Με τις αμερικανικές δυνάμεις να ενισχύονται στη Μέση Ανατολή το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο εκτεταμένων πληγμάτων από τον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο.
Πιθανοί στόχοι θα μπορούσαν να είναι η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Τεχεράνης, πυρηνικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές.
Από στρατιωτικής άποψης το Ιράν δεν διαθέτει τις δυνατότητες των ΗΠΑ και εμφανίζεται αποδυναμωμένο μετά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου με το Ισραήλ, αλλά και μετά τις πρόσφατες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να έχει μέσα για να προκαλέσει σημαντικές απώλειες ή αποσταθεροποίηση - ιδίως αν το καθεστώς των μουλάδων θεωρήσει ότι διακυβεύεται η ίδια του η επιβίωση.
«Το Ιράν μπορεί να είναι πιο αδύναμο από πριν. Όμως εξακολουθεί να έχει τρόπους να προκαλέσει πραγματικό πόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες - και πλέον έχει πολύ μεγαλύτερο κίνητρο να το κάνει» σημειώνει ο Νέιτ Σουάνσον, επικεφαλής του Iran Strategy Project του Atlantic Council. Όπως επισημαίνει, «Ιρανοί αξιωματούχοι αισθάνονται ότι πρέπει να καταφέρουν ένα ηχηρό πλήγμα στον Τραμπ, διαφορετικά θα παραμείνουν μόνιμα εκτεθειμένοι».
Το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν και οι βάσεις των ΗΠΑ
Παρά τις ισραηλινές επιδρομές και τα αμερικανικά πλήγματα σε τμήματα του πυραυλικού και πυρηνικού του προγράμματος, το Ιράν διατηρεί, σύμφωνα με ισραηλινές εκτιμήσεις, εκατοντάδες πυραύλους ικανούς να πλήξουν το Ισραήλ. Διαθέτει επίσης πολύ μεγαλύτερο απόθεμα πυραύλων μικρού βεληνεκούς, οι οποίοι μπορούν να στοχεύσουν αμερικανικές βάσεις σε χώρες του Κόλπου, όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, η Ιορδανία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ειδικός για το Ιράν στο Institute for National Security Studies του Ισραήλ, εκτιμά ότι «το οπλοστάσιο πυραύλων μικρού βεληνεκούς έμεινε σε μεγάλο βαθμό ανέγγιχτο». Αυτό, όπως λέει, «ενδέχεται να κάνει την Τεχεράνη πιο πρόθυμη να απαντήσει χτυπώντας τις δεκάδες χιλιάδες Αμερικανούς στρατιώτες που σταθμεύουν στην περιοχή».
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει προειδοποιήσει ότι το Ιράν θα μπορούσε ακόμη και να βυθίσει αμερικανικά πολεμικά πλοία, ενώ ο πρεσβευτής της χώρας στον ΟΗΕ έχει δηλώσει ότι όλες οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή θα αποτελούσαν «νόμιμους στόχους» σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση η Τεχεράνη.
Το 2020, μετά τη δολοφονία κορυφαίου Ιρανού στρατηγού, η Τεχεράνη εκτόξευσε πυραύλους κατά αμερικανικής βάσης στο Ιράκ, χωρίς θύματα αλλά με υλικές ζημιές. Αντίστοιχα, στο τέλος της περσινής σύγκρουσης, στόχευσε βάση στο Κατάρ, σε επιθέσεις που φαίνεται πως είχαν προαναγγελθεί.
Το Στενό του Ορμούζ ως μοχλός πίεσης
Ένα από τα ισχυρότερα «χαρτιά» της Τεχεράνης είναι το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Το Ιράν έχει απειλήσει κατά καιρούς ότι θα μπορούσε να κλείσει το στενό αυτό, ενώ πρόσφατα προχώρησε σε μερικό αποκλεισμό του στο πλαίσιο στρατιωτικών ασκήσεων.
Η διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου και παγκόσμια οικονομική αναταραχή. Παρότι το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό έχει δεσμευτεί να διατηρήσει ανοικτή τη θαλάσσια οδό, ακόμη και περιορισμένες επιθέσεις θα μπορούσαν να διαταράξουν το εμπόριο, όπως το κατάφεραν οι σύμμαχοι της Τεχεράνης σιίτες αντάρτες Χούθι της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα τα τελευταία χρόνια.
Οι σύμμαχοι και ο «Άξονας της Αντίστασης»
Το Ιράν στηρίζεται σε ένα δίκτυο συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων, μεταξύ των οποίων η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, ένοπλες ομάδες στο Ιράκ, οι Χούθι στην Υεμένη και η Χαμάς στα παλαιστινιακά εδάφη.
Ωστόσο, ο λεγόμενος «Άξονας της Αντίστασης» έχει δεχθεί σοβαρά πλήγματα μετά την επίθεση της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023 και τις συγκρούσεις που ακολούθησαν στην περιοχή.
Σενάρια αποσταθεροποίησης και πλήγματα «καρατόμησης»
Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου, το Ισραήλ προχώρησε σε στοχευμένες επιθέσεις εναντίον ανώτατων Ιρανών στρατηγών και πυρηνικών επιστημόνων, αποκαλύπτοντας ευπάθειες στο εσωτερικό σύστημα ασφαλείας της χώρας.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει τότε ότι γνώριζε πού κρυβόταν ο Χαμενεΐ, χαρακτηρίζοντάς τον «εύκολο στόχο».
Αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και σε περίπτωση θανάτου του 86χρονου ανώτατου ηγέτη του Ιράν δεν θα κατέρρεε αμέσως το καθεστώς. «Ο θάνατος του Χαμενεΐ δεν θα σήμαινε το τέλος του καθεστώτος», εκτιμά ο Σιτρινόβιτς. «Πιθανότατα θα ενεργοποιούνταν σχέδια έκτακτης ανάγκης, με τη διακυβέρνηση να περνά προσωρινά σε ένα μικρό συλλογικό όργανο μέχρι να σταθεροποιηθεί η κατάσταση».
Η πυρηνική διάσταση και οι διπλωματικές διεργασίες
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015, η Τεχεράνη αύξησε τον εμπλουτισμό ουρανίου, συσσωρεύοντας υλικό κοντά σε επίπεδα για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, κάτι που το καθεστώς των μουλάδων αρνείται επίμονα ότι επιδιώκει.
Οι βασικές ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις επλήγησαν από αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα τον Ιούνιο, όμως παραμένει ασαφές το μέγεθος της καταστροφής και αν μέρος του εμπλουτισμένου υλικού μεταφέρθηκε ή παραμένει θαμμένο σε υπόγειες εγκαταστάσεις. Παράλληλα, οι δύο πλευρές συμμετέχουν σε έμμεσες διαπραγματεύσεις στη Γενεύη, σε μια προσπάθεια αποφυγής γενικευμένης σύρραξης.
Φόβοι για περιφερειακό πόλεμο
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου έχει προειδοποιήσει για μαζική απάντηση σε ενδεχόμενη ιρανική επίθεση, ενώ τα αραβικά κράτη του Κόλπου, που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις, εμφανίζονται απρόθυμα να εμπλακούν σε ανοιχτό πόλεμο.
Παρά τη σαφή στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ, το βασικό συμπέρασμα των αναλυτών είναι σαφές: το Ιράν ενδέχεται να μην μπορεί να κερδίσει έναν πόλεμο με τις ΗΠΑ, αλλά διαθέτει επαρκή μέσα για να καταστήσει το κόστος μιας τέτοιας αναμέτρησης εξαιρετικά υψηλό τόσο για την Αμερική όσο και για ολόκληρη την περιοχή.