Η εικόνα του Μπρένταν Λάρσεν μετρά εκατομμύρια προβολές στο Διαδίκτυο. Μαζί με τον θαυμασμό όμως συγκέντρωσε και μια βροχή από καχύποπτα σχόλια.
- Ο αστροφωτογράφος Μπρένταν Λάρσεν συνέθεσε την εικόνα από 578 λήψεις δύο ωρών. Ακολούθησε επίπονη ψηφιακή επεξεργασία 45 ωρών στο Photoshop, όπου αφαίρεσε τα αστέρια ένα προς ένα για να αναδείξει τις τροχιές των δορυφόρων.
- Μετά τη δημοσίευσή της, η φωτογραφία έγινε αμέσως viral με εκατομμύρια προβολές, προκαλώντας όμως και κύμα αμφισβήτησης. Πολλοί χρήστες την απέρριψαν ως προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, αμφισβητώντας την αυθεντικότητά της.
- Ο φωτογράφος, αν και ενοχλημένος, είχε προβλέψει τις κατηγορίες και για αυτό κατέγραψε όλη τη διαδικασία σε βίντεο. Στόχος του ήταν να αποδείξει τη γνησιότητα του έργου και να συνδέσει συναισθηματικά το κοινό με το τοπίο.
- Ο τεράστιος αριθμός ενεργών δορυφόρων και διαστημικών συντριμμιών δικαιολογεί τον προβληματισμό για τις επιπτώσεις στην ατμόσφαιρα. Μελέτες και ο ΟΗΕ προειδοποιούν για τους κινδύνους στην ασφάλεια και το φυσικό σκοτάδι της νύχτας.
Μια φωτογραφία του νυχτερινού ουρανού πάνω από τη Νέα Ζηλανδία, όπου χιλιάδες δορυφόροι χαράζουν το σκοτάδι σαν πυκνό πλέγμα από φωτεινές γραμμές, προκάλεσε τόσο δέος ώστε ο δημιουργός της βρέθηκε στη θέση να αποδεικνύει ότι δεν είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης. Η εικόνα του 51χρονου αστροφωτογράφου Μπρένταν Λάρσεν μετρά πια εκατομμύρια προβολές στο Διαδίκτυο. Μαζί με τον θαυμασμό όμως συγκέντρωσε και μια βροχή από καχύποπτα σχόλια.
Ο νυχτερινός ουρανός όπως δεν τον έχετε ξαναδεί
Όλα ξεκίνησαν μια νύχτα του Σεπτεμβρίου, κάτω από το όρος Ταρανάκι, στο Βόρειο Νησί της χώρας. Ο Λάρσεν έστησε τη φωτογραφική του μηχανή και τη ρύθμισε να τραβά απεριόριστο αριθμό λήψεων, η καθεμιά διάρκειας οκτώ δευτερολέπτων, με παύση δύο δευτερολέπτων ανάμεσα στις λήψεις. «Την άφησα να δουλεύει για δύο ώρες και μάζεψα 578 φωτογραφίες… Αυτό ήταν το εύκολο κομμάτι», λέει ο ίδιος.
Το δύσκολο ακολούθησε μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή. Για περίπου 45 ώρες ο αστροφωτογράφος τοποθετούσε τις λήψεις τη μία πάνω στην άλλη, με το πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνας Photoshop της Adobe. Κάθε λήψη περιείχε γύρω στους 25 δορυφόρους. Τον περισσότερο χρόνο τον αφιέρωσε σε μια επίπονη, σχεδόν χειρωνακτική διαδικασία: έσβηνε τα αστέρια ένα ένα για να φανούν καθαρά οι διαδρομές των δορυφόρων.
Κάποια στιγμή, όπως περιγράφει, η εικόνα άρχισε να παίρνει μορφή. «Άρχισα να βλέπω το μοτίβο να σχηματίζεται και σκέφτηκα: "Πω πω, αυτό δείχνει πραγματικά εκπληκτικό". Ήξερα ότι, αν συνέχιζα, θα έβγαινε ακόμη καλύτερο και πιο εντυπωσιακό σε αριθμό δορυφόρων».
Το τελικό αποτέλεσμα κόβει την ανάσα. Πάνω από την κορυφή του βουνού ο ουρανός μοιάζει κατακλυσμένος από περίπου 1.400 δορυφόρους. Πίσω τους μένουν 14.000 ίχνη, που πλέκουν ένα πυκνό δίχτυ από φωτεινές γραμμές οι οποίες διασταυρώνονται προς κάθε κατεύθυνση.
Τόσο εντυπωσιακή, που δεν την πίστεψαν
Στα μέσα Οκτωβρίου ο Λάρσεν ανέβασε τη φωτογραφία στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και εκείνη διαδόθηκε αστραπιαία. Του χάρισε 15.000 νέους ακολούθους, ξεπέρασε τις δεκάδες εκατομμύρια προβολές και άναψε χιλιάδες σχόλια. Ανάμεσά τους ήταν και πολλά που την απέρριπταν συλλήβδην ως κατασκεύασμα τεχνητής νοημοσύνης.
Ο ίδιος δεν τα βάζει με όσους αμφιβάλλουν, τουλάχιστον όχι εντελώς. «Τα προγράμματα που παράγουν εικόνες με τεχνητή νοημοσύνη γίνονται τόσο καλά που πλέον είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις τις τεχνητές εικόνες από τις πραγματικές… ειδικά αν δεν γνωρίζεις την τοποθεσία ή δεν είσαι εξοικειωμένος με την αστροφωτογραφία», εξηγεί.
Παραδέχεται ωστόσο ότι όλο αυτό είναι «εκνευριστικό». Τον εξοργίζει ακόμη περισσότερο, λέει, να βλέπει τρίτους να κατεβάζουν την εικόνα του και να την αναπαράγουν με εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, με ολοφάνερα ελαττώματα.
Τη θύελλα, άλλωστε, την είχε προβλέψει. Ήξερε ότι οι κατηγορίες θα έρθουν, και γι' αυτό κατέγραψε σε βίντεο όλη τη δημιουργική διαδικασία. Ελπίζει ότι το υλικό αυτό, πέρα από απόδειξη γνησιότητας, θα βοηθήσει και όσους το δουν να δεθούν συναισθηματικά με το τοπίο.
Η φωτογραφία με τους 1.400 δορυφόρους
Η σχέση του Λάρσεν με τον νυχτερινό ουρανό έχει βαθιές ρίζες. Ως παιδί έμενε, όπως λέει, «άναυδος» μπροστά στο πλήθος των αστεριών πάνω από την ύπαιθρο της Νέας Ζηλανδίας. Στα έξι χρόνια όμως που φωτογραφίζει τον ουρανό, βλέπει να αυξάνονται και η φωτορρύπανση και ο αριθμός των δορυφόρων. «Είναι ενδιαφέρον και συναρπαστικό να βλέπεις δορυφόρους, αλλά είναι και ανησυχητικό», σημειώνει.
Η ανησυχία αυτή, όπως διαπίστωσε, είναι κοινή. «Έχω περίπου 10.000 σχόλια στη σελίδα μου στο Facebook… Τα εννέα στα δέκα λένε κάτι σαν: "Πω πω, πανέμορφη φωτογραφία, αλλά τρομακτική, φρικιαστική και πραγματικά ανησυχητική για το τι συμβαίνει στον νυχτερινό ουρανό"».
Οι αριθμοί δικαιολογούν τον προβληματισμό. Γύρω από τον πλανήτη κινούνται σήμερα περίπου 16.000 ενεργοί δορυφόροι, μαζί με δεκάδες χιλιάδες ανενεργά διαστημικά σκάφη, τμήματα πυραύλων και θραύσματα από φορτία που διαλύθηκαν σε τροχιά.
Μελέτες έχουν προειδοποιήσει ότι μεταλλικά σωματίδια από τη διαστημική δραστηριότητα, όπως οι εκτοξεύσεις πυραύλων και η επανείσοδος δορυφόρων στην ατμόσφαιρα, θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη χημεία της ατμόσφαιρας και τη στιβάδα του όζοντος. Ο ΟΗΕ, από την πλευρά του, έχει επισημάνει ότι η αυξανόμενη διαστημική δραστηριότητα ενέχει κινδύνους για την ασφάλεια στο έδαφος, για το φυσικό σκοτάδι της νύχτας και για την αστρονομία.
Προς το παρόν, οι δορυφόροι δεν έχουν πνίξει τον ουρανό σε βαθμό που να φαίνεται με γυμνό μάτι. Ο Λάρσεν όμως ανησυχεί για το πώς θα μοιάζει ο νυχτερινός ουρανός τα επόμενα χρόνια. Ελπίζει ότι η φωτογραφία του θα ανοίξει δημόσια συζήτηση και θα προκαλέσει σκέψη για το πώς μπορούν οι δορυφόροι να χρησιμοποιούνται με υπευθυνότητα. «Μπορούμε να ευαισθητοποιήσουμε τον κόσμο και, μέσα από αυτό, να δημιουργήσουμε ένα κύμα υποστήριξης για την προστασία του νυχτερινού ουρανού».