Προκειμένου να προστατέψει την αγροτική της κληρονομιά από τις συνέπειες του πολέμου, η Ουκρανία απέστειλε 773 δείγματα σπόρων στην Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων του Σβάλμπαρντ, στο νορβηγικό αρχιπέλαγος της Αρκτικής.
Πρόκειται για την πρώτη κατάθεση ουκρανικών σπόρων στην εγκατάσταση από το 2012, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Γεωργίας της Νορβηγίας, στις 14 Οκτωβρίου. Η αποστολή περιλαμβάνει διαφορετικές ποικιλίες ηλίανθου, δημητριακών, φαγόπυρου και κτηνοτροφικών φυτών.
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ουκρανία, η οποία συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες αγροτικές δυνάμεις της Ευρώπης. Οι πολεμικές επιχειρήσεις και οι ρωσικοί βομβαρδισμοί έχουν ήδη προκαλέσει ζημιές σε υποδομές που σχετίζονται με τη διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας των καλλιεργειών της χώρας.
Το «θησαυροφυλάκιο» σπόρων στην Αρκτική
Η Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων του Σβάλμπαρντ βρίσκεται σε ορεινή περιοχή, σε απόσταση λίγο μεγαλύτερη των 1.000 χιλιομέτρων από τον Βόρειο Πόλο. Πρόκειται για μια διεθνή εγκατάσταση που δημιουργήθηκε με στόχο τη μακροχρόνια διαφύλαξη της παγκόσμιας γεωργικής βιοποικιλότητας απέναντι σε πολέμους, φυσικές καταστροφές, ασθένειες και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η εγκατάσταση εγκαινιάστηκε το 2008 με χρηματοδότηση της Νορβηγίας και αποτελείται από τρεις υπόγειους, ψυχόμενους θαλάμους ασφαλείας. Σήμερα φιλοξενεί περισσότερα από 1,4 εκατομμύρια δείγματα σπόρων, τα οποία έχουν κατατεθεί από διάφορες χώρες και οργανισμούς για λόγους διατήρησης.
Οι σπόροι παραμένουν στη διάθεση των οργανισμών που τους έχουν καταθέσει, οι οποίοι μπορούν να τους ανακτήσουν ανά πάσα στιγμή. Έτσι, η εγκατάσταση λειτουργεί ως εφεδρική αποθήκη γενετικού υλικού για τράπεζες σπόρων σε ολόκληρο τον κόσμο.
Χάρη στην απόστασή του από τις εμπόλεμες ζώνες και στη θέση του σε υψόμετρο που το προστατεύει από την άνοδο της στάθμης των ωκεανών, το «θησαυροφυλάκιο» έχει σχεδιαστεί ώστε να αντέχει σε καταστροφές. Μπορεί να προστατεύσει τους σπόρους ακόμη και σε περίπτωση βλάβης του συστήματος ψύξης, χάρη στη θέση του κάτω από το μόνιμα παγωμένο έδαφος, γνωστό ως permafrost.
Παρά τις αυστηρές προδιαγραφές ασφαλείας, η Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων δεν έχει μείνει ανεπηρέαστη από την υπερθέρμανση του πλανήτη. Το 2016, νερά εισχώρησαν στη σήραγγα πρόσβασης της εγκατάστασης, χωρίς να φτάσουν στους χώρους αποθήκευσης των σπόρων. Το περιστατικό οδήγησε στην πραγματοποίηση έργων στεγανοποίησης και ενίσχυσης των υποδομών, με κόστος περίπου 20 εκατομμύρια ευρώ.
Ο πόλεμος απειλεί τη γενετική κληρονομιά της Ουκρανίας
Η Ουκρανία είναι γνωστή ως ο «σιτοβολώνας της Ευρώπης», χάρη στην εκτεταμένη γεωργική της παραγωγή και τον σημαντικό ρόλο της στις διεθνείς αγορές αγροτικών προϊόντων. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), η χώρα διαθέτει μια ιδιαίτερα σημαντική γενετική συλλογή, η οποία περιλαμβάνει περισσότερα από 154.000 δείγματα και αντιπροσωπεύει περίπου 2.000 είδη.
Ωστόσο, η ρωσική εισβολή έχει θέσει σε κίνδυνο σημαντικό μέρος αυτής της υποδομής. Η εθνική τράπεζα γενετικού υλικού της χώρας, η οποία βρίσκεται στο Χάρκοβο, στην ανατολική Ουκρανία, υπέστη ζημιές σε κτίρια και εγκαταστάσεις της από ρωσικούς βομβαρδισμούς το 2022. Στη συνέχεια, η συλλογή μεταφέρθηκε στη δυτική Ουκρανία, μακριά από το μέτωπο, σύμφωνα με το νορβηγικό υπουργείο Γεωργίας.
Η μεταφορά των 773 δειγμάτων στο Σβάλμπαρντ αποτελεί ένα επιπλέον μέτρο προστασίας, καθώς εξασφαλίζει ότι μέρος του πολύτιμου γενετικού υλικού θα φυλάσσεται εκτός της εμπόλεμης ζώνης, όπως αναφέρει η ιστοσελίδα midilibre.