Το λιώσιμο των πάγων στην Ανταρκτική απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες υδραργύρου, απειλώντας το εύθραυστο οικοσύστημα της ηπείρου, σύμφωνα με νέα μελέτη.
- Μελέτη στην Ανταρκτική Χερσόνησο έδειξε διπλάσιο ρυθμό συσσώρευσης υδραργύρου στην υφαλοκρηπίδα σε σύγκριση με άλλες περιοχές. Ο ρυθμός έχει αυξηθεί κατά 160% από τη βιομηχανική εποχή, συνδέοντας άμεσα το φαινόμενο με την κλιματική αλλαγή.
- Ο υδράργυρος εισέρχεται φυσικά στην τροφική αλυσίδα μέσω του φυτοπλαγκτού, αλλά οι ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η καύση άνθρακα, απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες, αυξάνοντας τη συσσώρευσή του σε επικίνδυνα επίπεδα για τα οικοσυστήματα.
- Η ταχεία υποχώρηση των πάγων στην Ανταρκτική επιταχύνει καθοριστικά το φαινόμενο. Η τήξη δημιουργεί περισσότερη ανοιχτή θάλασσα για το φυτοπλαγκτόν, ενώ παράλληλα απελευθερώνει παλαιότερα παγιδευμένο υδράργυρο από την ξηρά στον ωκεανό.
- Καθώς οι πάγοι λιώνουν, απελευθερώνονται τεράστιες ποσότητες παγιδευμένου υδραργύρου. Από τη βιομηχανική εποχή, η ποσότητα που μεταφέρεται στη θάλασσα μέσω των νερών τήξης έχει αυξηθεί κατά 550%, με τον ρύπο να εντοπίζεται ήδη στα πτηνά.
Επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή ενεργοποιεί μια «τοξική ωρολογιακή βόμβα», καθώς ο υδράργυρος που παρέμενε παγιδευμένος στους πάγους επί εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες χρόνια καταλήγει πλέον στον ωκεανό.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Πεκίνου διαπίστωσαν «απότομη αύξηση» των συγκεντρώσεων του τοξικού μετάλλου στα ιζήματα γύρω από τις ακτές της Ανταρκτικής. Όπως επισημαίνουν, το φαινόμενο ενδέχεται να έχει «βαθιές» συνέπειες για την οικολογική ισορροπία του πολικού περιβάλλοντος.
Διπλάσιος ρυθμός συσσώρευσης υδραργύρου
Στη μελέτη τους, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS Environmental Sciences, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα ιζημάτων από 16 σημεία κοντά στην Ανταρκτική Χερσόνησο, τον βορειοδυτικό βραχίονα της ηπείρου.
Η ανάλυση έδειξε ότι ο υδράργυρος συσσωρεύεται στην ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα με ρυθμό 93 μικρογραμμαρίων ανά τετραγωνικό μέτρο τον χρόνο.
Παρά την απομονωμένη θέση της Ανταρκτικής, σε ορισμένα τμήματά της ο ρυθμός συσσώρευσης είναι διπλάσιος από εκείνον που καταγράφεται σε άλλες ηπειρωτικές υφαλοκρηπίδες.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι ο συγκεκριμένος ρυθμός έχει αυξηθεί κατά 160% από την έναρξη της βιομηχανικής εποχής, στοιχείο που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, συνδέει το φαινόμενο με την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Πώς ο υδράργυρος εισέρχεται στην τροφική αλυσίδα
Ο υδράργυρος είναι ένα βαρύ μέταλλο που υπάρχει φυσικά σε χαμηλές συγκεντρώσεις στο περιβάλλον. Ηφαιστειακές εκρήξεις και τεκτονικές διεργασίες απελευθερώνουν ατμούς υδραργύρου στην ατμόσφαιρα, οι οποίοι απορροφώνται σταδιακά από το φυτοπλαγκτόν, τους μικροσκοπικούς φυτικούς οργανισμούς των ωκεανών.
Ένα μέρος του φυτοπλαγκτού καταναλώνεται από ψάρια, με αποτέλεσμα ο υδράργυρος να περνά και να συσσωρεύεται στην τροφική αλυσίδα. Άλλοι οργανισμοί πεθαίνουν και μεταφέρουν το παγιδευμένο μέταλλο στον πυθμένα της θάλασσας.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες και χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, η διαδικασία αυτή εξελίσσεται με σχετικά ασφαλείς ρυθμούς, ώστε οι συγκεντρώσεις υδραργύρου που εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα να μην αποκτούν τοξικά επίπεδα.
Ωστόσο, ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η καύση άνθρακα και η επεξεργασία μετάλλων, απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες υδραργύρου στην ατμόσφαιρα.
Αποτέλεσμα είναι η αύξηση των συγκεντρώσεων του μετάλλου σε ολόκληρο τον κόσμο και η συσσώρευσή του στην τροφική αλυσίδα σε επίπεδα που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία τόσο των ζώων όσο και των ανθρώπων.
Το λιώσιμο των πάγων επιταχύνει το φαινόμενο
Η αύξηση του υδραργύρου στην ατμόσφαιρα, πάντως, δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει τους εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς συσσώρευσης που καταγράφονται γύρω από την Ανταρκτική Χερσόνησο.
Οι ερευνητές κατέληξαν ότι καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η ταχεία υποχώρηση των παγοκρηπίδων της ηπείρου.
Καθώς η θερμοκρασία του πλανήτη αυξάνεται και οι πάγοι υποχωρούν, στην Ανταρκτική εξελίσσονται ταυτόχρονα δύο διαδικασίες.
Από τη μία πλευρά, η τήξη των πάγων δημιουργεί μεγαλύτερες εκτάσεις ανοιχτής θάλασσας, οι οποίες εκτίθενται στον ήλιο και τον αέρα. Έτσι, το φυτοπλαγκτόν αποκτά περισσότερο χώρο για να αναπτυχθεί και να απορροφήσει υδράργυρο από την ατμόσφαιρα.
Από την άλλη, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, η άνοδος της θερμοκρασίας έχει ενισχύσει περαιτέρω τη συγκέντρωση υδραργύρου, επιταχύνοντας τη μεταφορά του από την ξηρά προς τη θάλασσα μέσω του λιωσίματος των πάγων, της διάβρωσης και της αποσάθρωσης των πετρωμάτων.
Αύξηση 550% στον υδράργυρο από τα νερά τήξης
Τα παγοκαλύμματα της Ανταρκτικής απορροφούσαν επί χιλιάδες χρόνια υδράργυρο από την ατμόσφαιρα, κρατώντας το τοξικό μέταλλο εγκλωβισμένο στο εσωτερικό τους.
Τώρα, καθώς οι πάγοι λιώνουν, τεράστιες ποσότητες αυτού του παλαιότερα παγιδευμένου υδραργύρου απελευθερώνονται στον ωκεανό.
Από την έναρξη της βιομηχανικής εποχής, η ποσότητα υδραργύρου που μεταφέρεται στη θάλασσα μέσω των νερών από το λιώσιμο των πάγων έχει αυξηθεί κατά 550%.
Την ίδια περίοδο, η ποσότητα υδραργύρου που απορροφάται από την ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κατά 350%.
Στο επίκεντρο η Ανταρκτική Χερσόνησος
Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα έντονες γύρω από την Ανταρκτική Χερσόνησο, καθώς πρόκειται για μία από τις περιοχές όπου οι πάγοι λιώνουν ταχύτερα.
Παρότι η Ανταρκτική Χερσόνησος καλύπτει λιγότερο από το 5% της συνολικής έκτασης της ηπείρου, ευθύνεται για το 60% της συνολικής απώλειας μάζας των παγοκρηπίδων κατά τα τελευταία 30 χρόνια.
Σήμερα, σχεδόν το 90% των παγετώνων της περιοχής υποχωρεί με ρυθμό που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της φυσικής μεταβλητότητας.
Υδράργυρος ήδη στα θαλάσσια πτηνά
Η προειδοποίηση των επιστημόνων έρχεται ενώ προηγούμενες μελέτες δείχνουν ότι ο υδράργυρος έχει ήδη αρχίσει να συσσωρεύεται στους οργανισμούς του οικοσυστήματος της Ανταρκτικής.
Έρευνα που πραγματοποιήθηκε πέρυσι διαπίστωσε ότι το 62% των ειδών θαλάσσιων πτηνών της περιοχής είχε συγκεντρώσεις υδραργύρου στον οργανισμό του υψηλότερες από το όριο κάτω από το οποίο δεν αναμένονται δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το ένα τέταρτο των ειδών που εξετάστηκαν βρέθηκε να διατρέχει μέτριο έως υψηλό κίνδυνο τοξικότητας από υδράργυρο.