Μια εικόνα που μέχρι σήμερα ήταν δύσκολο να παρατηρηθεί από κοντά κατέγραψαν επιστήμονες στα βάθη του Ατλαντικού: βαρέλια ραδιενεργών αποβλήτων, πολλά εκ των οποίων έχουν υποστεί εκτεταμένη διάβρωση, ενώ από ορισμένα έχει ήδη διαρρεύσει υλικό στον βυθό.
- Ερευνητική αποστολή στον Ατλαντικό πραγματοποίησε 20 καταδύσεις με το υποβρύχιο «Nautile» σε βάθος 4.700 μέτρων. Για πρώτη φορά, οι επιστήμονες παρατήρησαν από κοντά τα βαρέλια ραδιενεργών αποβλήτων και το περιβάλλον τους.
- Εντοπίστηκαν δοχεία σε προχωρημένη διάβρωση, με υλικό να έχει διαρρεύσει στον βυθό. Παράδοξα, θαλάσσιοι οργανισμοί, όπως ανεμώνες και σφουγγάρια, έχουν αποικίσει τα βαρέλια, μετατρέποντάς τα σε μικρά τεχνητά «νησιά».
- Όργανα ανίχνευσαν ραδιονουκλίδια, όπως κοβάλτιο-60, σε συγκεντρώσεις υψηλότερες από το αναμενόμενο. Απαιτούνται μήνες αναλύσεων για να διαπιστωθεί η ακριβής προέλευση των ουσιών και αν έχουν εισέλθει στην τροφική αλυσίδα.
- Η απόρριψη των βαρελιών έγινε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, χωρίς να έχουν σχεδιαστεί για μόνιμη αποθήκευση. Το 2025, το ρομπότ «Ulyx» είχε χαρτογραφήσει 3.355 βαρέλια, προετοιμάζοντας την πρόσφατη αποστολή.
Η ερευνητική αποστολή πραγματοποιήθηκε στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό, σε βάθος περίπου 4.700 μέτρων, όπου βρίσκονται περισσότερα από 200.000 βαρέλια με ραδιενεργά απόβλητα, που είχαν απορριφθεί στον ωκεανό κατά το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα.
Οι επιστήμονες ανίχνευσαν επίσης ραδιονουκλίδια, που συνδέονται με τα απόβλητα σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα που αναμένονται φυσιολογικά στην περιοχή. Οι μετρήσεις, ωστόσο, δεν αρκούν ακόμη για να εξαχθεί οριστικό συμπέρασμα σχετικά με τις επιπτώσεις στο οικοσύστημα.
20 καταδύσεις στα άδυτα του Ατλαντικού
Η ερευνητική αποστολή πραγματοποιήθηκε από τις 27 Μαΐου έως τις 28 Ιουνίου 2026, με το ερευνητικό σκάφος «Pourquoi Pas?» να μεταφέρει περίπου 30 επιστήμονες.
Το επανδρωμένο υποβρύχιο «Nautile» πραγματοποίησε 20 καταδύσεις σε βάθη άνω των 4.700 μέτρων, επιτρέποντας για πρώτη φορά στους ερευνητές να παρατηρήσουν από κοντά τα βαρέλια και το περιβάλλον τους.
Οι περιοχές αυτές του Ατλαντικού, παρά το γεγονός ότι βρίσκονται σε απόλυτο σκοτάδι και υπό ακραίες συνθήκες πίεσης, δεν είναι άδειες. Στα έγκατα του βυθού βυθό ζουν μικροοργανισμοί, ψάρια και ασπόνδυλα, ενώ γύρω από ορισμένα από τα βαρέλια έχουν ήδη αναπτυχθεί θαλάσσιοι οργανισμοί.
Τα βαρέλια διαλύονται -Η ζωή έχει «καταλάβει» ορισμένα από αυτά
Οι επιστήμονες εντόπισαν δοχεία σε προχωρημένη κατάσταση διάβρωσης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις κατέγραψαν υλικό που είχε διαφύγει από τα βαρέλια και είχε καταλήξει στο ίζημα του βυθού του Ατλαντικού.
Παράλληλα, ανεμώνες, σφουγγάρια, καβούρια και άλλοι οργανισμοί έχουν αποικίσει τα δοχεία ή τις περιοχές γύρω από αυτά.
Έτσι, τα βαρέλια έχουν μετατραπεί με έναν παράδοξο τρόπο σε μικρά «τεχνητά νησιά» μέσα σε μια κατά τα άλλα επίπεδη και λασπώδη πεδιάδα.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι εάν οι οργανισμοί που βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με τα απόβλητα απορροφούν ραδιενεργές ουσίες.
Κοβάλτιο-60 και νιόβιο-94 στον βυθό
Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν επί τόπου ανίχνευσαν ραδιονουκλίδια που σχετίζονται με τα απορριφθέντα απόβλητα σε συγκεντρώσεις υψηλότερες από το αναμενόμενο.
Ιδιαίτερα χρήσιμα ως «δείκτες» θεωρούνται το κοβάλτιο-60 και το νιόβιο-94, ενώ εντοπίστηκαν επίσης καίσιο-137 και αμερίκιο-241.
Η εικόνα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη, καθώς ορισμένα από αυτά τα ισότοπα μπορεί να προέρχονται και από άλλες πηγές, όπως οι πυρηνικές δοκιμές και πυρηνικά ατυχήματα.
Γι’ αυτό οι επιστήμονες χρειάζονται ακόμη μήνες εργαστηριακών αναλύσεων προκειμένου να διαπιστώσουν ποια είναι η ακριβής προέλευση των ραδιονουκλιδίων και εάν έχουν εισέλθει στην τροφική αλυσίδα.
Ο χάρτης των 3.355 βαρελιών
Η αποστολή του 2026 δεν ήταν το πρώτο βήμα της έρευνας.
Το 2025, το αυτόνομο υποβρύχιο ρομπότ «Ulyx» είχε χρησιμοποιηθεί για τη χαρτογράφηση της περιοχής αυτής του Ατλαντικού. Τότε καταγράφηκαν 3.355 βαρέλια, ενώ οι επιστήμονες συνέλεξαν περίπου 5.000 λίτρα νερού, 345 δείγματα ιζήματος και 34 δείγματα ψαριών και καρκινοειδών.
Τα δεδομένα αυτά έδωσαν στην ερευνητική ομάδα έναν λεπτομερή χάρτη των σημείων όπου βρίσκονται τα απόβλητα και βοήθησαν στον σχεδιασμό των καταδύσεων του 2026.
Οι εικόνες από τις προηγούμενες αποστολές είχαν ήδη καταγράψει βαρέλια και ενδείξεις διαρροής υλικού. Η φετινή αποστολή επέτρεψε στους επιστήμονες να εξετάσουν την κατάσταση από πολύ μικρότερη απόσταση.
Δεν ήταν σχεδιασμένα να παραμείνουν για πάντα σφραγισμένα
Εκατοντάδες χιλιάδες βαρέλια χαμηλής ραδιενέργειας απορρίφθηκαν στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό τις δεκαετίες μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τα απόβλητα προέρχονταν από πυρηνικές δραστηριότητες και σε πολλές περιπτώσεις είχαν αναμειχθεί με άλλα υλικά, όπως σκυρόδεμα ή πίσσα, πριν τοποθετηθούν σε μεταλλικά δοχεία.
Τα βαρέλια, ωστόσο, δεν είχαν σχεδιαστεί ως μόνιμες «κάψουλες» αποθήκευσης. Η τότε λογική ήταν ότι θα παρείχαν ένα αρχικό επίπεδο περιορισμού και ότι με την πάροδο του χρόνου τα ραδιενεργά υλικά θα απελευθερώνονταν σταδιακά και θα διασπείρονταν στον ωκεανό.
Σήμερα, η διεθνής προσπάθεια εστιάζει στο να διαπιστωθεί τι ακριβώς έχει συμβεί δεκαετίες μετά την απόρριψή τους.
Η γαλλική «κληρονομιά» των 46.000 βαρελιών
Η Γαλλία ήταν μία από τις ευρωπαϊκές χώρες που χρησιμοποίησαν την περιοχή αυτή του Ατλαντικού για την απόρριψη ραδιενεργών αποβλήτων.
Ιστορικά αρχεία που επικαλούνται γαλλικοί ερευνητικοί φορείς αναφέρουν ότι η Γαλλία απέρριψε περισσότερα από 46.000 βαρέλια σε δύο επιχειρήσεις, το 1967 και το 1969.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι τα βαρέλια που εξετάζονται σήμερα είναι όλα γαλλικής προέλευσης. Πολλές χώρες χρησιμοποίησαν τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό για την απόρριψη ραδιενεργών αποβλήτων.
Οι επιστήμονες προσπαθούν πλέον, μέσα από χημικές αναλύσεις και οπτικά στοιχεία, να ταυτοποιήσουν την προέλευση συγκεκριμένων δοχείων.
Το μεγάλο ερώτημα: Τι συμβαίνει στη θαλάσσια ζωή του Ατλαντικού;
Η μέχρι τώρα έρευνα επιβεβαιώνει ότι υλικό έχει διαφύγει από ορισμένα βαρέλια και ότι ραδιονουκλίδια που συνδέονται με τα απόβλητα υπάρχουν στο περιβάλλον.
Δεν απαντά, όμως, ακόμη στο σημαντικότερο ερώτημα: πόσο μεγάλη είναι η οικολογική επίπτωση;
Οι επιστήμονες έχουν συλλέξει δείγματα νερού, ιζήματος, οργανισμών και μικροβιακών κοινοτήτων από την περιοχή γύρω από τα βαρέλια. Παράλληλα, εξετάστηκαν και φυσικοί βραχώδεις βιότοποι, ώστε να γίνουν συγκρίσεις με τις κοινότητες που έχουν αναπτυχθεί γύρω από τα μεταλλικά δοχεία.
Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων αναμένεται να δείξουν εάν οι ραδιενεργές ουσίες έχουν περάσει στους οργανισμούς και σε ποιο βαθμό.
Προς το παρόν, οι επιστήμονες αποφεύγουν τόσο την κινδυνολογία όσο και την καθησυχαστική ερμηνεία.
Δεν υπάρχει ακόμη οριστική εκτίμηση οικολογικού κινδύνου, αλλά ούτε και ένδειξη ότι το ζήτημα μπορεί να θεωρηθεί αμελητέο.
Για πρώτη φορά, πάντως, οι ερευνητές έχουν τη δυνατότητα να δουν από κοντά τι συμβαίνει γύρω από τα ξεχασμένα βαρέλια που βρίσκονται εδώ και δεκαετίες στον βυθό του Ατλαντικού.