Μια δραματική διπλωματική διελκυστίνδα μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν με απειλές, μυστικές επαφές και έντονες διαφωνίες, οδήγησε τελικά σε μια εύθραυστη εκεχειρία.
- Η κατάσταση βρισκόταν στα πρόθυρα γενικευμένης σύρραξης, με τις ΗΠΑ να ετοιμάζουν εκτεταμένες επιθέσεις και τους συμμάχους να προετοιμάζονται για ιρανική αντεπίθεση, ενώ στο Ιράν οι πολίτες εγκατέλειπαν τις εστίες τους υπό τον φόβο των βομβαρδισμών.
- Ακολούθησε ένας μαραθώνιος πυρετωδών διαπραγματεύσεων με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν. Ανταλλάχθηκαν πολλαπλές προτάσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών, καταλήγοντας τελικά σε μια αρχική πρόταση για εκεχειρία δύο εβδομάδων.
- Η κρίσιμη καμπή ήρθε με τη μυστική έγκριση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Χαμενεΐ, ο οποίος έδωσε το «πράσινο φως» για τη συμφωνία. Παρά τις δημόσιες απειλές του Τραμπ, η παρασκηνιακή διπλωματία οδήγησε στην αποδοχή της εκεχειρίας.
- Παρά την προσωρινή αποκλιμάκωση, το μέλλον παραμένει αβέβαιο. Υπάρχουν ερωτήματα για την τήρηση της συμφωνίας από Ιράν και Ισραήλ, ενώ οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας σύγκρουσης.
Η συμφωνία με το Ιράν, που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για την κατάπαυση του πυρός αποτρέπει -τουλάχιστον προσώρας- μια σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για τη Μέση Ανατολή και ολόκληρο τον πλανήτη, αλλά είναι μια αναστολή των εχθροπραξιών και απομένει η οριστική διευθέτηση.
Στο χείλος της καταστροφής
Καθώς ο Τραμπ απειλούσε δημόσια το Ιράν με «ολική εξόντωση», στο παρασκήνιο εκτυλισσόταν ένας πυρετός διαπραγματεύσεων, όπως αναφέρει το Axios.
Στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή προετοιμάζονταν για εκτεταμένες επιθέσεις κατά ιρανικών υποδομών, ενώ αξιωματούχοι του Πενταγώνου δεν γνώριζαν μέχρι την τελευταία στιγμή ποια κατεύθυνση θα επέλεγε ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος.
Την ίδια ώρα σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή προετοιμάζονταν για πιθανή μαζική ιρανική αντεπίθεση, ενώ εντός του Ιράν πολίτες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους, φοβούμενοι τις επικείμενες επιθέσεις, ενώ κάποιοι σχημάτιζαν ανθρώπινες αλυσίδες γύρω από ενεργειακές υποδομές και γέφυρες, για να αποτρέψουν τον βομβαρδισμό τους.
Live όλες οι εξελίξεις
Μια χαοτική διπλωματική ημέρα
Η κρίσιμη καμπή ήρθε τη Δευτέρα, όταν ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, χαρακτήρισε «καταστροφή» την ιρανική αντιπρόταση. Αυτό πυροδότησε έναν μαραθώνιο διαπραγματεύσεων με μεσολαβητές από το Πακιστάν να μεταφέρουν συνεχώς νέες εκδοχές προτάσεων μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης.
Στο διπλωματικό παιχνίδι συμμετείχαν επίσης περιφερειακοί παράγοντες, όπως η Αίγυπτος και η Τουρκία, επιχειρώντας να γεφυρώσουν το χάσμα, σύμφωνα με το δημοσίευμα. Μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας, είχε διαμορφωθεί μια νέα πρόταση για εκεχειρία δύο εβδομάδων, η οποία τέθηκε υπό την κρίση της ιρανικής ηγεσίας.
Ο καθοριστικός ρόλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρέθηκε ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος -σύμφωνα με πηγές, που επικαλείται το Axios - ενέκρινε για πρώτη φορά από την έναρξη της σύγκρουσης την προώθηση μιας συμφωνίας με την Ουάσιγκτον.
Η εμπλοκή του ήταν μυστική και περίπλοκη, καθώς φέρεται να επικοινωνούσε μέσω χειρόγραφων μηνυμάτων που μεταφέρονταν από έμπιστους αγγελιαφόρους, λόγω φόβων για πιθανή στοχοποίησή του από το Ισραήλ.
Η απόφασή του Χαμενεΐ να δώσει το «πράσινο φως» θεωρήθηκε από πολλούς ως καθοριστική εξέλιξη, χωρίς την οποία δεν θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία. Παράλληλα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο, τόσο στις διαπραγματεύσεις όσο και στο να πειστούν οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι εντός του Ιράν.
Απειλές και παρασκηνιακές κινήσεις
Παρά τη διπλωματική πρόοδο, ο Τραμπ συνέχισε τη σκληρή ρητορική, προειδοποιώντας ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε». Την ίδια στιγμή, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, συντόνιζε επαφές με μεσολαβητές από την Ουγγαρία, ενώ ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπανιαμίν Νετανιάχου, διατηρούσε συνεχή επικοινωνία με την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές, το Ισραήλ άρχισε να ανησυχεί ότι χάνει τον έλεγχο της διαδικασίας, καθώς οι συνομιλίες προχωρούσαν χωρίς πλήρη συντονισμό.
Η στιγμή της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν
Μέχρι το μεσημέρι της Τρίτης είχε διαμορφωθεί μια γενική σύγκλιση για εκεχειρία δύο εβδομάδων. Λίγες ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δημοσιοποίησε τους όρους και κάλεσε τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.
Παρά τις πιέσεις από συμμάχους του που τον προέτρεπαν να απορρίψει τη συμφωνία, ο Τραμπ τελικά είπε το «ναι», μετά από απευθείας επικοινωνία με τον Νετανιάχου και τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, Ασίμι Μουνίρ.
Μόλις 15 λεπτά μετά τη δημόσια ανακοίνωση, οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να αναστείλουν τις επιχειρήσεις τους. Από την πλευρά του Ιράν, ο Αραγτσί επιβεβαίωσε τη συμμόρφωση με την εκεχειρία και ανακοίνωσε το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ για τη ναυσιπλοΐα υπό συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Εύθραυστη ισορροπία και αβέβαιο μέλλον
Παρά την αποκλιμάκωση, τα ερωτήματα παραμένουν. Δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, ούτε κατά πόσο το Ισραήλ θα τηρήσει τη συμφωνία.
Σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει δεσμευτεί να πιέσει το Ιράν σε μελλοντικές συνομιλίες για την εγκατάλειψη του πυρηνικού και του πυραυλικού του προγράμματος.
Οι επόμενες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν, που αναμένεται να διεξαχθούν στο Πακιστάν, ενδέχεται να καθορίσουν την πορεία της κρίσης. Ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν μεγάλες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των εχθροπραξιών.
Την ίδια στιγμή, αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης ετοιμάζονται να υπερασπιστούν τη σκληρή στάση του Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι οι απειλές του προς το Ιράν ήταν αυτές που οδήγησαν τελικά στη συμφωνία. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη φαίνεται να διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις για το κατά πόσο η αποκλιμάκωση αυτή θα έχει διάρκεια.