Η εκεχειρία και η έναρξη νέων διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν μπορεί να απομακρύνουν τον κίνδυνο μιας ευρύτερης κρίσης, ωστόσο αναλυτές εκτιμούν ότι ελάχιστοι από τους αρχικούς στόχους της Ουάσιγκτον έχουν επιτευχθεί.
- Η συμφωνία-πλαίσιο ΗΠΑ-Ιράν αποτελεί ουσιαστικά παραδοχή αποτυχίας των αμερικανικών στόχων. Επαναφέρει την προπολεμική κατάσταση, όπως την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, μεταφέροντας τις κρίσιμες διαφωνίες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς νέες δεσμεύσεις.
- Οι κεντρικοί στρατηγικοί στόχοι της Ουάσιγκτον παραμένουν ανεκπλήρωτοι. Το πυρηνικό πρόγραμμα δεν τερματίστηκε, η αλλαγή καθεστώτος δεν επετεύχθη, το βαλλιστικό οπλοστάσιο παραμένει λειτουργικό και τα δίκτυα συμμάχων του Ιράν δεν αποδυναμώθηκαν.
- Παρά τα σημαντικά πλήγματα που δέχθηκαν οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις, η ηγεσία της χώρας δεν αποσταθεροποιήθηκε και διατηρεί τον πολιτικό έλεγχο. Η σύγκρουση είχε τεράστιο οικονομικό κόστος χωρίς αντίστοιχα πολιτικά οφέλη.
- Η Τεχεράνη εξέρχεται από τη σύγκρουση με ενισχυμένη διαπραγματευτική ισχύ, καθώς απέδειξε την ικανότητά της να απειλεί τα Στενά του Ορμούζ. Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει πλέον έναν ισχυρότερο διπλωματικά αντίπαλο στις μελλοντικές συνομιλίες.
Η νέα συμφωνία-πλαίσιο μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν παρουσιάζεται από τον Ντόναλντ Τραμπ ως μια σημαντική διπλωματική επιτυχία που ανοίγει τον δρόμο για τον τερματισμό της σύγκρουσης και την επιστροφή στη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Sky News, η πραγματικότητα ενδέχεται να είναι πολύ πιο σύνθετη και λιγότερο ευνοϊκή για την Ουάσιγκτον.
Ο βρετανικός τηλεοπτικός οργανισμός υποστηρίζει ότι η συμφωνία συνιστά στην ουσία μια έμμεση παραδοχή του ενοίκου του Λευκού Οίκου ότι οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι που είχαν τεθεί κατά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν δεν επιτεύχθηκαν, παρά το τεράστιο οικονομικό και πολιτικό κόστος που προκάλεσε η σύγκρουση.
Η επιστροφή στο σημείο εκκίνησης
Το βασικό αποτέλεσμα του μνημονίου κατανόησης είναι η κατάπαυση των εχθροπραξιών και η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, της σημαντικότερης ίσως θαλάσσιας αρτηρίας για τη μεταφορά πετρελαίου παγκοσμίως.
Ωστόσο, όπως σημειώνει το Sky News, τα Στενά ήταν ανοιχτά πριν από την έναρξη της κρίσης. Υπό αυτή την οπτική, η συμφωνία δεν δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα αλλά επαναφέρει την κατάσταση που επικρατούσε πριν από τον πόλεμο.
Οι υπόλοιπες κρίσιμες διαφωνίες μεταφέρονται πλέον στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για τους επόμενους δύο μήνες, χωρίς να υπάρχουν ακόμη συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τα πλέον ακανθώδη ζητήματα.
Οι πέντε στόχοι που παραμένουν ανοικτοί στο Ιράν
Η ανάλυση του Sky News υποστηρίζει ότι σχεδόν κανένας από τους βασικούς στόχους που είχε θέσει η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει επιτευχθεί οριστικά.
Πρώτον, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν έχει κλείσει. Η τύχη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και το μέλλον του προγράμματος εμπλουτισμού παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Παρά τις αμερικανικές επιθέσεις, δεν υπάρχει ακόμη οριστική συμφωνία για την πλήρη εξάλειψη των σχετικών δυνατοτήτων της Τεχεράνης.
Δεύτερον, η αλλαγή καθεστώτος, ένα σενάριο που αρκετοί παρατηρητές θεωρούσαν ότι επιθυμούσαν κύκλοι στην Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ, δεν πραγματοποιήθηκε. Αντίθετα, μετά τις απώλειες κορυφαίων στελεχών, η ηγεσία του Ιράν φαίνεται να έχει περάσει σε ακόμη πιο σκληροπυρηνικά πρόσωπα.
Τρίτον, η σύγκρουση δεν φαίνεται να ενίσχυσε τα αντικαθεστωτικά κινήματα στο εσωτερικό της χώρας. Σύμφωνα με την ανάλυση, η πολεμική αντιπαράθεση λειτούργησε συσπειρωτικά για το ιρανικό καθεστώς, ενώ μια πιθανή άρση κυρώσεων θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση του.
Τέταρτον, το βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα ισχύος. Παρά τους ισχυρισμούς περί εκτεταμένων καταστροφών, αμερικανικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι μεγάλο μέρος των πυραυλικών δυνατοτήτων της χώρας παραμένει λειτουργικό.
Πέμπτον, δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής κάποια ουσιαστική διευθέτηση σχετικά με τα δίκτυα συμμάχων και πληρεξούσιων οργανώσεων του Ιράν στην ευρύτερη περιοχή, τα οποία παραμένουν εκτός του πλαισίου της τρέχουσας συμφωνίας.
Το στρατιωτικό κόστος και τα περιορισμένα οφέλη
Αναμφίβολα, το Ιράν υπέστη σημαντικές απώλειες κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Τμήματα των ενόπλων δυνάμεων, βάσεις και στρατιωτικές εγκαταστάσεις δέχθηκαν ισχυρά πλήγματα, ενώ η αεροπορία της χώρας επλήγη σοβαρά.
Παρά ταύτα, το Sky News εκτιμά ότι οι απώλειες αυτές δεν άλλαξαν ουσιαστικά την πολιτική ισορροπία στο εσωτερικό της χώρας. Η κρατική εξουσία διατηρεί τον έλεγχο και η ηγεσία εξακολουθεί να κυβερνά χωρίς εμφανή σημάδια αποσταθεροποίησης.
Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος εκτιμάται ότι κόστισε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ προκάλεσε και σημαντικές απώλειες στρατιωτικού εξοπλισμού.
Το νέο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα της Τεχεράνης
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της ανάλυσης είναι ότι το Ιράν ενδέχεται να εξέρχεται από τη σύγκρουση με μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ από όση διέθετε πριν από αυτήν.
Η προσωρινή απειλή για τα Στενά του Ορμούζ υπενθύμισε στις διεθνείς αγορές τη στρατηγική σημασία της περιοχής. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, γεγονός που προσδίδει στην Τεχεράνη σημαντική γεωπολιτική επιρροή.
Κατά το Sky News, η δυνατότητα του Ιράν να επηρεάζει μια τόσο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία προσφέρει πλέον στη χώρα πρόσθετα διαπραγματευτικά εργαλεία, τα οποία ενδέχεται να αξιοποιήσει στις επόμενες συνομιλίες.
Το δύσκολο επόμενο βήμα για τον Τραμπ
Για τον Αμερικανό πρόεδρο, η συμφωνία προσφέρει μια πολιτική διέξοδο από έναν πόλεμο που εξελίχθηκε διαφορετικά από ό,τι αναμενόταν. Παράλληλα, μειώνει τον κίνδυνο μιας νέας ενεργειακής κρίσης ή μιας ευρύτερης οικονομικής αναταραχής που θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και στη διεθνή οικονομία.
Ωστόσο, το δύσκολο κομμάτι φαίνεται να αρχίζει τώρα. Οι επόμενες διαπραγματεύσεις θα κρίνουν αν η προσωρινή συμφωνία μπορεί να μετατραπεί σε μια ουσιαστική διπλωματική διευθέτηση ή αν πρόκειται απλώς για μια εκεχειρία που μεταθέτει τις βασικές συγκρούσεις για αργότερα.
Όπως καταλήγει το Sky News, η Ουάσιγκτον εισέρχεται σε αυτή τη νέα φάση έχοντας απέναντί της ένα Ιράν που, παρά τις στρατιωτικές απώλειες, εμφανίζεται πιο ισχυρό διαπραγματευτικά και πιθανώς λιγότερο πρόθυμο να προχωρήσει σε σημαντικούς συμβιβασμούς.