Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιχείρησε, κατά την ετήσια ομιλία της για την «Κατάσταση της Ένωσης», να παρουσιάσει το όραμά της για μια Ευρώπη περισσότερο ανεξάρτητη και ικανή να αντιμετωπίσει νέες απειλές.
Η φετινή ομιλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο ήταν μεγαλύτερη και πιο παθιασμένη σε σχέση με όσα είχε συνηθίσει τα προηγούμενα χρόνια η ΕΕ, με τη Φον ντερ Λάιεν να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική, στρατιωτική και τεχνολογική «ανεξαρτησία» της Ευρώπης, ενώ ξεχώρισε και η αναφορά για το τραγικό περιστατικό με την σύγκρουση των δύο ελικοπτέρων στην Ψάθα το καλοκαίρι κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης των πυρκαγιών.
Από την εκτενή ομιλία της επικεφαλής της Κομισιόν ξεχωρίζουν τα εξής.
«Η Ευρώπη έχει επιλέξει τον δικό της δρόμο»
«Η Ευρώπη έχει επιλέξει να χαράξει τον δικό της δρόμο», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, περιγράφοντας τη σημερινή εποχή ως «μια περίπλοκη εποχή μεγάλων δυνατοτήτων και μεγάλων κινδύνων».
Σε αντίθεση με προηγούμενες ομιλίες για την Κατάσταση της Ένωσης, οι οποίες επικεντρώνονταν κυρίως σε έναν κατάλογο προτάσεων και πολιτικών που θα έπρεπε να εφαρμόσει η ΕΕ, αυτή τη φορά η Φον ντερ Λάιεν απευθύνθηκε περισσότερο στους Ευρωπαίους πολίτες, θέτοντας το ευρύτερο ερώτημα για το είδος της Ευρώπης στην οποία θέλουν να ζήσουν.
Κεντρική θέση στην ομιλία της είχε η έννοια της ευρωπαϊκής κυριαρχίας. «Η Ευρώπη είναι εδώ για τους Ευρωπαίους», είπε χαρακτηριστικά. «Και μέσα στην ψυχρή ευθραυστότητα του σημερινού κόσμου, μόνο η Ευρώπη μπορεί να προσφέρει πραγματική κυριαρχία στους Ευρωπαίους».
Κλιματική αλλαγή: «Αυτό το καλοκαίρι ήταν το καλοκαίρι της αλήθειας»
Η κλιματική αλλαγή και η τεχνητή νοημοσύνη, σύμφωνα με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αποτελούν δύο από τα σημεία καμπής της εποχής. Αναφερόμενη στο φετινό καλοκαίρι, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είπε ότι σχεδόν κανένα σημείο της Ευρώπης δεν έμεινε ανεπηρέαστο.
«Αυτό το καλοκαίρι ήταν το καλοκαίρι της αλήθειας», ανέφερε, περιγράφοντας τις πυρκαγιές από τα βουνά της Ιρλανδίας έως τα νησιά της Ελλάδας και την Κροατία, την υποχώρηση των αρχαίων παγετώνων στις Άλπεις και τις απώλειες από τις ακραίες θερμοκρασίες.
Όπως είπε, κάηκαν 660.000 εκτάρια, χάθηκαν περίπου 12 εκατομμύρια τόνοι καλλιεργειών και καταγράφηκαν περισσότεροι από 35.000 επιπλέον θάνατοι κατά τη διάρκεια των καυσώνων. «Αυτοί ήταν οι θερμότεροι καλοκαιρινοί μήνες που έχουν καταγραφεί – αλλά πιθανότατα οι πιο δροσεροί από αυτούς που θα έρθουν», δήλωσε.
Η Φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο και ότι η ΕΕ θα συνεχίσει να εφαρμόζει τους κλιματικούς της στόχους. Ανακοίνωσε επίσης νέο πλαίσιο για την κλιματική ανθεκτικότητα, με στόχο τον εντοπισμό 100 από τις πιο ευάλωτες περιοχές της Ευρώπης, καθώς και ευρωπαϊκό σχέδιο για τους καύσωνες και καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Για το δυστύχημα στην Ψάθα και τους ήρωες του ελικοπτέρου
Η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε και στο τραγικό περιστατικό που σημειώθηκε στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών με την σύγκρουση των δύο ελικοπτέρων.
Μίλησε για τον Δανό πιλότο Ρούνε Κίνταλ, ο οποίος έχασε τη ζωή του στο δυστύχημα, μαζί με τον Έλληνα συντονιστή.
«Τον Ιούλιο πραγματοποίησε πολλές επιτυχημένες αποστολές στην Ελλάδα. Στη συνέχεια επρόκειτο να κάνει ένα διάλειμμα που δικαιούνταν. Όμως η κατάσταση έκτακτης ανάγκης βρισκόταν στο αποκορύφωμά της. Έτσι, ο Ρούνε αποφάσισε να παραμείνει», είπε.
«Και ο Ρούνε και ο Έλληνας αξιωματικός σκοτώθηκαν. Πέθαναν ως ήρωες», ανέφερε, ένω η οικογένεια του αδικοχαμένου Δανού πιλότου ήταν παρούσα στο Ευρωκοινοβούλιο.
Η Φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ακόμη ότι έχει ζητήσει από ανώτερους πυροσβέστες και διασώστες να εξετάσουν όλες τις πτυχές της ευρωπαϊκής ετοιμότητας και πρόληψης και να καταθέσουν προτάσεις, μεταξύ άλλων για έναν μελλοντικό ευρωπαϊκό στόλο πυρόσβεσης.
Το Ορμούζ και η ενεργειακή αυτονομία
Η Φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε εκτενώς και στην ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, συνδέοντάς την με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Όπως είπε, μετά τη διακοπή της ρωσικής παροχής φυσικού αερίου η Ευρώπη διαφοροποίησε τις προμήθειές της και επένδυσε στις εγχώριες καθαρές μορφές ενέργειας, όμως η κρίση στη Μέση Ανατολή ανέδειξε εκ νέου την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
«Αλλά μετά ήρθε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Και για ακόμη μία φορά αισθανθήκαμε πικρά το κόστος της γενικότερης εξάρτησής μας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα», είπε. Σύμφωνα με την ίδια, από την έναρξη της σύγκρουσης τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα κόστισαν στην Ευρώπη επιπλέον 90 δισ. ευρώ, «χωρίς να προστεθεί ούτε ένα μόριο ενέργειας».
Η πρόεδρος της Επιτροπής τάχθηκε υπέρ της αύξησης της εγχώριας καθαρής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών και της πυρηνικής ενέργειας, αλλά και της ηλεκτροδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ο στόχος, όπως είπε, είναι να διπλασιαστεί το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2040, κάτι που, σύμφωνα με την εκτίμησή της, θα μπορούσε να μειώσει τον ετήσιο λογαριασμό της Ευρώπης για εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα κατά 260 δισ. ευρώ.
«Θέλουμε AI με ανθρώπινη δράση»
Ως δεύτερο μεγάλο σημείο καμπής, η Φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε την τεχνητή νοημοσύνη. Όπως είπε, η AI γίνεται γρήγορα βασικό επίπεδο για την οικονομία και την ασφάλεια της Ευρώπης.
Παράλληλα, προειδοποίησε για τους κινδύνους από την εξέλιξη των πιο προηγμένων μοντέλων. «Τα μοντέλα που αναπτύσσονται θα επιτρέπουν χάκινγκ σε επίπεδο που ποτέ δεν θεωρούσαμε δυνατό», είπε, ενώ αναφέρθηκε και στους κινδύνους από μοντέλα που μπορούν να αυτοβελτιώνονται.
Η πρόεδρος της Επιτροπής υπογράμμισε ότι η Ευρώπη θα συνεργαστεί με χώρες όπως ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο για την αξιολόγηση και επαλήθευση μοντέλων, την έγκαιρη προειδοποίηση και την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει τις δικές της δυνατότητες και να αυξήσει σημαντικά την υπολογιστική της ισχύ.
«Θέλουμε AI. Θέλουμε η AI να δημιουργεί περισσότερη αξία με μεγαλύτερη υπευθυνότητα και με χαμηλότερο κόστος και λιγότερη κατανάλωση ενέργειας. Αλλά πάνω απ’ όλα, θέλουμε AI με ανθρώπινη δράση», δήλωσε.
Αναφέρθηκε επίσης στη χρήση της AI στην υγεία, λέγοντας ότι μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού μέσω της μαστογραφίας. «Η AI πρέπει να ενδυναμώνει τους γιατρούς. Όχι να τους αντικαθιστά», είπε.
Social media
Η Φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε και στην προστασία των παιδιών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Δεν μπορούμε να αφήσουμε τις πλατφόρμες να αποφασίζουν μόνες τους τι είναι κατάλληλο για τα παιδιά μας», είπε, ανακοινώνοντας ότι η Επιτροπή θα προχωρήσει σε ευρωπαϊκή προσέγγιση για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο και θα εξετάσει μέτρα για την αντιμετώπιση των κινδύνων που συνδέονται με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο Καναδάς και η πρόταση για «συνδεδεμένο μέλος»
Η Φον ντερ Λάιεν προχώρησε σε βαρυσήμαντη δήλωση λέγονταςότι η ΕΕ και ο Καναδάς έχουν κοινή αντίληψη για ζητήματα από την τεχνητή νοημοσύνη και την κλιματική αλλαγή έως την Αρκτική και τη γεωπολιτική, ενώ τόνισε τη συνεργασία τους για την Ουκρανία, την άμυνα, τις πρώτες ύλες και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Όπως ανακοίνωσε, οι δύο πλευρές θα επιδιώξουν μια «Συμμαχία για το Μέλλον», με συνεργασία στη βιομηχανία, την τεχνολογία, την άμυνα, την Αρκτική, την ενέργεια, τα κρίσιμα ορυκτά, τις μπαταρίες, την τεχνητή νοημοσύνη, την κβαντική τεχνολογία, την κυβερνοασφάλεια και την οικονομική ασφάλεια.
«Θέλω να συνεργαστώ μαζί σας για να ανοίξουμε την πόρτα ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ», είπε απευθυνόμενη στον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ που ήταν παρών στο Στρασβούργο.
Οι υβριδικές απειλές και η άμυνα
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, σημειώνοντας ότι οι αμυντικές δαπάνες της Ευρώπης έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν 80% μέσα στα τελευταία πέντε χρόνια. «Η Ευρώπη είναι σήμερα καλύτερα σε θέση να υπερασπιστεί τον εαυτό της από ποτέ», είπε, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η ασφάλεια της Ευρώπης δεν αφορά μόνο τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές.
Αναφερόμενη στις υβριδικές επιθέσεις, τις επιθέσεις με drones και την παραπληροφόρηση, είπε ότι «οι υβριδικές απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη είναι όλο και λιγότερο υβριδικές και όλο και περισσότερο ξεπερνούν το επίπεδο της απλής απειλής».
Στο σημείο αυτό αναφέρθηκε στο περιστατικό με το drone στη Λειψία, λέγοντας: «Πρέπει να αποκαλέσουμε ξεκάθαρα αυτό που συνέβη στη Λειψία αυτό που ήταν: μια επίθεση με στρατιωτικό υλικό, που πραγματοποιήθηκε από Ρώσους πράκτορες σε ευρωπαϊκό έδαφος. Δεν ήταν απλώς επίθεση σε ένα κράτος-μέλος, αλλά σε ολόκληρη την Ένωσή μας».
Η Φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι μαζί με την ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας εργάζεται πάνω σε μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας, η οποία θα περιλαμβάνει ένα «εγχειρίδιο αντιμετώπισης υβριδικών απειλών» και έναν νέο μηχανισμό για την αντιμετώπιση περιστατικών που δεν φτάνουν στο επίπεδο ένοπλης επίθεσης, αλλά απειλούν ξεκάθαρα την εθνική ασφάλεια.
«Πιστεύω ότι ήρθε η ώρα για το δικό μας ευρωπαϊκό Άρθρο 4 – ένα Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας», δήλωσε. Σύμφωνα με την πρότασή της, εάν ένα κράτος-μέλος ενεργοποιήσει τον μηχανισμό, όλα τα κράτη-μέλη θα συγκαλούνται για να συντονίσουν την ευρωπαϊκή αντίδραση, να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση και να περιορίσουν τις συνέπειες.
Ισραήλ, Γάζα και Δυτική Όχθη
Για τη Μέση Ανατολή, η Φον ντερ Λάιεν είπε ότι «η βαθιά οδύνη στη Γάζα και η ανεξέλεγκτη βία των εποίκων στη Δυτική Όχθη έχουν επηρεάσει βαθιά τους Ευρωπαίους».
Χαρακτήρισε «απαράδεκτη» την απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης να προχωρήσει το σχέδιο εποικισμού E1 και υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να διατηρήσει ζωντανή τη λύση των δύο κρατών.
Ανέφερε ότι μέσω της Palestine Donor Group και της Team Gaza Initiative έχουν συγκεντρωθεί 65 αντιπροσωπείες και έχουν δεσμευθεί σχεδόν 1 δισ. ευρώ για την ανοικοδόμηση της Γάζας και τη στήριξη μιας σύγχρονης Παλαιστινιακής Αρχής.
«Η Ευρώπη υποστηρίζει το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα. Και ο παλαιστινιακός λαός έχει ίσο δικαίωμα να ζει με ασφάλεια και αξιοπρέπεια», δήλωσε.
«Εργαλειοποιημένες» μεταναστευτικές ροές
Στο μεταναστευτικό, η Φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στις εξελίξεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, από τα ανατολικά σύνορα και τις ακτές της Κρήτης έως τη Μεσόγειο και την κρίση στη Θέουτα.
Όπως είπε, κοινό στοιχείο είναι η εκμετάλλευση ευάλωτων ανθρώπων από διακινητές και εγκληματικά δίκτυα, αλλά και από αντιπάλους της Ευρώπης.
«Ειδικά σε σενάρια όπου μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών σχεδιάζονται και εργαλειοποιούνται», είπε, η Ευρώπη χρειάζεται νέα εργαλεία. Για τον λόγο αυτό ανακοίνωσε πρόταση για ένα νέο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αντιμετώπισης Έκτακτων Καταστάσεων, το οποίο θα ενεργοποιείται μόνο με αυστηρά καθορισμένα κριτήρια και θα προβλέπει χρονικά περιορισμένη ευελιξία στις συνήθεις διαδικασίες.
«Εμείς, οι Ευρωπαίοι, αποφασίζουμε ποιος έρχεται στην Ένωσή μας και υπό ποιες συνθήκες. Και όχι οι διακινητές και οι λαθρέμποροι», είπε.
Ουκρανία: στήριξη, αεράμυνα και κυρώσεις
Για την Ουκρανία, η Φον ντερ Λάιεν είπε ότι ο επόμενος χειμώνας θα είναι δύσκολος και δεσμεύθηκε για ενίσχυση της ανθρωπιστικής βοήθειας, της ενέργειας και της θέρμανσης.
Ανακοίνωσε επίσης ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας, αναφέροντας την έγκριση για την αγορά αμερικανικών πυραύλων Patriot, ενώ είπε ότι η ΕΕ θέλει να αναπτύξει μαζί με την Ουκρανία ένα οικονομικό και αρθρωτό σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας με την ονομασία «Freyja».
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι η ΕΕ θα εντείνει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και θα επιδιώξει να κλείσει τα κενά που επιτρέπουν την παράκαμψή τους.
«Οι Ουκρανοί αγωνίζονται για την επιβίωση του κράτους τους, της ταυτότητάς τους και της ελευθερίας τους. Και αγωνίζονται επίσης για τη δική μας ελευθερία και αυτοδιάθεση», δήλωσε.