Να βγεις στη σύνταξη στα 40 ή στα 45 ακούγεται για τους περισσότερους σαν ένα άπιαστο όνειρο.
Κι όμως, τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε Ευρώπη και ΗΠΑ ακολουθούν το κίνημα FIRE (Financial Independence, Retire Early - Οικονομική Ανεξαρτησία - Πρόωρη Σύνταξη), με στόχο να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία και να εγκαταλείψουν την εργασία δεκαετίες νωρίτερα από τον μέσο εργαζόμενο.
Η φιλοσοφία του κινήματος FIRE βασίζεται σε μια απλή αρχή: ξοδεύεις πολύ λιγότερα από όσα κερδίζεις, αποταμιεύεις επιθετικά - ακόμη και το 50% ή το 70% του εισοδήματός σου - επενδύεις τη διαφορά και αφήνεις τον χρόνο και τις αποδόσεις να «δουλέψουν» για εσένα ώστε να βγεις πρόωρα σε σύνταξη.
Για κάποιους είναι ο δρόμος προς την ελευθερία. Για άλλους, μια υπερβολική θυσία που στερεί τη χαρά του παρόντος.
«Δεν ανάβαμε τη θέρμανση – αγοράζαμε την ελευθερία μας»
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Άλαν και Κέιτι Ντόνεγκαν από τη Βρετανία, οι οποίοι κατάφεραν να συνταξιοδοτηθούν όταν εκείνος ήταν μόλις 40 ετών και εκείνη 35.
Όπως περιγράφει ο Άλαν Ντόνεγκαν στο BBC, κάθε χειμώνα απέφευγαν να ανοίξουν τη θέρμανση, φορούσαν περισσότερα ρούχα και χρησιμοποιούσαν θερμοφόρες. «Δεν ήταν ταλαιπωρία, ήταν στρατηγική», λέει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι ο στόχος τους ήταν απόλυτα ξεκάθαρος: η οικονομική ελευθερία.
Οι δυο τους δεν αγόραζαν σχεδόν ποτέ έτοιμο φαγητό και για δέκα ολόκληρα χρόνια πήγαιναν καθημερινά στη δουλειά με φαγητό από το σπίτι. Σύμφωνα με τον ίδιο, μόνο αυτή η συνήθεια τους εξοικονόμησε περίπου 40.000 λίρες μέσα σε μία δεκαετία.
Η Κέιτι Ντόνεγκαν, πρώην αναλογίστρια σε χρηματοοικονομική εταιρεία, εξηγεί επίσης στο BBC ότι κάθε λίρα που επένδυαν αποτελούσε «ένα ακόμη βήμα προς τη ζωή που πραγματικά ήθελαν». Όταν οι επενδύσεις και οι αποταμιεύσεις τους έφτασαν το 1 εκατ. λίρες, εγκατέλειψαν οριστικά την εργασία.
Ζωή χωρίς αυτοκίνητο, αλκοόλ και... περιττές αγορές
Η ίδια φιλοσοφία ακολουθεί και ο Ντέιβιντ Σκόδερν, αυτοαπασχολούμενος σύμβουλος στεγαστικών δανείων από το Σέφιλντ, ο οποίος υπολογίζει ότι θα σταματήσει να εργάζεται στα 46 του χρόνια.
Μιλώντας στο Sky News, εξηγεί πως εγκατέλειψε όχι μόνο τον τζόγο – από τον οποίο ήταν παλαιότερα εξαρτημένος – αλλά και το αυτοκίνητο, το αλκοόλ, το κάπνισμα και μια σειρά καταναλωτικών συνηθειών.
«Οι περισσότερες δουλειές σήμερα δεν προσφέρουν πραγματική ελευθερία ή αυτονομία. Η ιδέα να εργάζομαι μέχρι τα μέσα ή τα τέλη της δεκαετίας των 60 μού φαίνεται εξαιρετικά καταθλιπτική», αναφέρει.
Μαζί με τη σύντροφό του ζουν με περίπου 20.000 λίρες τον χρόνο, ενώ επενδύουν το μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού τους εισοδήματος σε παθητικά επενδυτικά κεφάλαια χαμηλού κόστους.
Ο ίδιος προειδοποιεί πάντως όσους θέλουν να τον μιμηθούν ότι οι επενδύσεις δεν είναι παιχνίδι. «Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις με απλά λόγια πού επενδύεις τα χρήματά σου, τότε πιθανότατα δεν το καταλαβαίνεις ούτε εσύ», σημειώνει στο Sky News.
Η οικονομική ανεξαρτησία αντί για την... τέλεια ζωή
Παρόμοια πορεία ακολούθησε και η Αμερικανίδα εκπαιδευτικός Έιμι Μίνκλεϊ, η οποία συνταξιοδοτήθηκε στα 44 της χρόνια.
Όπως δήλωσε στο BBC, εργάστηκε σε ιδιωτικά διεθνή σχολεία στην Ιαπωνία, τη Σιγκαπούρη, την Ινδία και την Ταϊλάνδη, όπου μπορούσε να αποταμιεύει σημαντικά μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός της.
Δεν αγόραζε ακριβά ρούχα, κρατούσε τις ηλεκτρονικές συσκευές μέχρι να χαλάσουν, μαγείρευε σχεδόν όλα τα γεύματα στο σπίτι και σκεφτόταν δύο φορές κάθε σημαντική αγορά.
Σήμερα ζει στο Μπαλί, όπου το εισόδημα από τις επενδύσεις της καλύπτει πολύ πιο εύκολα τα έξοδά της.
Όπως συνοψίζει η ίδια, «οι αρχές του FIRE είναι απλές: ξόδευε λιγότερα από όσα κερδίζεις, επένδυσε τη διαφορά και δώσε χρόνο στα χρήματά σου να αναπτυχθούν».
Δεν είναι όμως για όλους
Παρά τη δημοτικότητά του, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι το FIRE δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή για τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων.
Η Κάρολ Σλάιφ, επικεφαλής στρατηγικής αγορών της BMO Private Wealth, δηλώνει στο BBC ότι οι περισσότεροι πελάτες της πλέον δεν επιδιώκουν να σταματήσουν όσο το δυνατόν νωρίτερα τη δουλειά και να βγουν πρόωρα στη σύνταξη, αλλά να πετύχουν καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή.
Όπως επισημαίνει, αν κάποιος συνταξιοδοτηθεί νωρίς αλλά χάσει τις φιλίες του, την υγεία του ή την αίσθηση σκοπού, τότε είναι εύλογο να αναρωτηθεί αν άξιζε τελικά η θυσία.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Σάρα Κόουλς, επικεφαλής προσωπικών οικονομικών της επενδυτικής πλατφόρμας AJ Bell. Μιλώντας στο BBC τονίζει ότι η συνεχής αύξηση του κόστους ζωής καθιστά ολοένα δυσκολότερη την εφαρμογή του μοντέλου FIRE.
Ωστόσο, θεωρεί πως αρκετές από τις αρχές του μπορούν να ωφελήσουν όλους: να ξεκινήσει κανείς νωρίς την αποταμίευση, να αυξάνει σταδιακά τις εισφορές για τη σύνταξη μετά από κάθε αύξηση μισθού και να επενδύει με συνέπεια.
Η νέα τάση: λιγότερη δουλειά αντί για πλήρη συνταξιοδότηση
Ακριβώς επειδή το παραδοσιακό FIRE θεωρείται υπερβολικά απαιτητικό, έχουν εμφανιστεί πιο ήπιες εκδοχές, όπως το λεγόμενο «Barista FIRE».
Σε αυτό το μοντέλο, οι επενδύσεις καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων διαβίωσης και το υπόλοιπο συμπληρώνεται μέσω μιας ευέλικτης ή μερικής απασχόλησης, επιτρέποντας περισσότερο ελεύθερο χρόνο χωρίς πλήρη αποχώρηση από την αγορά εργασίας.
Η τάση αυτή αντανακλά και μια γενικότερη αλλαγή στη νοοτροπία: λιγότεροι επιδιώκουν να μη δουλέψουν ποτέ ξανά και περισσότεροι να έχουν την επιλογή να εργάζονται μόνο επειδή το επιθυμούν.
Μπορεί η πρόωρη συνταξιοδότηση να επηρεάσει ακόμη και τον εγκέφαλο;
Την ίδια στιγμή, νέα επιστημονικά δεδομένα βάζουν ακόμη μία παράμετρο στη συζήτηση.
Σύμφωνα με έρευνα του National Bureau of Economic Research, που δημοσιεύθηκε φέτος και παρουσιάστηκε από το US News, η πρόωρη αποχώρηση από την εργασία σε ηλικίες 51 έως 64 ετών συσχετίστηκε με ταχύτερη γνωστική έκπτωση, ενώ όσοι παρέμειναν ενεργοί επαγγελματικά εμφάνισαν καλύτερες επιδόσεις στη γνωσική λειτουργία.
Ο καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ίρβαϊν και συν-συγγραφέας της μελέτης, Ντέιβιντ Νιούμαρκ, επισημαίνει ότι η εργασία προσφέρει συνεχή πνευματική πρόκληση και κοινωνική αλληλεπίδραση, στοιχεία που λειτουργούν προστατευτικά για τον εγκέφαλο.
Από την άλλη πλευρά, η Σέι Χουάνγκ Χαν, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, εξηγεί στο US News ότι όσοι βγαίνουν νωρίς στη σύνταξη μπορούν να διατηρήσουν την πνευματική τους υγεία μέσα από εθελοντισμό, κοινωνική δραστηριότητα, νέες δεξιότητες και ουσιαστική ενασχόληση με δραστηριότητες που δίνουν νόημα στην καθημερινότητα.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το μεγαλύτερο δίδαγμα του FIRE: η οικονομική ανεξαρτησία δεν είναι αυτοσκοπός. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η ελευθερία επιλογών. Και αυτή, όπως φαίνεται, δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος του τραπεζικού λογαριασμού, αλλά και από το πώς επιλέγει κανείς να ζήσει όταν αποκτήσει τον χρόνο που τόσο πολύ επιδίωκε.