Ποια είναι η λίμνη Βοστόκ, η μεγαλύτερη γνωστή υποπαγετώνια λίμνη της Ανταρκτικής, κρυμμένη από το φως εδώ και τουλάχιστον 15 εκατομμύρια χρόνια.
- Η χαρτογράφηση της Ανταρκτικής από τη NASA αποκάλυψε με πρωτοφανή λεπτομέρεια το βραχώδες έδαφος κάτω από τα χιλιόμετρα πάγου, παρέχοντας νέα δεδομένα για τη δυναμική των παγετώνων και τη μορφολογία του υπεδάφους.
- Το τεράστιο στρώμα πάγου λειτουργεί ως μονωτική κουβέρτα, εγκλωβίζοντας τη γεωθερμική ενέργεια από τα έγκατα της Γης. Έτσι, το νερό της λίμνης διατηρείται σε υγρή μορφή, παρά τις ακραίες θερμοκρασίες στην επιφάνεια.
- Αναλύσεις δειγμάτων αποκάλυψαν ένα σύνθετο μικροβιακό οικοσύστημα, με την παρουσία όχι μόνο ψυχρόφιλων αλλά και θερμόφιλων οργανισμών. Η ανακάλυψη αυτή ενισχύει τη θεωρία για ύπαρξη υδροθερμικών πηγών στον πυθμένα της λίμνης.
- Η λίμνη αποτελεί πλέον κεντρικό πεδίο έρευνας για την αστροβιολογία, καθώς θεωρείται γήινο ανάλογο των υπόγειων ωκεανών σε δορυφόρους όπως η Ευρώπη του Δία, προσφέροντας στοιχεία για την πιθανή ύπαρξη εξωγήινης ζωής.
Στη Γη υπάρχει μια λίμνη που κανένας άνθρωπος δεν έχει δει ποτέ με τα μάτια του. Δεν βρίσκεται σε κάποια απάτητη ζούγκλα ούτε σε απρόσιτη οροσειρά. Είναι θαμμένη κάτω από τέσσερα περίπου χιλιόμετρα πάγου, στην Ανατολική Ανταρκτική. Είναι η λίμνη Βοστόκ, η μεγαλύτερη γνωστή υποπαγετώνια λίμνη της Ανταρκτικής, κρυμμένη από το φως εδώ και τουλάχιστον 15 εκατομμύρια χρόνια.
Η 16η μεγαλύτερη λίμνη του πλανήτη
Τα μεγέθη της εντυπωσιάζουν. Έχει μήκος περίπου 250 χιλιόμετρα, πλάτος σχεδόν 50 και βάθος γύρω στα 900 μέτρα, και είναι η 16η μεγαλύτερη λίμνη του πλανήτη. Παρ' όλα αυτά παραμένει από τα πιο απομονωμένα σημεία της Γης, ένα αρχέγονο περιβάλλον που η επιστήμη δεν έχει ακόμη ξεδιαλύνει. Από τότε που ανακαλύφθηκε, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει στην Ανταρκτική περισσότερες από 350 μικρότερες λίμνες του ίδιου τύπου.
Μικρόβια σε απόλυτη απομόνωση
«Η λίμνη Βοστόκ δεν έχει δεχθεί την παραμικρή παρέμβαση», λέει η Ρόμπιν Μπελ, η επιστήμονας του Πανεπιστημίου Κολούμπια που συνέβαλε στη χαρτογράφησή της. «Δεν γνωρίζει τίποτα για τους ανθρώπους, τα ορυκτά καύσιμα ή τα πλαστικά».
Ο πάγος πάνω από τον λευκό όγκο της Ανταρκτικής έχει χαρτογραφηθεί με όλο και μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο χάρτης του υποκείμενου βραχώδους εδάφους που συντάχθηκε το 2013 με δεδομένα από αεροπορικές αποστολές της NASA ήταν πολύ πιο λεπτομερής από τους προηγούμενους. Έδωσε στους ερευνητές νέα στοιχεία για το πώς ο πάγος γλιστρά ή κολλά πάνω στο πέτρινο υπόστρωμα.
Το πρώτο ερώτημα είναι προφανές: πώς γίνεται μια λίμνη παγιδευμένη κάτω από τους πάγους της Ανταρκτικής να μην έχει παγώσει; Η απάντηση βρίσκεται μέσα στο ίδιο το ερώτημα. Δεν παγώνει ακριβώς επειδή είναι κάτω από τον πάγο. Στην επιφάνεια πάνω από τη λίμνη η θερμοκρασία πέφτει στους 60 βαθμούς Κελσίου υπό το μηδέν.
Τα χιλιόμετρα πάγου όμως λειτουργούν σαν κουβέρτα, που κρατά τη θερμότητα η οποία ανεβαίνει από τα έγκατα της Γης. Έτσι το νερό μένει γύρω στους 3 βαθμούς υπό το μηδέν. Είναι παγερό, αλλά παραμένει υγρό χάρη στη γεωθερμική ενέργεια που το εμποδίζει να παγώσει.
Η λίμνη δεν είναι και στάσιμη. Το νερό της ανανεώνεται σιγά σιγά μέσα σε χιλιάδες χρόνια, καθώς τροφοδοτείται από το νερό που λιώνει από τον πάγο που τη σκεπάζει. Γι' αυτό, ενώ η ίδια η λίμνη είναι αρχαία, τα νερά της είναι σχετικά νέα. Η ηλικία τους εξαρτάται από την ηλικία του πάγου που λιώνει, η οποία φτάνει περίπου τα 700.000 χρόνια.
Και ύστερα έρχεται η μεγάλη έκπληξη: στη λίμνη Βοστόκ υπάρχει ζωή. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν δείγματα παγωμένου νερού της, βρήκαν μικροοργανισμούς, και μάλιστα σε τέτοια ποσότητα που μαρτυρά ένα πραγματικό, σύνθετο μικροβιακό οικοσύστημα στα βάθη της.
Εντόπισαν ψυχρόφιλους οργανισμούς, που ζουν σε ακραίο ψύχος, αλλά και θερμόφιλους, που ευδοκιμούν σε ακραία ζέστη. Οι πρώτοι ήταν αναμενόμενοι. Οι δεύτεροι ξάφνιασαν, γιατί στηρίζουν τη θεωρία ότι στα βαθύτερα σημεία του πυθμένα κρύβονται υδροθερμικές αναβλύσεις, σαν εκείνες που συναντά κανείς στις θερμές πηγές.
Ένα από τα τελευταία σύνορα της Γης
Η ανακάλυψη ανοίγει ένα εντελώς νέο πεδίο ερωτημάτων, που ξεπερνά τα όρια του πλανήτη μας. Αν κάτι τέτοιο υπάρχει στη Γη, θα μπορούσε να υπάρχει και αλλού;
ρισμένοι δορυφόροι του ηλιακού συστήματος, όπως η Ευρώπη του Δία και ο Εγκέλαδος του Κρόνου, έχουν κι αυτοί ωκεανούς υγρού νερού κάτω από παχιά κελύφη πάγου. Οι ομοιότητες κάνουν τη λίμνη Βοστόκ ένα είδος μικρογραφίας αυτών των παγωμένων φεγγαριών. Η περαιτέρω μελέτη της θα μπορούσε να δώσει μια πρώτη εικόνα για το τι ενδέχεται να βρουν εκεί οι επιστήμονες.
Η NASA παρακολουθεί στενά. Η αμερικανική διαστημική υπηρεσία χαρακτηρίζει τις υποπαγετώνιες λίμνες της Ανταρκτικής «ένα από τα τελευταία ανεξερεύνητα σύνορα της Γης» και «κεντρικό ερευνητικό πεδίο της αστροβιολογίας».