Μια νέα, αιφνιδιαστική διπλωματική πρόταση κατέθεσε το Ιράν προς τις ΗΠΑ για την άρση του αδιεξόδου στις συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Σ
- Η Τεχεράνη κατέθεσε νέα διπλωματική πρόταση στις ΗΠΑ μέσω Πακιστανών διαμεσολαβητών, εστιάζοντας στην άμεση άρση του αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, ενώ αναβάλλει το ζήτημα του πυρηνικού της προγράμματος. Αυτό μετατοπίζει το επίκεντρο από το ακανθώδες πυρηνικό ζήτημα σε ένα πιο άμεσο πεδίο συμφωνίας.
- Η ιρανική πρόταση κρύβει εσωτερικές διαφωνίες στην Τεχεράνη για τις παραχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα, επιχειρώντας να κερδίσει χρόνο. Ο πρόεδρος Τραμπ αντιμετωπίζει δίλημμα, ενώ επιμένει στη στρατηγική «μέγιστης πίεσης», προβλέποντας ότι η οικονομική ασφυξία θα οδηγήσει το Ιράν σε υποχωρήσεις.
- Εν μέσω έντονης διπλωματικής κινητικότητας, ο Ιρανός ΥΠΕΞ πραγματοποιεί επαφές σε Πακιστάν, Ομάν και Ρωσία, με τη Μόσχα να προτείνει διαχείριση εμπλουτισμένου ουρανίου. Ωστόσο, μια προγραμματισμένη συνάντηση ΗΠΑ-Ιράν στο Πακιστάν ακυρώθηκε, αναδεικνύοντας τη χαμηλή εμπιστοσύνη μεταξύ των πλευρών.
- Το μέλλον των διαπραγματεύσεων παραμένει αβέβαιο, με τον Λευκό Οίκο να έχει λάβει την ιρανική πρόταση αλλά χωρίς σαφή δέσμευση. Οι ΗΠΑ επιμένουν στη μη απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει σταδιακή προσέγγιση από πρακτικά ζητήματα.
Σύμφωνα με το Axios η Τεχεράνη προτείνει μια συμφωνία που εστιάζει άμεσα στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ - έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους στον κόσμο - και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, αφήνοντας όμως σε δεύτερο χρόνο το πιο περίπλοκο ζήτημα του πυρηνικού της προγράμματος.
Η ιρανική πρόταση διαβιβάστηκε στην Ουάσιγκτον μέσω Πακιστανών διαμεσολαβητών και περιλαμβάνει είτε μια μακροχρόνια παράταση της εκεχειρίας είτε ακόμη και μια συνολική συμφωνία για οριστικό τερματισμό των εχθροπραξιών. Στο επίκεντρό της βρίσκεται η επιδίωξη να αποκατασταθεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ ως γεωπολιτικός «κόμβος»
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ είναι κομβική για την παγκόσμια οικονομία, καθώς από εκεί διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου. Ο αποκλεισμός που έχει επιβάλει η Ουάσιγκτον έχει πλήξει σοβαρά τις ιρανικές εξαγωγές, αυξάνοντας την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη.
Σε αυτό το πλαίσιο η ιρανική πρόταση επιχειρεί να μεταφέρει το επίκεντρο των διαπραγματεύσεων από το πυρηνικό πρόγραμμα - που αποτελεί διαχρονικά το πιο ακανθώδες ζήτημα - σε ένα πιο άμεσο και πρακτικό πεδίο, όπου θα μπορούσε να επιτευχθεί ταχύτερη συμφωνία.
Ωστόσο, αυτή η ιρανική προσέγγιση ενέχει και ρίσκο: αν επιτευχθεί συμφωνία για τα Στενά χωρίς δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, η Ουάσιγκτον ενδέχεται να χάσει το βασικό της διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Εσωτερικές διαφωνίες στο Ιράν
Πίσω από την πρόταση φαίνεται να κρύβεται και μια σημαντική πραγματικότητα: η έλλειψη ενιαίας γραμμής εντός της ιρανικής ηγεσίας. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το δημοσίευμα, υπάρχουν έντονες διαφωνίες για το ποιες παραχωρήσεις μπορεί να κάνει η Τεχεράνη αναφορικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Οι ΗΠΑ απαιτούν σαφείς δεσμεύσεις: αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου για τουλάχιστον δέκα χρόνια και απομάκρυνση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου υλικού από το ιρανικό έδαφος. Πρόκειται για όρους που θεωρούνται ιδιαίτερα σκληροί από μεγάλο μέρος του ιρανικού πολιτικού και στρατιωτικού κατεστημένου.
Έτσι, η πρόταση για «αναβολή» των πυρηνικών συνομιλιών ερμηνεύεται και ως προσπάθεια του Ιράν να κερδίσει χρόνο, αποφεύγοντας μια εσωτερική σύγκρουση που θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη διαπραγματευτική του θέση.
Το δίλημμα της Ουάσιγκτον
Για τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, η ιρανική πρόταση δημιουργεί ένα σύνθετο στρατηγικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, μια συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ και τον τερματισμό του πολέμου θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως σημαντική διπλωματική επιτυχία. Από την άλλη, η αποδοχή της χωρίς σαφείς δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα ενδέχεται να θεωρηθεί υποχώρηση.
Ο Τραμπ έχει ήδη δείξει ότι προτιμά τη στρατηγική της άσκησης «μέγιστης πίεσης» στο Ιράν. Σε πρόσφατη συνέντευξή του, υπογράμμισε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός θα συνεχιστεί, εκτιμώντας ότι η οικονομική ασφυξία θα οδηγήσει το Ιράν σε υποχωρήσεις. Μάλιστα, περιέγραψε με δραματικό τρόπο τις συνέπειες για την ιρανική οικονομία, τονίζοντας ότι η διακοπή των εξαγωγών πετρελαίου μπορεί να προκαλέσει σοβαρές εσωτερικές πιέσεις.
Σήμερα, αναμένεται κρίσιμη σύσκεψη στην Αίθουσα Κρίσεων του Λευκού Οίκου, όπου ο Αμερικανός πρόεδρος θα εξετάσει μαζί με την ομάδα εθνικής ασφάλειας τις εξελίξεις και τα πιθανά επόμενα βήματα.
Διπλωματικός μαραθώνιος του Ιρανού ΥΠ ΕΞ σε τρεις πρωτεύουσες
Την ίδια στιγμή, η διπλωματική κινητικότητα είναι έντονη. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Aμπάς Αραγτσί πραγματοποιεί σειρά επαφών σε μια προσπάθεια να ενισχύσει τη θέση της χώρας του και να προωθήσει την πρόταση.
Το τελευταίο 48ωρο περιλάμβανε:
- Συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ με Πακιστανούς αξιωματούχους και άλλους περιφερειακούς διαμεσολαβητές
- Επίσκεψη στο Ομάν, όπου συζητήθηκαν τρόποι διασφάλισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ
- Μετάβαση στη Ρωσία για επαφές με τον Βλαντίμιρ ΠΟύτιν
Η Μόσχα διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο ως στρατηγικός σύμμαχος της Τεχεράνης. Έχει ήδη προτείνει να αναλάβει τη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, προσφέροντας μια πιθανή διέξοδο στο αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων.
Το παρασκήνιο των αποτυχημένων επαφών
Η κρίση στις συνομιλίες επιδεινώθηκε το Σαββατοκύριακο, όταν δεν προχώρησε προγραμματισμένη συνάντηση μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων στο Πακιστάν. Ο Λευκός Οίκος είχε ανακοινώσει ότι απεσταλμένοι των ΗΠΑ θα συμμετείχαν στις επαφές, ωστόσο η ασαφής στάση της ιρανικής πλευράς οδήγησε στην ακύρωση του ταξιδιού.
Ο Τραμπ σχολίασε ότι δεν υπάρχει λόγος για πολύωρα ταξίδια χωρίς σαφές αποτέλεσμα, υπογραμμίζοντας ότι οι συνομιλίες μπορούν να συνεχιστούν εξ αποστάσεως. Η δήλωση αυτή αποτυπώνει το χαμηλό επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών.
Ρευστό το τοπίο, κρίσιμες οι επόμενες εβδομάδες
Παρά την κινητικότητα, το μέλλον των διαπραγματεύσεων παραμένει αβέβαιο. Ο Λευκός Οίκος έχει επιβεβαιώσει ότι έχει λάβει την ιρανική πρόταση, χωρίς όμως να ξεκαθαρίζει αν προτίθεται να την εξετάσει σοβαρά.
Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει πως το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα - μια «κόκκινη γραμμή» που καθορίζει τη στρατηγική της Ουάσιγκτον.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη φαίνεται να επιδιώκει μια σταδιακή προσέγγιση, ξεκινώντας από τα πιο άμεσα και πρακτικά ζητήματα, όπως η ναυσιπλοΐα και η οικονομική πίεση.