Την ώρα που η διεθνής κοινότητα προετοιμαζόταν για το χειρότερο σενάριο στο μέτωπο του Ιράν, το Πακιστάν κατάφερε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο.
- Αναδεικνύεται η επιτυχής διαμεσολάβηση του Πακιστάν για την επίτευξη εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία χαρακτηρίζεται από διεθνείς αναλυτές ως μια από τις σημαντικότερες διπλωματικές επιτυχίες της χώρας, που κατάφερε να διαχειριστεί μια αποστολή εξαιρετικά υψηλού ρίσκου.
- Εξηγείται ότι το κλειδί της επιτυχίας ήταν οι μοναδικές, ισορροπημένες σχέσεις του Πακιστάν τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη. Η συμφωνία επιτεύχθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, αποτρέποντας την εκπνοή του τελεσιγράφου του Τραμπ.
- Αναλύεται ο καθοριστικός παρασκηνιακός ρόλος της Κίνας, η οποία παρενέβη για να προστατεύσει τα οικονομικά της συμφέροντα, καθώς και η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ, των οποίων ο αποκλεισμός είχε προκαλέσει παγκόσμια οικονομική αναταραχή.
- Περιγράφονται τα επόμενα βήματα με τις διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ, ενώ τονίζεται η ευθραυστότητα της συμφωνίας. Οι επόμενες εβδομάδες θα κρίνουν εάν η προσωρινή εκεχειρία θα οδηγήσει σε μόνιμη ειρήνη ή σε νέα κλιμάκωση της έντασης.
Ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σαμπάζ Σαρίφ ανακοίνωσε ότι οι δύο πλευρές, μαζί με τους συμμάχους τους, συμφώνησαν σε «καθολική κατάπαυση του πυρός», όπως χαρακτηριστικά δήλωσε, ανοίγοντας τον δρόμο για διπλωματικές συνομιλίες στην πρωτεύουσα του Πακιστάν.
Διπλωματική επιτυχία υψηλού ρίσκου
Η συμφωνία εκεχειρίας των δύο εβδομάδων είχε ήδη ανακοινωθεί από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και την Τεχεράνη, ωστόσο η επιβεβαίωση της πακιστανικής διαμεσολάβησης ανέδειξε τον κεντρικό ρόλο του Ισλαμαμπάντ, σημειώνουν διεθνή ΜΜΕ, όπως το Bloomberg.
Αναλυτές κάνουν λόγο για μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές επιτυχίες της χώρας τα τελευταία χρόνια, επισημαίνοντας ότι το Πακιστάν «διέψευσε όσους αμφισβητούσαν ότι μπορούσε να διαχειριστεί μια τόσο σύνθετη και υψηλού ρίσκου αποστολή».
Οι δεσμοί του Πακιστάν με ΗΠΑ και Ιράν που άνοιξαν τον δρόμο
Η επιτυχία της διαμεσολάβησης βασίστηκε σε ένα μοναδικό πλεονέκτημα: τις ισορροπημένες σχέσεις του Πακιστάν τόσο με την Ιράν όσο και με τις ΗΠΑ.
Όπως τόνισε πρώην πρέσβης της χώρας στην Τεχεράνη, το Πακιστάν «διαθέτει ισχυρά διαπιστευτήρια ως η μόνη χώρα στην περιοχή που διατηρεί καλές σχέσεις και με τις ΗΠΑ και με το Ιράν».
Η γεωγραφική εγγύτητα -με σύνορα περίπου 900 χιλιομέτρων - και οι βαθιές πολιτιστικές και θρησκευτικές σχέσεις ενισχύουν την εμπιστοσύνη της Τεχεράνης στο Ισλαμαμπάντ. Την ίδια στιγμή, οι επαφές με την Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα μέσω του αρχηγού του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ, έχουν δημιουργήσει έναν απευθείας δίαυλο επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο.
Ο ίδιος ο Τραμπ είχε αναγνωρίσει αυτή τη δυναμική, δηλώνοντας ότι το Πακιστάν «γνωρίζει το Ιράν καλύτερα από τους περισσότερους».
Το τελεσίγραφο Τραμπ και η δραματική αποκλιμάκωση
Η συμφωνία επετεύχθη κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Ο Τραμπ είχε θέσει αυστηρό τελεσίγραφο προς την Τεχεράνη να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας για μαζικά πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές.
Καθώς η προθεσμία πλησίαζε, η ρητορική του γινόταν όλο και πιο δραματική, με τον ίδιο να δηλώνει ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε» αν δεν υπάρξει συμμόρφωση.
Τελικά, η ανακοίνωση της εκεχειρίας ήρθε μόλις 90 λεπτά πριν από τη λήξη του τελεσιγράφου, αποτρέποντας μια ενδεχόμενη γενικευμένη σύγκρουση.
Ο καθοριστικός ρόλος της Κίνας
Πέρα από τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, σημαντική φαίνεται πως ήταν και η συμβολή της Κίνας στο παρασκήνιο.
Ο Τραμπ, ερωτηθείς αν το Πεκίνο συνέβαλε στο να καθίσει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, απάντησε χαρακτηριστικά: «Απ’ ό,τι ακούω, ναι. Ναι, το έκαναν».
Σύμφωνα με πληροφορίες των Τάιμς της Νέας Υόρκης Κινέζοι αξιωματούχοι παρενέβησαν την τελευταία στιγμή, ζητώντας από την ηγεσία του Ιράν «να δείξει ευελιξία και να αποκλιμακώσει την ένταση», υπό τον φόβο σοβαρών οικονομικών επιπτώσεων.
Η Κίνα, ως βασικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, είχε άμεσο συμφέρον να αποτραπεί μια παρατεταμένη κρίση, ιδιαίτερα λόγω της σημασίας των Στενών του Ορμούζ για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Στενά του Ορμούζ: Οικονομικός «πνεύμονας» σε κίνδυνο
Η ένταση κορυφώθηκε όταν το Ιράν προχώρησε σε ουσιαστικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, απαντώντας στους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ που ξεκίνησαν στα τέλη Φεβρουαρίου.
Η θαλάσσια αυτή δίοδος αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Η μείωση της κυκλοφορίας κατά περίπου 90% προκάλεσε παγκόσμιο σοκ, με τις τιμές ενέργειας να εκτοξεύονται.
Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε τις πιέσεις για άμεση αποκλιμάκωση, καθώς οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία θεωρούνταν δυνητικά καταστροφικές.
Περιφερειακές ισορροπίες και διπλωματικό παιχνίδι
Το Πακιστάν κινήθηκε προσεκτικά για να διατηρήσει ισορροπίες με άλλες περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Σαουδική Αραβία, ενώ παράλληλα αξιοποίησε τη στενή του σχέση με το Πεκίνο.
Παράλληλες επαφές με χώρες όπως η Τουρκία και η Αίγυπτος συνέβαλαν στη δημιουργία ενός ευρύτερου πλαισίου διαλόγου, ενισχύοντας τη διεθνή πίεση για αποκλιμάκωση.
Το επόμενο βήμα: Διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ
Η πακιστανική κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα φιλοξενήσει αντιπροσωπείες των δύο πλευρών από την Παρασκευή 10 Απριλίου.
Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, το Ιράν αισθάνεται πιο άνετα να διαπραγματευτεί σε ένα «ουδέτερο» περιβάλλον όπως το Πακιστάν, γεγονός που εξηγεί γιατί αποδέχθηκε τη διαμεσολάβηση.
Όπως σημειώνουν ειδικοί, το Ισλαμαμπάντ μπορεί να λειτουργήσει είτε ως άμεσος διαμεσολαβητής είτε ως «γέφυρα», εφόσον οι δύο πλευρές δεν επιθυμούν πρόσωπο με πρόσωπο συνομιλίες.
Παρά την εκεχειρία, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη καθώς οι διαφορετικές ερμηνείες για το εύρος της συμφωνίας δημιουργούν αβεβαιότητα.
Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες για το αν η προσωρινή αυτή κατάπαυση του πυρός θα εξελιχθεί σε μια πιο μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία ή αν η περιοχή θα επιστρέψει σε τροχιά κλιμάκωσης, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη διεθνή ασφάλεια και οικονομία.