Χιλιάδες πολίτες συγκεντρώνονται στο καντόνι του Άπεντσελ για να συμμετάσχουν σε μια διαδικασία που διατηρείται αμετάβλητη εδώ και έξι αιώνες.
- Κάθε χρόνο, το ελβετικό καντόνι Άπεντσελ Ινερχόντεν διατηρεί την αρχαία διαδικασία Landsgemeinde, μια ανοιχτή λαϊκή συνέλευση από το 1403, όπου χιλιάδες πολίτες ψηφίζουν δημόσια με ανύψωση χεριού, εκφράζοντας άμεσα τη βούλησή τους.
- Παρά την ιστορικότητά της, η δημοκρατία στο Άπεντσελ εξελίχθηκε αργά, με τις γυναίκες να αποκτούν δικαίωμα ψήφου μόλις το 1991. Σήμερα, η Landsgemeinde λειτουργεί ως ζωντανή πολιτική σκηνή διαλόγου, όπου οι πολίτες εκφράζουν δημόσια τις απόψεις τους.
- Το σύστημα, αν και όχι τέλειο λόγω απουσίας μυστικής ψηφοφορίας, προάγει την ανεκτικότητα. Οι αποφάσεις λαμβάνονται ταχύτατα, με μαζική κίνηση χεριών, και το Άπεντσελ Ινερχόντεν είναι ένα από τα δύο ελβετικά καντόνια που διατηρούν αυτή την άμεση δημοκρατία.
- Αξιωματούχοι, όπως ο υπουργός Άμυνας, επισημαίνουν ότι η Landsgemeinde αποτελεί ζωντανή παράδοση δημοκρατίας, όπου ο διάλογος οδηγεί σε άμεσα αποτελέσματα. Οι πολίτες εκτιμούν την προσωπική διάσταση της συμμετοχής, καθώς και την άμεση ανταλλαγή επιχειρημάτων.
Στην πλατεία Λάντσγκεμαϊντεπλατς, στην καρδιά του μικρού ελβετικού καντονιού Άπεντσελ Ινερχόντεν, η δημοκρατία δεν εκφράζεται με ψηφοδέλτια, κάλπες ή ηλεκτρονικά συστήματα, αλλά με μια κίνηση τόσο απλή όσο και αρχαϊκή: την ανύψωση του δεξιού χεριού.
Κάθε χρόνο, την τελευταία Κυριακή του Απριλίου, χιλιάδες πολίτες συγκεντρώνονται στον υπαίθριο χώρο της πρωτεύουσας, του Άπεντσελ, για να συμμετάσχουν σε μια διαδικασία που διατηρείται σχεδόν αμετάβλητη εδώ και περισσότερους από έξι αιώνες.
Η λεγόμενη Landsgemeinde, μια ανοιχτή λαϊκή συνέλευση με ρίζες που φτάνουν πίσω στο 1403 μ.Χ., αποτελεί ένα από τα ελάχιστα [ίσως το μοναδικό...] εναπομείναντα παραδείγματα άμεσης δημοκρατίας στην Ευρώπη. Στο καντόνι των περίπου 17.000 κατοίκων, όπου η παράδοση παραμένει ζωντανή, οι πολίτες δεν ψηφίζουν ανώνυμα. Αντίθετα, εκφράζουν δημόσια τη βούλησή τους, σηκώνοντας το χέρι μπροστά σε συμπολίτες, αξιωματούχους και επισκέπτες.
Η φετινή συγκέντρωση, υπό τον ανοιξιάτικο ήλιο του Απριλίου, προσέλκυσε αρκετές χιλιάδες ανθρώπους. Η διαδικασία ξεκίνησε με μια αργόσυρτη, τελετουργική πομπή στους δρόμους της πόλης, πριν οι συμμετέχοντες συγκεντρωθούν εντός ενός οριοθετημένου χώρου στην κεντρική πλατεία. Εκεί τέθηκαν προς ψήφιση ζητήματα που αφορούν τη διοίκηση, τη νομοθεσία και τα οικονομικά του καντονιού.
Η ιστορική διάσταση της διαδικασίας
Η ιστορική διάσταση της διαδικασίας είναι εμφανής ακόμη και στις λεπτομέρειες. Πολλοί άνδρες εμφανίζονται κρατώντας σπαθιά, τα οποία λειτουργούν ως συμβολική - και πρακτική ασφαλώς - μορφή ταυτοποίησης ψηφοφόρου. Η πρακτική αυτή ανάγεται σε εποχές όπου το δικαίωμα ψήφου συνδεόταν με την υποχρέωση υπεράσπισης της κοινότητας. Στην αρχική της μορφή, η συμμετοχή στη Landsgemeinde ήταν προνόμιο μόνο για άνδρες που ήταν πρόθυμοι να πολεμήσουν.
Η εξέλιξη της δημοκρατίας στο Άπεντσελ Ινερχόντεν υπήρξε αργή. Οι γυναίκες απέκτησαν το δικαίωμα συμμετοχής στις καντονιακές ψηφοφορίες μόλις το 1991, περισσότερα από 20 χρόνια μετά την καθιέρωση του δικαιώματος ψήφου σε εθνικό επίπεδο στην Ελβετία. Η καθυστέρηση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της κόντρας ανάμεσα στην παράδοση και τον εκσυγχρονισμό που διατρέχει την περιοχή.
Μια ιδιότυπη πολιτική σκηνή
Σήμερα, η Landsgemeinde λειτουργεί ως μια ιδιότυπη πολιτική σκηνή, όπου η δημόσια έκφραση της γνώμης συνυπάρχει με τον διάλογο και την αντιπαράθεση.
«Στεκόμενος δίπλα σε άλλους ανθρώπους, μπορείς να βιώσεις την πολιτική με όλες σου τις αισθήσεις» δηλώνει η Angela Koller, επικεφαλής της καντονιακής κυβέρνησης και η πρώτη γυναίκα που κατέχει τη θέση.
Όπως εξηγεί, τα ζητήματα παρουσιάζονται εκ νέου μπροστά στους πολίτες, ακολουθεί συζήτηση και στη συνέχεια λαμβάνεται η απόφαση, δημιουργώντας μια εμπειρία που διαφέρει ριζικά από τις σύγχρονες μορφές ψηφοφορίας.
Η ίδια αναγνωρίζει ότι το σύστημα δεν είναι χωρίς προβλήματα. Η απουσία μυστικής ψηφοφορίας σημαίνει ότι οι πολίτες εκτίθενται δημόσια, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την ελευθερία της έκφρασης.
«Δεν είναι ένα τέλειο σύστημα» παραδέχεται, προσθέτοντας ωστόσο ότι η τοπική κοινωνία έχει αναπτύξει μια κουλτούρα ανεκτικότητας. «Πιστεύω ότι εδώ οι άνθρωποι μπορούν να αποδεχθούν ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις».
Κατά τη διάρκεια της φετινής συνέλευσης εγκρίθηκαν, μεταξύ άλλων, τροποποιήσεις στη νομοθεσία περί αστυνόμευσης, καθώς και ένα σχέδιο για την ανάπτυξη ποδηλατόδρομων. Οι αποφάσεις λαμβάνονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, με μια μαζική κίνηση χεριών που καθορίζει την κατεύθυνση της τοπικής πολιτικής.
Το Άπεντσελ Ινερχόντεν, μαζί με το καντόνι του Γκλάρους, αποτελεί ένα από τα δύο τελευταία από τα 26 καντόνια της Ελβετίας που διατηρούν αυτή τη μορφή άμεσης δημοκρατίας. Σε μεγαλύτερα καντόνια, όπως η Ζυρίχη και η Βέρνη, με πληθυσμούς που ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο κατοίκους, μια τέτοια διαδικασία θεωρείται πρακτικά αδύνατη.
Ο υπουργός Άμυνας της Ελβετίας, Martin Pfister, που παραβρέθηκε ως επίτιμος καλεσμένος, υπογραμμίζει αυτήν ακριβώς τη διάσταση: «Προφανώς δεν είναι πλέον εφικτό στα μεγάλα καντόνια, αλλά εδώ βλέπουμε την παράδοση της δημοκρατίας, καθώς και την παράδοση που περιβάλλει τη Landsgemeinde». Όπως σημειώνει, το ενδιαφέρον των πολιτών για τα ζητήματα που συζητούνται αποτελούν την ουσία της διαδικασίας. «Υπήρχαν πολλοί άνθρωποι με πάθος για τα θέματα. Αυτό είναι η δημοκρατία: να συζητάς, να ψηφίζεις και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να έχεις αποτέλεσμα».
Για τους ίδιους τους πολίτες, η εμπειρία έχει και προσωπική διάσταση. Η 31χρονη ψηφοφόρος Ουρσουλίνα τονίζει τη σημασία της συμμετοχής: «Είναι πραγματικά σημαντικό να αξιοποιούμε τα δικαιώματά μας και να πηγαίνουμε να ψηφίζουμε. Είναι ωραίο να είναι άμεσο, να μιλάς με ανθρώπους και να ακούς επιχειρήματα απευθείας».