Αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δίλημμα ενδέχεται να βρεθεί η Τουρκία, καθώς η νέα εκστρατεία οικονομικής πίεσης της κυβέρνησης Τραμπ κατά του Ιράν απειλεί να επηρεάσει άμεσα έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς προμηθευτές της Άγκυρας.
- Η Τουρκία εισάγει το 13% του φυσικού αερίου της από το Ιράν, καθιστώντας την Τεχεράνη τον τέταρτο μεγαλύτερο προμηθευτή της. Οι ενεργειακές ροές και οι εμπορικές σχέσεις παρέμειναν ανθεκτικές παρά τις αρχικές εντάσεις στην περιοχή.
- Η κυβέρνηση Τραμπ ασκεί έντονη πίεση στην Άγκυρα να περιορίσει τις οικονομικές της σχέσεις με την Τεχεράνη. Η Ουάσιγκτον προειδοποιεί με κυρώσεις χώρες και επιχειρήσεις που θα συνεχίσουν τις συναλλαγές με το Ιράν.
- Το δίλημμα του Ερντογάν γίνεται πιο περίπλοκο λόγω της προσπάθειας επαναπροσέγγισης με τις ΗΠΑ στον αμυντικό τομέα. Η Άγκυρα επιδιώκει την απόκτηση μαχητικών F-35 και F-16, γεγονός που την καθιστά απρόθυμη να διαταράξει τις σχέσεις της.
- Η Άγκυρα προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο διακοπής, διαφοροποιώντας τις ενεργειακές της πηγές. Στρατηγική της αποτελεί η αύξηση εισαγωγών LNG, η εγχώρια παραγωγή στη Μαύρη Θάλασσα και οι νέες συμφωνίες με το Αζερμπαϊτζάν.
Όπως αναφέρει το Bloomberg, η Τουρκία, στενός σύμμαχος των ΗΠΑ και ταυτόχρονα ο τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν, καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον και στην ανάγκη της να διατηρήσει ασφαλή τον ενεργειακό εφοδιασμό της.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στον τομέα του φυσικού αερίου, καθώς, πέραν της Ρωσίας, το Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πηγή προμήθειας για την τουρκική οικονομία.
Το 13% του τουρκικού φυσικού αερίου έρχεται από το Ιράν
Το 2025 η Τουρκία προμηθεύτηκε από το Ιράν περίπου 7,7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 13% των συνολικών εισαγωγών της.
Το Ιράν ήταν έτσι ο τέταρτος μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της Τουρκίας, πίσω από τη Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν και τις ΗΠΑ.
Και το εντυπωσιακό είναι ότι οι ροές δεν σταμάτησαν μετά την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων εναντίον του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου. Η παροχή διακόπηκε μόνο προσωρινά, μετά την ισραηλινή επίθεση στο γιγαντιαίο κοίτασμα South Pars.
Παράλληλα, οι οικονομικές σχέσεις Άγκυρας-Τεχεράνης παρέμειναν ανθεκτικές. Το διμερές εμπόριο ανήλθε σε περίπου 3,1 δισ. δολάρια στο πρώτο εξάμηνο του 2026, καταγράφοντας πτώση μόλις 3% σε ετήσια βάση.
Ο Τραμπ βάζει τον Ερντογάν μπροστά σε δίλημμα
Το τοπίο άλλαξε, όμως, μετά τις νέες απειλές της Ουάσιγκτον.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, προειδοποίησε ότι χώρες και επιχειρήσεις που θα συνεχίσουν να συναλλάσσονται με το Ιράν μετά την εκπνοή μιας προθεσμίας, που δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, θα βρεθούν αντιμέτωπες με αμερικανικές οικονομικές κυρώσεις.
Η προειδοποίηση αφορά άμεσα την Άγκυρα, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι επικοινωνεί με ηγέτες ξένων χωρών προκειμένου να τους ζητήσει να περιορίσουν τις οικονομικές σχέσεις τους με την Τεχεράνη.
Στο Bloomberg εκτιμάται ότι ένα τέτοιο αίτημα είναι πιθανό να φτάσει και στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος διατηρεί αυτή την περίοδο σχετικά καλές σχέσεις με τον Αμερικανό πρόεδρο.
Μάλιστα, στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τον Τούρκο πρόεδρο ιδιαίτερα «πιστό» σύμμαχο.
F-35, F-16 και στο βάθος η Ουάσιγκτον
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο για τον Ερντογάν λόγω της προσπάθειας επαναπροσέγγισης με τις ΗΠΑ στον αμυντικό τομέα.
Η Τουρκία επιδιώκει να ανοίξει τον δρόμο για την απόκτηση F-35, ενώ παράλληλα ενδιαφέρεται για νέα αμερικανικά F-16 και την επιστροφή της στην κοινοπραξία παραγωγής του μαχητικού πέμπτης γενιάς.
Για να προχωρήσουν αυτές οι επιδιώξεις, η Άγκυρα επιχειρεί να διευθετήσει το ζήτημα των ρωσικών S-400, το οποίο έχει αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
«Ο Ερντογάν δεν θα έκανε τίποτα που θα αναστάτωνε τον Τραμπ και θα έθετε σε κίνδυνο τη βελτίωση των σχέσεων με την Ουάσιγκτον», εκτίμησε ο Νιχάτ Αλί Οζτζάν, στρατηγικός αναλυτής της τουρκικής δεξαμενής σκέψης TEPAV, σύμφωνα με το Bloomberg.
Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα θα ταχθεί τελικά στο πλευρό της Ουάσιγκτον, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί να εξασφαλίσει ακριβότερες ενεργειακές προμήθειες ενόψει του χειμώνα.
Η Άγκυρα δεν έχει διακόψει την εισαγωγή ιρανικού αερίου
Το δίλημμα γίνεται πιο έντονο από το γεγονός ότι η Τουρκία εξακολουθεί να προμηθεύεται ιρανικό φυσικό αέριο.
Η 25ετής συμφωνία που προέβλεπε την προμήθεια περίπου 9,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως έληξε στα τέλη Ιουλίου. Ωστόσο, οι ροές συνεχίστηκαν.
Πηγές που γνωρίζουν την υπόθεση ανέφεραν στο Bloomberg ότι οι πρόσθετες ποσότητες αφορούν το λεγόμενο «make-up gas», δηλαδή φυσικό αέριο που αντιστοιχεί σε ποσότητες οι οποίες είχαν πληρωθεί αλλά δεν παραδόθηκαν κατά τη διάρκεια της προηγούμενης συμφωνίας.
Το 2024 το Ιράν είχε ανακοινώσει ότι εξετάζεται νέα συμφωνία, ενδεχομένως για ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες. Οι συζητήσεις όμως πάγωσαν λόγω του πολέμου.
Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, είχε δηλώσει τον Απρίλιο ότι η Άγκυρα «ίσως χρειαστεί τον αγωγό ή τη ροή φυσικού αερίου από το Ιράν για την ασφάλεια του εφοδιασμού».
Αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο πρόβλημα για την Τουρκία: η διακοπή των ιρανικών ροών δεν είναι απλώς ένα διπλωματικό ζήτημα, αλλά αφορά άμεσα την ενεργειακή της ασφάλεια.
LNG και εγχώρια παραγωγή τα «όπλα» της Τουρκίας
Η Άγκυρα έχει, ωστόσο, ήδη αρχίσει να προετοιμάζεται για ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας φυσικού αερίου, αυξάνοντας τις εισαγωγές LNG και υπογράφοντας νέες συμφωνίες μέσω αγωγών.
Εάν οι εισαγωγές από το Ιράν περιοριστούν λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, η Τουρκία θα μπορούσε να αυξήσει τις αγορές LNG, μεταξύ άλλων και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, η χώρα αυξάνει την εγχώρια παραγωγή της από το κοίτασμα Sakarya στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ από το 2029 αναμένεται να ενισχυθούν οι προμήθειες από το Αζερμπαϊτζάν.
Ο Μπαϊρακτάρ έχει ήδη δηλώσει ότι οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου της Τουρκίας είναι γεμάτες.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν η Τουρκία μπορεί να αντικαταστήσει το ιρανικό αέριο, αλλά πόσο θα της κοστίσει μια τέτοια επιλογή.
Για τον Ερντογάν, η εξίσωση είναι σαφής: από τη μία βρίσκεται ο Τραμπ, οι αμερικανικές κυρώσεις και η προσπάθεια επαναπροσέγγισης με την Ουάσιγκτον και από την άλλη, ένας γείτονας που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό κρίκο στην ενεργειακή ασφάλεια της Τουρκίας.