Μια από τις πιο φιλόδοξες περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες στον κόσμο εξελίσσεται στην Αφρική, όπου 11 χώρες συνεργάζονται για τη δημιουργία ενός «τείχους» δέντρων, με στόχο να ανακόψουν την προέλαση της ερήμου Σαχάρας προς τον νότο.
Το έργο, γνωστό ως Great Green Wall [το Μεγάλο Πράσινο Τείχος], εκτείνεται θεωρητικά σε περίπου 8.000 χιλιόμετρα, από το Τζιμπουτί έως τη Σενεγάλη, και αποτελεί μια απόπειρα μεγάλης κλίμακας αποκατάστασης των υποβαθμισμένων εδαφών της ζώνης του Σαχέλ, της λωρίδας γης νότια της ερήμου Σαχάρας.
Οι στόχοι του προγράμματος στην Αφρική
Η βασική ιδέα του έργου είναι απλή αλλά εξαιρετικά δύσκολη στην υλοποίηση: η δημιουργία μιας «πράσινης ζώνης» που θα λειτουργεί ως φυσικό φράγμα, περιορίζοντας την επέκταση της ερήμου της Σαχάρας και αποκαθιστώντας τη γονιμότητα του εδάφους.
Σύμφωνα με τους στόχους του προγράμματος, μέχρι το 2030 επιδιώκεται:
- αποκατάσταση περίπου 100 εκατομμυρίων εκταρίων υποβαθμισμένης γης
- δέσμευση έως και 250 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα
- δημιουργία περίπου 10 εκατομμυρίων «πράσινων» θέσεων εργασίας
Η πρωτοβουλία στηρίζεται από διεθνείς οργανισμούς και χρηματοδοτικούς φορείς, με τη συμμετοχή της Αφρικανικής Ένωσης, της Παγκόσμιας Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πίεση από την κλιματική αλλαγή
Το Σαχέλ αποτελεί μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές στον πλανήτη όσον αφορά την κλιματική κρίση. Η ερημοποίηση προχωρά σταδιακά, με το όριο μεταξύ σαβάνας και ερήμου να μετακινείται συνεχώς προς τον νότο.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, η ζώνη ανάμεσα στη Σαχάρα και τη σαβάνα ξηραίνεται με διαρκώς επιταχυνόμενο ρυθμό, καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται κατά 1,5°C, ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Η ερημοποίηση προχωρά περίπου 45-60 εκατοστά τον χρόνο.
Επίσης, η υποβάθμιση των εδαφών οδηγεί σε μείωση της γεωργικής παραγωγικότητας, αύξηση της επισιτιστικής ανασφάλειας, ενίσχυση μεταναστευτικών ροών, κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις για τους φυσικούς πόρους. Η απώλεια γόνιμων εδαφών δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά και κρίσιμο παράγοντα αστάθειας για εκατομμύρια ανθρώπους που εξαρτώνται άμεσα από τη γεωργία.
Ο κίνδυνος απώλειας των πράσινων περιοχών θα μπορούσε να οδηγήσει μέχρι το 2050 περίπου 250 εκατομμύρια ανθρώπους να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις περιοχές τους.
Με ένα μόνο εκτάριο πράσινης γης μπορεί να δεσμευτούν έως και 500 τόνοι διοξειδίου του άνθρακα και να τραφούν 3 έως 5 οικογένειες.
Πρόοδος μετ’ εμποδίων
Παρά το μέγεθος της πρωτοβουλίας, η υλοποίηση του έργου αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, έχει ολοκληρωθεί μόλις το 18% του «Μεγάλου Πράσινου Τείχους».
Ορισμένες χώρες έχουν σημειώσει σημαντικές επιτυχίες. Η Αιθιοπία κατάφερε να αποκαταστήσει 15 εκατομμύρια εκτάρια, χρησιμοποιώντας πιο απλές μεθόδους, όπως την προστασία και τη φυσική αναγέννηση των δέντρων, αντί για μαζικές φυτεύσεις. Στη Σενεγάλη έχουν φυτευτεί12 εκατομμύρια δέντρα, ενώ η Νιγηρία έχει αποκαταστήσει 5 εκατομμύρια εκτάρια στα βόρεια σύνορά της, δίνοντας στους αγρότες μεγαλύτερη διάρκεια παραγωγικής γης.
Ωστόσο, σε πολλές περιοχές η εικόνα είναι διαφορετική. Σύμφωνα με τα στοιχεία, μετά την έναρξη του σχεδίου το 2, η πρόοδος είναι περιορισμένη, ενώ έχουν αναφερθεί προβλήματα κακοδιαχείρισης και διαφθοράς. Παρά τα δισεκατομμύρια δολάρια χρηματοδότησης, μεγάλο μέρος του έργου δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Παράγοντες όπως πολιτική αστάθεια, κακή διαχείριση και έλλειψη υποδομών έχουν επηρεάσει την αποτελεσματικότητα του προγράμματος σε πολλές χώρες της περιοχής του Σαχέλ.
Παρά τις δυσκολίες, το Great Green Wall παραμένει ένα από τα πιο φιλόδοξα περιβαλλοντικά εγχειρήματα παγκοσμίως. Η επιτυχία του θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά την ισορροπία σε μια από τις πιο ευάλωτες περιοχές του πλανήτη, ενισχύοντας την αγροτική παραγωγή, μειώνοντας τις εκπομπές άνθρακα και περιορίζοντας τις πιέσεις μετανάστευσης.