Το οικονομικό ενδιαφέρον για το εγχείρημα ήταν τεράστιο. Ωστόσο, το σχέδιο φαινόταν καταδικασμένο εξαρχής.
- Η εταιρεία Nueva Pescanova ανέστειλε το σχέδιο για την πρώτη εμπορική φάρμα χταποδιών, μετά από πενταετή νομική διαμάχη. Η απόφαση αποδόθηκε σε επιχειρηματικούς και ρυθμιστικούς λόγους, χωρίς να αποκλείεται η επανεξέταση του εγχειρήματος στο μέλλον.
- Το σχέδιο προέβλεπε την εκτροφή ενός εκατομμυρίου χταποδιών σε συνθήκες συνωστισμού και την θανάτωσή τους με ψύξη. Η επιστημονική κοινότητα αντέδρασε, καθώς έρευνες επιβεβαιώνουν ότι τα χταπόδια νιώθουν πόνο, άγχος και διαθέτουν στοιχεία συνείδησης.
- Η εταιρεία απέρριψε τις ανησυχίες ως «τεχνητή διαμάχη», ισχυριζόμενη ότι η εκτροφή χταποδιών δεν διαφέρει από άλλα θαλάσσια είδη. Υποστήριξε ότι η υδατοκαλλιέργεια θα μείωνε την πίεση της υπεραλίευσης στους άγριους πληθυσμούς.
- Η απόφαση της εταιρείας συμπίπτει με ένα παγκόσμιο νομοθετικό κίνημα κατά της εκτροφής χταποδιών. Οι πολιτείες Ουάσιγκτον και Καλιφόρνια έχουν ήδη επιβάλει απαγορεύσεις, ενώ αντίστοιχα νομοσχέδια εξετάζονται σε Μεξικό, Χιλή και Ισπανία.
Το δωμάτιο ήταν χαμηλά φωτισμένο, με τον μόνο ήχο που ακουγόταν να είναι το νερό που κελάρυζε καθώς τα χταπόδια γλιστρούσαν νωχελικά το ένα πάνω στο άλλο μέσα στις τεράστιες δεξαμενές. Τίποτα άλλο δεν έσπαγε την σιωπή αυτής της ηρεμίας.
Στο κέντρο δοκιμών της πρώτης εμπορικής φάρμας χταποδιών στον κόσμο, στην Ισπανία, αυτή η ήρεμη εικόνα αποτελούσε, σύμφωνα με στελέχη του γίγαντα των θαλασσινών Nueva Pescanova το 2022, απόδειξη ότι τα ζώα ήταν απόλυτα ευτυχισμένα σε αιχμαλωσία και άρα κατάλληλα για μαζική αναπαραγωγή. Πριν φύγει η δημοσιογράφος του BBC, ο διευθυντής του κέντρου έσπευσε μάλιστα και... χάιδεψε ένα χταπόδι στο κεφάλι!
Στο επίκεντρο μιας διεθνούς κατακραυγής
Παρά τη φαινομενική ηρεμία, το έργο βρισκόταν στο επίκεντρο μιας διεθνούς κατακραυγής. Από τότε που ανακοινώθηκε το σχέδιο, το 2021, ξέσπασαν παγκόσμιες διαμαρτυρίες, μέχρι που, το προπερασμένο σαββατοκύριακο, η Nueva Pescanova ανακοίνωσε ότι... τραβά την πρίζα του όλου εγχειρήματος.
Η απόφαση ήρθε μετά από μια πενταετή νομική μάχη σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της φάρμας, με τη λιμενική αρχή της πόλης Λας Πάλμας, στη Γκραν Κανάρια, όπου επρόκειτο να κατασκευαστεί η μονάδα, προϋπολογισμού 65 εκατομμυρίων ευρώ.
Η εταιρεία δήλωσε ότι τα σχέδια ανεστάλησαν «αποκλειστικά για επιχειρηματικούς και ρυθμιστικούς λόγους», χωρίς να αποκλείει το ενδεχόμενο να επιχειρήσει ξανά αλλού στο μέλλον.
Ακτιβιστές, που γιόρτασαν την είδηση στις Λας Πάλμας, τη θεωρούν όχι μόνο σημαντική νίκη αλλά και πιθανό πρώτο βήμα προς την οριστική και τελεσίδικη αποτροπή της εξάπλωσης εμπορικών φαρμών χταποδιού.
Τα τελευταία δύο χρόνια, οι πολιτείες Ουάσιγκτον και Καλιφόρνια στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη απαγορεύσει προληπτικά την εκτροφή χταποδιών, ενώ η Ισπανία, το Μεξικό και η Χιλή έχουν καταθέσει σχετικά νομοσχέδια.
Το οικονομικό ενδιαφέρον για το εγχείρημα ήταν τεράστιο
Το οικονομικό ενδιαφέρον για το εγχείρημα ήταν τεράστιο. Το παγκόσμιο εμπόριο φρέσκου και ψυγμένου κρέατος χταποδιού είχε εκτιμηθεί σε 198 εκατομμύρια δολάρια το 2024. Ωστόσο, το σχέδιο φαινόταν καταδικασμένο εξαρχής.
Το σχέδιο για ετήσια παραγωγή 3.000 τόνων χταποδιού ήρθε έναν χρόνο μετά την κυκλοφορία του ντοκιμαντέρ «My Octopus Teacher» στο Netflix, που κέρδισε Όσκαρ αναδεικνύοντας τη νοημοσύνη του είδους μέσα από τη σχέση ενός ελεύθερου δύτη με ένα θηλυκό κεφαλόποδο.
Στη μονάδα των Λας Πάλμας, περίπου ένα εκατομμύριο χταπόδια, μοναχικά και νυχτόβια πλάσματα εκ φύσεως, επρόκειτο να μοιράζονται δεξαμενές υπό συνεχές φως, πριν θανατωθούν με κατάψυξη στους -3°C.
Τα σχέδια αυτά έθεταν «ένα σοβαρό ηθικό ζήτημα», σύμφωνα με τη Λίντσεϊ Χάμιλτον, καθηγήτρια οργάνωσης ζωικών πληθυσμών στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ. Ένα αυξανόμενο σώμα ερευνών δείχνει ότι τα χταπόδια νιώθουν πόνο και άγχος και διαθέτουν βασικά στοιχεία συνείδησης.
«Υπάρχει κάτι που πρέπει να σκεφτούμε εδώ, ότι παρεμβαίνουμε σε ζώα που μπορούν πραγματικά να νιώσουν και να κατανοήσουν τι τους συμβαίνει», λέει η Χάμιλτον.
Η άποψή της ενισχύθηκε από τη βρετανική νομοθεσία περί ζωικής συνείδησης, που τροποποιήθηκε το 2022 ώστε να συμπεριλάβει τα κεφαλόποδα, και από αξιολόγηση του 2026 που κατέληξε ότι υπάρχουν «ισχυρές ενδείξεις συνείδησης στα χταπόδια».
Ο συνωστισμός προκαλεί άγχος και επιθετικότητα
Ο συνωστισμός σε κοινές δεξαμενές προκαλεί άγχος και επιθετικότητα. Σε μια εγκατάσταση έρευνας εκτροφής χταποδιών στο Σισάλ του Μεξικού, ο κανιβαλισμός μεταξύ των χταποδιών είχε αναφερθεί ως σημαντικό πρόβλημα.
Όταν η δημοσιογράφος συνάντησε στελέχη της Nueva Pescanova το 2022, εκείνοι απέρριψαν τις ανησυχίες χαρακτηρίζοντάς τις «τεχνητή διαμάχη», τονίζοντας ότι κανείς δεν εξοργίζεται με τους εκατοντάδες χιλιάδες τόνους άλλων ψαριών και θαλασσινών που παράγουν κάθε χρόνο.
Υποστήριζαν ότι τα χταπόδια δεν είναι λιγότερο κατάλληλα για εκτροφή από οποιοδήποτε άλλο θαλάσσιο είδος, και ότι η υιοθέτηση της υδατοκαλλιέργειας θα ανακούφιζε την αυξανόμενη πίεση στους άγριους πληθυσμούς, από τους οποίους προέρχονται περίπου 420.000 τόνοι χταποδιού ετησίως.
Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η μικρής κλίμακας παραδοσιακή αλιεία χταποδιού μπορεί να είναι βιώσιμη, ωστόσο η υπεραλίευση και οι καταστροφικές μέθοδοι αλιείας μπορούν να βλάψουν σοβαρά τους άγριους πληθυσμούς.
«Η συγκυρία ήταν καθοριστική»
Χώρες όπως η Ιαπωνία, η Αυστραλία, η Κίνα και η Χιλή έχουν επιχειρήσει στο παρελθόν να αναπτύξουν εκτροφή χταποδιών. Ακόμη κι όσο τα σχέδια αυτά εξελίσσονταν, η αυξανόμενη κατανόηση των αρνητικών επιπτώσεων προκάλεσε δημόσια ανησυχία, λέει ο Στρομ Πίτερσον, μέλος της βουλής της πολιτείας Ουάσιγκτον που πρωτοστάτησε στην τοπική απαγόρευση.
«Ήταν ένα από εκείνα τα νομοσχέδια που κέρδισαν γρήγορα υποστήριξη. Περίμενα ότι θα χρειαζόμουν χρόνια για να πείσω τον κόσμο, κι όμως το θέμα ταξίδεψε διεθνώς», λέει ο Πίτερσον, μέλος ομάδας βουλευτών γνωστής για τη στάση της υπέρ των δικαιωμάτων των ζώων.
Δέχτηκε κλήσεις υποστήριξης από το Ηνωμένο Βασίλειο έως το Μεξικό και την Πορτογαλία. «Η συγκυρία ήταν καθοριστική, δεν είχε περάσει πολύς καιρός από το ντοκιμαντέρ και ένιωθα μια πραγματική ευαισθησία γύρω από τη σημασία των χταποδιών».
Η Καλιφόρνια ακολούθησε με αντίστοιχο νόμο τον Ιανουάριο του 2025, ενώ η Νέα Υόρκη αναμένει την υπογραφή της κυβερνήτριας Κάθι Χόκουλ. Άλλες πολιτείες βρίσκονται σε συζητήσεις, ενώ έχει κατατεθεί και ομοσπονδιακό νομοσχέδιο για πανεθνική απαγόρευση.
Τον Μάρτιο, το Μεξικό κατέθεσε νομοσχέδιο απαγόρευσης της εκτροφής κεφαλόποδων σε εθνικό επίπεδο, ενώ αντίστοιχες προτάσεις βρίσκονται σε εξέλιξη στη Χιλή και την Ισπανία.
Η Χάμιλτον δηλώνει ότι «καλωσορίζει την απόφαση» της Nueva Pescanova, αν και παραμένει προσεκτική, καθώς «παραμένει πιθανό κάποιο άλλο σχέδιο να προχωρήσει». Η Έλενα Λάρα, ανώτερη σύμβουλος έρευνας και πολιτικής στον οργανισμό προστασίας ζώων Compassion in World Farming, βρέθηκε στις εορταστικές εκδηλώσεις στη Λας Πάλμας.
«Αν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ακούσουν την επιστήμη, ακούσουν τους ανθρώπους και δουν τι συμβαίνει σε άλλες χώρες», λέει, καμία νέα εγκατάσταση δεν χρειάζεται ποτέ να γίνει πραγματικότητα. «Θέλω να πιστεύω ότι αυτό δεν είναι απίθανο».