Η συμφωνία-πλαίσιο που ανακοίνωσε η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις στην Ουάσιγκτον, αποκαλύπτοντας παράλληλα σημαντικές διαφωνίες στο εσωτερικό της αμερικανικής ηγεσίας.
- Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες για τις πραγματικές προθέσεις του Ιράν, καθώς η ρητορική του σε εσωτερικές συζητήσεις διαφέρει από τις επίσημες δεσμεύσεις, υπονομεύοντας την αξιοπιστία της Τεχεράνης έναντι των ΗΠΑ.
- Παρά τις εσωτερικές αντιρρήσεις, ο Λευκός Οίκος προωθεί τη συμφωνία, τονίζοντας τον ρόλο των διεθνών επιθεωρητών για την παρακολούθηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Το μνημόνιο έχει ήδη υπογραφεί και αναμένεται επίσημη τελετή.
- Το μνημόνιο προβλέπει 60ήμερη περίοδο διαπραγματεύσεων, με το Ιράν να παγώνει το πυρηνικό του πρόγραμμα και τις ΗΠΑ να αναστέλλουν νέες κυρώσεις, ενώ διασφαλίζεται και η ασφαλής διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
- Η συμφωνία προκαλεί πολιτικές αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον, με Ρεπουμπλικανούς να εκφράζουν σκεπτικισμό, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός παραδέχεται ότι δεν υπάρχει απόλυτη ταύτιση απόψεων με την αμερικανική κυβέρνηση για την αντιμετώπιση της κρίσης.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, ενημέρωσε τον πρόεδρο Τραμπ και κορυφαίους αξιωματούχους ότι τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δημιουργούν σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο το Ιράν είναι πραγματικά διατεθειμένο να προχωρήσει στις πυρηνικές παραχωρήσεις που απαιτεί η Ουάσιγκτον στο πλαίσιο μιας τελικής συμφωνίας.
Οι επιφυλάξεις αυτές δεν περιορίζονται μόνο στην CIA. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, και ο υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, εξέφρασαν επίσης ανησυχίες κατά τη διάρκεια των εσωτερικών συζητήσεων, ενώ ο αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, και οι ειδικοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ τάχθηκαν υπέρ της προώθησης της συμφωνίας.
Οι πληροφορίες που προκάλεσαν ανησυχία
Πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας, πραγματοποιήθηκε σειρά συσκέψεων υψηλού επιπέδου στον Λευκό Οίκο, κατά τις οποίες εξετάστηκαν εκθέσεις από πολλές αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Κατά τις ίδιες πηγές, τα στοιχεία έδειχναν ότι η ρητορική που χρησιμοποιούσαν Ιρανοί αξιωματούχοι στις εσωτερικές τους συζητήσεις διέφερε σημαντικά από όσα μετέφεραν στους μεσολαβητές και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ράτκλιφ και ο Ρούμπιο φέρονται να υποστήριξαν ότι οι πληροφορίες αυτές υπονομεύουν την αξιοπιστία των ιρανικών δεσμεύσεων και γεννούν ερωτήματα για το αν η Τεχεράνη θα αποδεχθεί τελικά τους όρους που θέτει η Ουάσιγκτον για τον περιορισμό του πυρηνικού της προγράμματος.
Πηγή με γνώση των συζητήσεων υποστήριξε ότι «οι προθέσεις του Ιράν δεν συμβαδίζουν με τις δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στη συμφωνία».
Ο Λευκός Οίκος υπερασπίζεται τη συμφωνία με το Ιράν
Παρά τις αντιρρήσεις, ο Λευκός Οίκος εμφανίζεται αποφασισμένος να προχωρήσει στη διαδικασία.
Αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης τόνισε ότι ο πρόεδρος Τραμπ ακούει όλες τις απόψεις, ωστόσο παραμένει ο τελικός λήπτης των αποφάσεων. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, το μνημόνιο κατανόησης καλύπτει όλες τις «κόκκινες γραμμές» που είχε θέσει εξαρχής η αμερικανική πλευρά.
Οι βασικοί στόχοι της Ουάσιγκτον, όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση, είναι να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, δεν θα διατηρήσει αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και δεν θα μπορεί να χρησιμοποιεί την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής ως μέσο πίεσης.
Η CIA και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέφυγαν να σχολιάσουν τις πληροφορίες, ενώ το Πεντάγωνο δεν απάντησε σε σχετικό αίτημα.
Ο ρόλος των επιθεωρητών και οι επόμενες διαπραγματεύσεις
Ο αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, επιχείρησε να καθησυχάσει τις ανησυχίες, υπογραμμίζοντας ότι η επιστροφή διεθνών πυρηνικών επιθεωρητών στο Ιράν αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της συμφωνίας.
Μιλώντας σε αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα, ανέφερε ότι η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA), σε συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα έχει ενεργό ρόλο στην παρακολούθηση του πυρηνικού προγράμματος και στη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ο ίδιος αποκάλυψε ότι το μνημόνιο έχει ήδη υπογραφεί ηλεκτρονικά από τις δύο πλευρές και αναμένεται να παρουσιαστεί επίσημα σε τελετή που προγραμματίζεται για την Παρασκευή στην Ελβετία.
Παράλληλα, μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένεται νέα συνάντηση μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων, με τη συμμετοχή μεσολαβητών από το Κατάρ και το Πακιστάν, προκειμένου να καθοριστούν οι λεπτομέρειες της επόμενης φάσης των συνομιλιών.
Τι προβλέπει το μνημόνιο ΗΠΑ - Ιράν
Αν και το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί, πληροφορίες αναφέρουν ότι περιλαμβάνει 14 βασικά άρθρα.
Τραμπ: «Το Ιράν συμφώνησε να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα»
Το μνημόνιο προβλέπει την παράταση της εκεχειρίας και την έναρξη μιας περιόδου 60 ημερών διαπραγματεύσεων, η οποία μπορεί να παραταθεί με κοινή συμφωνία.
Κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος, το Ιράν δεσμεύεται να διατηρήσει αμετάβλητο το πυρηνικό του πρόγραμμα και να επαναβεβαιώσει ότι δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να μην επιβάλουν νέες κυρώσεις και να μην ενισχύσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή όσο οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη.
Σε περίπτωση οριστικής συμφωνίας, η Ουάσιγκτον θα αποσύρει εντός 30 ημερών τις δυνάμεις που κινητοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης και θα προχωρήσει σε σταδιακή άρση των κυρώσεων.
Το αγκάθι των κυρώσεων και των παγωμένων κεφαλαίων
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα αφορά τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό.
Το μνημόνιο φέρεται να προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διευκολύνουν τη διάθεση αυτών των πόρων μετά την εφαρμογή της συμφωνίας, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζεται με σαφήνεια το χρονοδιάγραμμα.
Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι θα εφαρμοστεί μοντέλο «pay for performance», δηλαδή κάθε οικονομική ελάφρυνση θα συνδέεται άμεσα με συγκεκριμένα βήματα συμμόρφωσης από την πλευρά της Τεχεράνης.
Την ίδια στιγμή, στο τραπέζι βρίσκεται και η δημιουργία επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισ. δολαρίων για την οικονομική ανασυγκρότηση και ανάπτυξη του Ιράν, το οποίο όμως θα ενεργοποιηθεί μόνο εφόσον υπάρξει πλήρης εφαρμογή μιας τελικής συμφωνίας.
Τα Στενά του Ορμούζ και οι περιφερειακές ισορροπίες
Σημαντικό μέρος της συμφωνίας αφορά επίσης στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει, το Ιράν δεσμεύεται να διασφαλίσει την ασφαλή και χωρίς χρεώσεις διέλευση εμπορικών πλοίων για διάστημα 60 ημερών, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρήσουν σταδιακά στην άρση του ναυτικού αποκλεισμού.
Παράλληλα, προβλέπεται διάλογος μεταξύ Ιράν, Ομάν και άλλων κρατών του Κόλπου για το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης της περιοχής.
Σκεπτικισμός και πολιτικές αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον
Παρά την αισιοδοξία του Λευκού Οίκου, οι επικριτές της συμφωνίας εκτιμούν ότι το Ιράν ενδέχεται να αποκομίσει σημαντικά οφέλη χωρίς να δεσμευτεί ουσιαστικά στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.
Ανησυχίες εκφράζονται ακόμη και από Ρεπουμπλικανούς συμμάχους του Τραμπ. Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ δήλωσε ότι προβληματίζεται από το γεγονός πως η ερμηνεία της συμφωνίας από την Τεχεράνη φαίνεται να διαφέρει από εκείνη της αμερικανικής διαπραγματευτικής ομάδας, ζητώντας τη δημοσιοποίηση του πλήρους κειμένου.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται και το Ισραήλ. Ο Βανς υποστήριξε ότι η συμφωνία θα ενισχύσει την ασφάλεια του εβραϊκού κράτους και θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για μια νέα εποχή σταθερότητας στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπένιαμιν Νετανιάχου, αναγνώρισε δημόσια ότι δεν υπάρχει απόλυτη ταύτιση απόψεων με τον Τραμπ ως προς τον τρόπο τερματισμού της κρίσης, υπογραμμίζοντας ότι οι δύο ηγέτες «δεν βλέπουν πάντοτε τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο».
Καθώς οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται κρίσιμες για την πορεία των συνομιλιών, η αμερικανική κυβέρνηση εκτιμά ότι σύντομα θα φανεί αν η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να προχωρήσει σε ουσιαστικές πυρηνικές παραχωρήσεις ή αν η νέα διπλωματική πρωτοβουλία θα οδηγηθεί σε αδιέξοδο.