Ο θάνατος του διαβόητου βαρόνου ναρκωτικών Ελ Μέντσο, δεν σηματοδοτεί απαραίτητα και το τέλος της αυτοκρατορίας που έχτισε στο Μεξικό.
Αντιθέτως, ανοίγει ένα νέο, επικίνδυνο κεφάλαιο για το Jalisco New Generation Cartel (CJNG), το οποίο εξελίχθηκε μέσα σε λίγα χρόνια σε ένα από τα πιο ισχυρά καρτέλ του Μεξικού.
Μετά την επιχείρηση του μεξικανικού στρατού στην πολιτεία Jalisco, η χώρα βρέθηκε σε κατάσταση συναγερμού. Σχολεία έκλεισαν, αεροδρόμια παρέλυσαν, οδικοί άξονες μπλοκαρίστηκαν και βενζινάδικα παραδόθηκαν στις φλόγες, καθώς ένοπλες ομάδες πιστές στον «βαρόνο» τους εξαπέλυσαν κύμα εκδικητικών επιθέσεων.
Το σκηνικό θύμιζε εμφύλιο πόλεμο χαμηλής έντασης -μια επίδειξη ισχύος που έδειξε ότι, ακόμη και χωρίς τον ηγέτη του, το CJNG παραμένει οργανωμένο και επιχειρησιακά ικανό.
Η «La Jefa» στο προσκήνιο
Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται η Ροζαλίντα Γκονζάλες Βαλένσια, γνωστή στον υπόκοσμο ως «La Jefa» – η Αφεντικίνα. Χήρα ή πρώην σύζυγος, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές του Μέντσο, η 63χρονη Ροζαλίντα δεν ήταν ποτέ μια απλή «σύζυγος του αρχηγού». Για τις αμερικανικές και μεξικανικές αρχές, αποτελούσε βασικό πυλώνα της οικονομικής δομής του καρτέλ, γράφει η Daily Mail.
Η ίδια συνελήφθη το 2018 και ξανά το 2021, κατηγορούμενη για ξέπλυμα χρήματος και συμμετοχή σε παράνομες χρηματοοικονομικές δραστηριότητες. Οι αρχές υποστήριξαν ότι διαχειριζόταν ένα πλέγμα επιχειρήσεων -από εστιατόρια και ξενοδοχεία έως εταιρείες ποτών και ινστιτούτα αισθητικής -που λειτουργούσαν ως βιτρίνα για τη νομιμοποίηση εσόδων από διακίνηση ναρκωτικών.
Καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση και αποφυλακίστηκε νωρίτερα για καλή συμπεριφορά. Από τότε, η τοποθεσία της παραμένει άγνωστη. Σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο όπου η ισχύς μετριέται σε όπλα και ένοπλες φατρίες, η πιθανότητα να αναλάβει μια γυναίκα την κορυφή της πυραμίδας θεωρείται μικρή -όχι όμως αδύνατη. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι πιο ομαλές διαδοχές στα καρτέλ συμβαίνουν συχνά όταν η εξουσία περνά σε συγγενή.
Η «ναρκοβασίλισσα» και η επόμενη γενιά
Η δυναστεία του Ελ Mέντσο δεν περιορίζεται στη Ροζαλίντα. Τα παιδιά του ζευγαριού βρέθηκαν στο στόχαστρο των αμερικανικών αρχών. Η κόρη τους, Τζέσικα Οσεγκέρα Γκονζάλες, γνωστή ως «La Negra», συνελήφθη το 2020 στις ΗΠΑ και καταδικάστηκε σε 30 μήνες φυλάκιση για συμμετοχή σε επιχειρήσεις που είχαν τεθεί υπό αμερικανικές κυρώσεις. Αποφυλακίστηκε το 2022.
Ο γιος τους, Ρούμπερν Οσεγκέρα Γκονζάλες, γνωστός ως «Menchito», θεωρούνταν ο δεύτερος στην ιεραρχία του CJNG. Εκδόθηκε στις ΗΠΑ, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και διατάχθηκε να καταβάλει 6 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς κατηγορήθηκε ότι συντόνιζε τη διακίνηση δεκάδων τόνων κοκαΐνης και μεθαμφεταμίνης.
Η άλλη κόρη, Λάισα, κρατά χαμηλό προφίλ. Ωστόσο, η σκιά της οικογένειας παραμένει βαριά. Η επιχείρηση του CJNG δεν ήταν απλώς εγκληματική αλλά μια πολυεπίπεδη «οικογενειακή εταιρεία» με διεθνές αποτύπωμα.
Από τα αβοκάντο στα δισεκατομμύρια
Η Ροζαλίντα προέρχεται από πολυμελή οικογένεια που συνδέθηκε με το καρτέλ Milenio τη δεκαετία του 1990. Αρχικά καλλιεργητές αβοκάντο, τα μέλη της φατρίας διαφοροποιήθηκαν μέσω της μαριχουάνας και στη συνέχεια εξελίχθηκαν σε δίκτυο ξεπλύματος χρήματος, γνωστό ως Los Cuinis.
Σύμφωνα με αμερικανικές αρχές, το δίκτυο αυτό χρηματοδότησε την ίδρυση και την ανάπτυξη του CJNG, δημιουργώντας ένα επιχειρηματικό δίκτυο που επεκτάθηκε σε πολλούς τομείς της οικονομίας. Τρεις από τους αδελφούς της Ροζαλίντα φέρονται να είχαν ενεργό ρόλο στη διαχείριση αυτού του πλέγματος, με έναν εξ αυτών να καταδικάζεται σε βαριά ποινή φυλάκισης στις ΗΠΑ, σύμφωνα με το βρετανικό ΜΜΕ.
Το πιο βίαιο καρτέλ
Υπό την ηγεσία του Ελ Μέντσο, το CJNG απέκτησε φήμη για την ωμή βία και την επιχειρησιακή του τόλμη. Το 2015, ένοπλοι του καρτέλ κατέρριψαν στρατιωτικό ελικόπτερο με ρουκέτα, σκοτώνοντας στρατιώτες. Το καρτέλ έχει κατηγορηθεί για επιθέσεις με drones, ενέδρες σε δυνάμεις ασφαλείας και αιματηρές συγκρούσεις σε πολιτείες του Μεξικού.
Παράλληλα, επέκτεινε τις διαδρομές διακίνησης ναρκωτικών σε πέντε ηπείρους, με βασικό προορισμό τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η μεθαμφεταμίνη και η φεντανύλη αποτέλεσαν τους βασικούς πυλώνες των εσόδων του, ενώ η διακίνηση κοκαΐνης παρέμεινε κεντρική δραστηριότητα.
Ποιος θα διαδεχθεί τον Ελ Μέντσο
Η δομή του CJNG είναι πυραμιδική, με τον Ελ Μέντσο να ασκεί αδιαμφισβήτητη εξουσία. Μετά τον θάνατό του, αναμένεται είτε μια εσωτερική συμφωνία μεταξύ των ανώτερων διοικητών είτε ένας αιματηρός εσωτερικός πόλεμος.
Ως πιθανός διάδοχος αναφέρεται ο θετός γιος του Μέντσοo, Χουάν Κάρλος Βαλένσια Γκονζάλες. Άλλα ονόματα που ακούγονται είναι ο Αούντιας Φλόρες Σίλβα και ο Γκονζάλο Μεντόζα Γκαϊτάν, στελέχη με ισχυρό έλεγχο σε κρίσιμες περιοχές και λιμάνια. Ο Ρικάρντο Ρουίζ Βελάσκο, επικεφαλής ελίτ ένοπλης ομάδας, συγκαταλέγεται επίσης στους πιθανούς διεκδικητές, σύμφωνα με την Daily Mail.
Η ιστορία των καρτέλ δείχνει ότι η απουσία ισχυρής, ενιαίας ηγεσίας οδηγεί συχνά σε διασπάσεις.
Παρά τον θάνατο του «βασιλιά», η δυναστεία του επιβιώνει. Το CJNG διαθέτει οικονομικούς πόρους, διεθνείς διασυνδέσεις και ένοπλη ισχύ. Η Ροζαλίντα,ακόμη και αν δεν αναλάβει επίσημα την ηγεσία, παραμένει συμβολικό και πιθανώς στρατηγικό πρόσωπο-κλειδί.