Αμηχανία και ειρωνικά σχόλια προκάλεσε ο Ντόναλντ Τραμπ την περασμένη εβδομάδα στο Νταβός, όταν δήλωσε ότι οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ θα έπρεπε να τον αντιμετωπίζουν ως «μπαμπάκα».
Η φράση, που είπε ο Τραμπ σχεδόν αυτάρεσκα από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, προκάλεσε κύμα αντιδράσεων, αλλά για ειδικούς δεν πρόκειται για ένα απλό φραστικό ολίσθημα.
«Με αποκαλούσαν “Daddy”, σωστά; Ένας πολύ έξυπνος άνθρωπος είπε: “Είναι ο μπαμπάς μας. Αυτός το τρέχει”», ανέφερε ο Τραμπ, προσθέτοντας με παράπονο ότι από τη θέση εκείνου που «τα έτρεχε όλα», βρέθηκε να παρουσιάζεται ως «ένας απαίσιος άνθρωπος».
Η εικόνα του πατέρα-αφέντη
Σύμφωνα με αναλυτές, ο Τραμπ φαίνεται να υιοθετεί ολοένα και πιο συνειδητά τον ρόλο του αυταρχικού πατέρα που πληρώνει τον λογαριασμό -στην προκειμένη περίπτωση για την άμυνα της Δύσης - και απαιτεί σε αντάλλαγμα απόλυτη υπακοή και ευγνωμοσύνη. Στο αφήγημά του, οι ΗΠΑ «βοηθούν» την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ και άρα δικαιούνται να ηγούνται χωρίς αμφισβήτηση.
Η συγκεκριμένη στάση δεν είναι καινούργια. Ήδη από το περασμένο καλοκαίρι, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε είχε παρομοιάσει αστειευόμενος τον ρόλο του Τραμπ σε διεθνή κρίση με εκείνον του «μπαμπά που μερικές φορές πρέπει να μιλήσει αυστηρά». Ο Τραμπ φάνηκε να απολαμβάνει τη σύγκριση, επαναλαμβάνοντάς την αργότερα με ενθουσιασμό.
Η σκιά του πατέρα του Τραμπ
Για ειδικούς ψυχικής υγείας, η επιμονή του Τραμπ στον ρόλο του «μπαμπάκα» συνδέεται άμεσα με τη σχέση του με τον πατέρα του, Φρεντ Τραμπ τον πρεσβύτερο, όπως σημειώνει η βρετανική εφημερίδα The Independent. Η ανιψιά του, κλινική ψυχολόγος Μαίρη Τραμπ, έχει περιγράψει τον Φρεντ ως έναν αυταρχικό και βαθιά τοξικό πατέρα, με μια κοσμοθεωρία απόλυτων νικητών και ηττημένων.
«Η ευαισθησία ήταν αδιανόητη για τον Φρεντ Τραμπ», γράφει στο βιβλίο της με τίτλο «Τόσο Πολύ Αλλά Ποτέ Αρκετό: Πώς Η Οικογένειά Μου Δημιούργησε τον Πιο Επικίνδυνο Άνθρωπο στον Κόσμο» («Too Much and Never Enough: How My Family Created the World's Most Dangerous Man», περιγράφοντας ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου τα παιδιά έμπαιναν σε διαρκή ανταγωνισμό και κάθε αδυναμία χλευαζόταν. Ο μεγαλύτερος γιος, Φρεντ Τζούνιορ, κατέρρευσε υπό το βάρος των προσδοκιών και πέθανε νέος από αλκοολισμό, ενώ ο Ντόναλντ επέλεξε να ταυτιστεί πλήρως με τον πατέρα του.
Ο Τόνι Σβαρτς, συν-συγγραφέας του «The Art of the Deal», έχει συνοψίσει αυτή τη διπλή προσωπικότητα λέγοντας: «Υπάρχουν δύο Τραμπ. Αυτός που δείχνει στον κόσμο είναι γεμάτος θράσος και βεβαιότητα. Ο άλλος είναι ένα φοβισμένο παιδί, στοιχειωμένο από έναν αδυσώπητα επικριτικό πατέρα».
Αυταρχισμός και ανάγκη ελέγχου
Η ψυχοθεραπεύτρια ψυχικού τραύματος Τίνα Τσάμουν εξηγεί ότι η υιοθέτηση του ρόλου του πατέρα δεν είναι τυχαία. «Από ψυχολογική σκοπιά, η σχέση του Τραμπ με τον πατέρα του είναι κεντρική στον τρόπο που αντιλαμβάνεται την εξουσία και τη νομιμοποίηση», σημειώνει. «Διεκδικώντας τον ρόλο του αυταρχικού πατέρα, στέλνει το μήνυμα ότι δεν διαπραγματεύεται. Οι πατέρες δεν εξηγούν - τους υπακούν».
Η εικόνα αυτή βρίσκει απήχηση στη βάση του κινήματος MAGA, που αγκαλιάζει το πρότυπο του «αυστηρού πατέρα» ως αντίβαρο σε έναν κόσμο που θεωρεί χαοτικό και υπερβολικά ανεκτικό. Δεν είναι τυχαίο ότι το αφήγημα «Daddy’s home» υιοθετήθηκε γρήγορα από τον Λευκό Οίκο και την προεκλογική του μηχανή, με μπλουζάκια, συνθήματα και αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα.
Πολιτικές συνέπειες
Καθώς ο Τραμπ πλησιάζει τα 80, ειδικοί εκτιμούν ότι η προσκόλληση σε έναν πανίσχυρο ρόλο μπορεί να λειτουργεί και ως άμυνα απέναντι στην αμφισβήτηση, τη φθορά της εξουσίας και τον φόβο της αποτυχίας.
Η ψυχοθεραπεύτρια Τζόι Κόνλον επισημαίνει ότι σε αυτή τη φάση ζωής οι ηγέτες συχνά αγωνιούν για την υστεροφημία τους. «Η ανάγκη να φαίνονται προστατευτικοί και ιστορικά σημαντικοί γίνεται εντονότερη», λέει.
Το πρόβλημα, τονίζουν οι ειδικοί, είναι ότι μια στρατηγική που ξεκίνησε ως μηχανισμός επιβίωσης στην παιδική ηλικία, σήμερα διαμορφώνει την άσκηση εξουσίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Και αυτό σημαίνει ότι οι προσωπικές «σκιές» του Τραμπ δεν μένουν πια πίσω από κλειστές πόρτες, αλλά αποκτούν πραγματικές γεωπολιτικές συνέπειες.