη επέκταση της Petroline
Το πιο ώριμο σχέδιο βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία.
Η κρατική Aramco έχει ήδη αυξήσει τη δυναμικότητα του αγωγού Ανατολής-Δύσης (Petroline), που συνδέει τα κοιτάσματα της Αμπκάικ με το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, στα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Το Ριάντ εξετάζει νέα επέκταση κατά ακόμη 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, είτε μέσω αναβάθμισης των υφιστάμενων εγκαταστάσεων είτε με την κατασκευή δεύτερου παράλληλου αγωγού.
Ο Άντριου Γουίλσον, διευθυντής της ναυτιλιακής εταιρείας ερευνών BRS, εκτιμά ότι το έργο θα μπορούσε να ολοκληρωθεί έως το 2030-2031.
ΗΑΕ και Ιράκ επενδύουν σε νέες εξαγωγικές διόδους
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επίσης επιταχύνει τις επενδύσεις τους.
Το Αμπού Ντάμπι κατασκευάζει δεύτερο αγωγό προς το λιμάνι της Φουτζάιρα, στον Κόλπο του Ομάν, ο οποίος θα διπλασιάσει τις δυνατότητες εξαγωγών χωρίς να απαιτείται διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Το έργο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027.
Την ίδια στιγμή, το Ιράκ προωθεί πολλαπλά σχέδια διαφοροποίησης των εξαγωγών του.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η επαναλειτουργία του ιστορικού αγωγού Κιρκούκ-Μπανιάς μέσω Συρίας, η επιτάχυνση του αγωγού Βασόρα-Άκαμπα προς την Ιορδανία, αλλά και η αναβάθμιση της σύνδεσης Κιρκούκ-Τζεϊχάν μέσω Τουρκίας.
Ωστόσο, ο Άντριου Γουίλσον προειδοποιεί ότι τα έργα αυτά ενδέχεται να καθυστερήσουν σημαντικά, καθώς «πολιτικά και οικονομικά εμπόδια μπορούν εύκολα να μεταθέσουν το χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους».
Το Ιράν χάνει μέρος της πίεσης, όχι όμως και την επιρροή του
Παρά τις επενδύσεις δισεκατομμυρίων, οι αναλυτές θεωρούν ότι το Ιράν θα συνεχίσει να διατηρεί σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
«Το Ιράν εξακολουθεί να μπορεί να απειλεί μεγάλο μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών εξαγωγών. Όσο περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ, το πέρασμα αυτό θα παραμένει ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά σημεία του κόσμου», υπογραμμίζει ο Νιλ Κουίλιαμ.
Από την πλευρά του, ο Άντριου Γουίλσον θεωρεί ότι η Τεχεράνη δύσκολα θα εγκαταλείψει ποτέ τη χρήση των Στενών του Ορμούζ.
«Το Ιράν θα συνεχίσει να παράγει όσο μπορεί και να εξάγει όσο μπορεί προς την Κίνα. Για την ίδια την Τεχεράνη αυτό δεν αποτελεί πραγματικό πρόβλημα», σημειώνει.
«Συμπλήρωμα, όχι υποκατάστατο» των Στενών του Ορμούζ
Η Κάρολ Νακλέ, οικονομολόγος ενέργειας και ιδρύτρια της Crystol Energy, τονίζει ότι οι νέοι αγωγοί δεν αποτελούν λύση που αντικαθιστά τα Στενά του Ορμούζ.
«Πρόκειται για πολύτιμες εναλλακτικές, αλλά λειτουργούν ως συμπλήρωμα και όχι ως υποκατάστατο των Στενών του Ορμούζ», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η ίδια προειδοποιεί ότι ακόμη και αν η παραγωγή πετρελαίου παραμείνει αμετάβλητη, οι αγορές θα συνεχίσουν να επηρεάζονται από την αύξηση του κόστους μεταφοράς, των ασφαλίστρων και των χρόνων παράδοσης.
Ήδη, σύμφωνα με στοιχεία της S&P Global, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ έχουν εκτιναχθεί στο 7,5%-10% της αξίας του πλοίου, ενώ σημαντικές αυξήσεις καταγράφονται και στην Ερυθρά Θάλασσα λόγω των επιθέσεων των Χούθι.
Ο νέος ενεργειακός ανταγωνισμός στον Κόλπο
Πέρα όμως από την ενεργειακή ασφάλεια, οι νέοι αγωγοί αναδιαμορφώνουν και τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή.
Ο Αντρέας Κρίγκ, αναπληρωτής καθηγητής Σπουδών Ασφάλειας στο King's College του Λονδίνου, εκτιμά ότι τα νέα έργα θα οδηγήσουν τόσο σε συνεργασία όσο και σε ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών του Κόλπου.
«Ο ανταγωνισμός θα είναι τελικά ισχυρότερος από τη συνεργασία. Κάθε χώρα θέλει να εξελιχθεί στη βασική πύλη εμπορίου της περιοχής», τονίζει.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Σαουδική Αραβία και το Ομάν επιχειρούν να αναβαθμίσουν τον ρόλο τους ως νέοι κόμβοι μεταφορών, αμφισβητώντας την κυριαρχία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στον τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Παράλληλα, το Κατάρ ενδέχεται να αποκτήσει μεγαλύτερη ασφάλεια στις εξαγωγές του, αλλά ταυτόχρονα θα εξαρτάται περισσότερο από τις χερσαίες διαδρομές μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ομάν.
Η επόμενη ημέρα για τις αγορές
Η προσπάθεια των χωρών του Κόλπου να δημιουργήσουν εναλλακτικές εξαγωγικές οδούς δεν αποσκοπεί στην κατάργηση της σημασίας των Στενών του Ορμούζ, αλλά στη μείωση της δυνατότητας του Ιράν να τα χρησιμοποιεί ως γεωπολιτικό μοχλό πίεσης.
«Αν το Ιράν μπορεί να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να παραλύσει ολόκληρη την οικονομία του Κόλπου, διαθέτει τεράστια διαπραγματευτική ισχύ. Αν όμως οι εξαγωγές συνεχιστούν μέσω Σαουδικής Αραβίας, Ομάν και Φουτζάιρα, αυτή η ισχύς γίνεται πολύ πιο διαχειρίσιμη», εξηγεί ο Αντρέας Κρίγκ.
Όπως καταλήγουν οι περισσότεροι αναλυτές, τα Στενά του Ορμούζ δύσκολα θα χάσουν σύντομα τον κομβικό τους ρόλο στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Ωστόσο, ο αγώνας δρόμου για νέους αγωγούς και εμπορικούς διαδρόμους έχει ήδη ξεκινήσει και αναμένεται να αλλάξει σταδιακά τον ενεργειακό και γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής τα επόμενα χρόνια.