Η μεγαλύτερη μεταναστευτική κρίση των τελευταίων ετών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, στον ισπανικό θύλακο της Θέουτα, έχει προκαλέσει διπλωματικούς τριγμούς, με τη ζώνη Σένγκεν να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς πολιτικής αντιπαράθεσης.
- Οι Βρυξέλλες ενεργοποιούν τον ευρωπαϊκό μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων (IPCR) μετά τη μαζική είσοδο μεταναστών στη Θέουτα. Προγραμματίζεται έκτακτη σύνοδος των πρέσβεων της ΕΕ για την αξιολόγηση της κατάστασης και την εξέταση πρόσθετων μέτρων προστασίας.
- Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στέλνει αυστηρό μήνυμα κατά των ανεξέλεγκτων ροών. Η Ιταλία και η Γαλλία αντιδρούν άμεσα, επιβάλλοντας προσωρινούς ελέγχους και ενισχύοντας την παρουσία δυνάμεων στα σύνορά τους.
- Η ισπανική κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι η κατάσταση είναι υπό έλεγχο και η Σένγκεν ασφαλής, καθώς οι περισσότεροι μετανάστες επέστρεψαν. Παράλληλα, συντηρητικά κόμματα σε όλη την Ευρώπη ασκούν πίεση για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική.
- Η Πορτογαλία ενισχύει επίσης προληπτικά τους ελέγχους στα σύνορά της. Η κρίση εξελίσσεται σε πολιτική δοκιμασία για το μέλλον της Σένγκεν, με την επικείμενη σύνοδο των πρέσβεων να αποτελεί κρίσιμο τεστ για την ευρωπαϊκή ενότητα.
Η αιφνιδιαστική εισβολή περίπου 50.000 - 60.000 μεταναστών στη Θέουτα, στα σύνορα με το Μαρόκο, κινητοποίησε τις Βρυξέλλες, οδηγώντας σε έκτακτη ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού διαχείρισης κρίσεων και σε έκτακτη σύνοδο των πρέσβεων των κρατών-μελών τη Δευτέρα.
Την ίδια ώρα, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προχωρούν σε αυστηρότερους συνοριακούς ελέγχους, ενώ οι πολιτικές αντιδράσεις για τη διαχείριση του μεταναστευτικού από την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ παίρνουν διαστάσεις.
Έκτακτη κινητοποίηση στις Βρυξέλλες
Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ επιβεβαίωσε ότι ενεργοποιείται ο μηχανισμός Integrated Political Crisis Response (IPCR), μέσω του οποίου συντονίζεται η ευρωπαϊκή αντίδραση σε περιπτώσεις μεγάλων κρίσεων.
Το Σάββατο πραγματοποιείται ενημέρωση των κρατών-μελών για τις εξελίξεις στη Θέουτα, ενώ τη Δευτέρα οι πρέσβεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συνεδριάσουν εκτάκτως, εξετάζοντας τόσο την κατάσταση στα σύνορα όσο και τις σχέσεις με το Μαρόκο.
Στόχος είναι να αξιολογηθεί κατά πόσο απαιτούνται πρόσθετα ευρωπαϊκά μέτρα για την προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και την αποτροπή νέων μεταναστευτικών ροών.
Η φράση της Φον ντερ Λάιεν που δείχνει την αλλαγή κλίματος
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε σαφές μήνυμα ότι η Ευρώπη δεν πρόκειται να ανεχθεί ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές.
«Οι εικόνες από τη Θέουτα είναι απαράδεκτες. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε κανέναν να εισέρχεται στην Ένωσή μας χωρίς να τηρεί τους κανόνες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα εξέφρασε την πλήρη αλληλεγγύη του προς την Ισπανία, χαιρετίζοντας τις προσπάθειες της Μαδρίτης για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης και των κυκλωμάτων διακίνησης.
Ιταλία και Γαλλία υψώνουν σύνορα
Οι εξελίξεις προκάλεσαν άμεσες αντιδράσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η Ιταλία ανακοίνωσε την προσωρινή επιβολή συνοριακών ελέγχων για αφίξεις από την Ισπανία, με τον υπουργό Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι να χαρακτηρίζει την απόφαση «αναγκαία για την προστασία της ασφάλειας των πολιτών και των ευρωπαϊκών συνόρων».
Παράλληλα, η Γαλλία ενίσχυσε τους ελέγχους στα σύνορα με την Ισπανία. Ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές ανακοίνωσε την ανάπτυξη επιπλέον αστυνομικών και στρατιωτικών δυνάμεων, διαμηνύοντας ότι δεν πρέπει να επιτραπεί η παράνομη είσοδος μεταναστών στη γαλλική επικράτεια.
Η απόφαση της Ρώμης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η αναστολή της ελεύθερης κυκλοφορίας στο πλαίσιο της Σένγκεν αποτελεί εξαιρετικό μέτρο που εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις σοβαρών απειλών για τη δημόσια ασφάλεια.
Η Μαδρίτη επιμένει: «Η Σένγκεν είναι απολύτως ασφαλής»
Η ισπανική κυβέρνηση επιχειρεί να καθησυχάσει τις ανησυχίες των Ευρωπαίων εταίρων.
Ο υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες υποστήριξε ότι σχεδόν όλοι όσοι πέρασαν παράνομα στη Θέουτα έχουν ήδη επιστρέψει στο Μαρόκο, κατηγορώντας όσους κάνουν λόγο για κατάρρευση της Σένγκεν ότι διαδίδουν σύγχυση.
Όπως εξήγησε, όσοι βρίσκονται στη Θέουτα ή στη Μελίγια δεν μπορούν να μετακινηθούν προς την ηπειρωτική Ισπανία χωρίς αστυνομικούς ελέγχους ταυτότητας.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Ευρωπαίος επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ, ο οποίος δήλωσε ότι ενημερώθηκε από τη Μαδρίτη πως «ούτε ένα άτομο δεν έχει περάσει στην ηπειρωτική Ευρωπαϊκή Ένωση».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι για τη Θέουτα και τη Μελίγια ισχύει ειδικό καθεστώς στο πλαίσιο του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν, με υποχρεωτικούς ελέγχους πριν από οποιαδήποτε μετακίνηση προς την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η Δεξιά πιέζει για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική
Η κρίση άνοιξε νέο μέτωπο αντιπαράθεσης μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και των συντηρητικών και δεξιών κομμάτων.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έκανε λόγο για εικόνες που αποδεικνύουν ότι η ανεξέλεγκτη παράνομη μετανάστευση αποτελεί πραγματική απειλή για την ασφάλεια της Ευρώπης.
Ανάλογες παρεμβάσεις έγιναν από κυβερνήσεις και πολιτικούς σε Αυστρία, Σουηδία και Φινλανδία, οι οποίοι ζήτησαν αυστηρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων και προειδοποίησαν να μην επαναληφθεί η μεταναστευτική κρίση του 2015.
Στη Γαλλία, τόσο η Μαρίν Λεπέν όσο και ο υποψήφιος της κεντροδεξιάς Εντουάρ Φιλίπ ζήτησαν ακόμη πιο αυστηρούς ελέγχους, ενώ ο Μπρουνό Ρεταγιό κατηγόρησε ευθέως την κυβέρνηση Σάντσεθ ότι οδηγεί τη Σένγκεν σε αδιέξοδο.
Η κυβέρνηση της Μαδρίτης δέχεται ήδη έντονη κριτική για τη νομιμοποίηση περισσότερων από ενός εκατομμυρίου παράτυπων μεταναστών τους προηγούμενους μήνες, με αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη πολιτική λειτούργησε ως ισχυρό κίνητρο για νέα μεταναστευτικά κύματα.
Και η Πορτογαλία ενισχύει τους ελέγχους
Στις χώρες που λαμβάνουν προληπτικά μέτρα προστέθηκε και η Πορτογαλία.
Ο πρωθυπουργός Λουίς Μοντενέγκρο ανακοίνωσε την ενίσχυση των ελέγχων στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα της χώρας, κυρίως στο νότιο τμήμα, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι δεν θεωρεί απαραίτητη, προς το παρόν, την αναστολή των κανόνων της Σένγκεν.
«Η κατάσταση είναι σοβαρή, αλλά υπάρχουν ευρωπαϊκοί μηχανισμοί για να αποκατασταθεί με ελεγχόμενο τρόπο», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι πορτογαλικές αρχές θα βρίσκονται σε συνεχή συντονισμό με τις ισπανικές υπηρεσίες.
Την ίδια ώρα, το ακροδεξιό κόμμα Chega ανακοίνωσε ότι θα καταθέσει πρόταση για την επαναφορά των συνοριακών ελέγχων μεταξύ Πορτογαλίας και Ισπανίας.
Το μεγάλο διακύβευμα για την Ευρώπη
Παρότι οι Βρυξέλλες διαβεβαιώνουν ότι δεν έχει καταγραφεί μετακίνηση μεταναστών από τη Θέουτα προς την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, η κρίση έχει ήδη εξελιχθεί σε μια μεγάλη πολιτική δοκιμασία για τη Σένγκεν και την κοινή μεταναστευτική πολιτική.
Η έκτακτη συνεδρίαση των πρέσβεων της ΕΕ τη Δευτέρα αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο τα κράτη-μέλη μπορούν να διατηρήσουν κοινή γραμμή απέναντι στις αυξανόμενες μεταναστευτικές πιέσεις ή αν η κρίση στη Θέουτα θα οδηγήσει σε νέο κύμα μονομερών συνοριακών μέτρων, επαναφέροντας στο προσκήνιο το μέλλον της ελεύθερης κυκλοφορίας στην Ευρώπη.