Αυτό το καλοκαίρι η Πάρος δοκιμάστηκε. Η πυρκαγιά που στα τέλη Ιουλίου έκαψε ένα από τα ομορφότερα τοπία στο νότιο μέρος του νησιού αποκάλυψε τις αδυναμίες της και εξάντλησε τις αντοχές της.
Γιατί δεν είναι μόνο ότι κάηκε μια παρθένα έκταση 10.000 στρεμμάτων (το 5% της παριανής γης) κυρίως βοσκοτόπια με θαμνώδη βλάστηση (όπου ζούσαν σκαντζόχοιροι, λαγοί, χελώνες, σαύρες, φίδια, πουλιά), υπήρχαν αρκετές καλλιέργειες, μελίσσια, ζώα εκτροφής, αιωνόβιες ελιές, και δασύλλια από φίδες -ένα σπάνιο είδος νησιωτικού κέδρου που δεν αναπαράγεται-, είναι ότι χάθηκε μαζί τους ένα κομμάτι της Πάρου, που ελάχιστοι επισκέπτες γνωρίζουν, το οποίο όμως στη συλλογική μνήμη των ντόπιων ήταν συνδεδεμένο με την Πάρο που έζησαν, που ήξεραν από παιδιά, και που βλέπουν σιγά-σιγά, και τα τελευταία χρόνια όλο και πιο γρήγορα, να χάνεται.
Το γεγονός αυτό καθαυτό, αλλά κυρίως οι συνθήκες που το προκάλεσαν (η φωτιά ξεκίνησε από τον ΧΥΤΑ της Πάρου) με την αδυναμία της σωστής διαχείρισης των απορριμμάτων και της ανακύκλωσης, αλλά και την έλλειψη υποδομών σε ένα νησί που κάθε καλοκαίρι δέχεται 1 εκατομμύριο επισκέπτες, δημιούργησαν ένα κλίμα θλίψης, θυμού και οργής στους κατοίκους του. Με απογοήτευση βλέπουν να γιγαντώνεται χρόνο με τον χρόνο το μείζον πρόβλημα: ο υπερτουρισμός, η εξάντληση των φυσικών πόρων του νησιού, η αδυναμία ελεύθερης πρόσβασης σε οργανωμένες παραλίες («κίνημα της πετσέτας»), η ηχορύπανση και η ολοένα αυξανόμενη κυκλοφοριακή συμφόρηση.
Πάρος, πολιτιστική κληρονομιά, γαστρονομία, τουρισμός
Επιπλέον, η αργή και δυσοίωνη εξέλιξη του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου, με τον μελετητή να μην λαμβάνει υπόψη του τις ενστάσεις και τις επισημάνσεις του Δημοτικού συμβουλίου της Πάρου, άφησε «παραθυράκια» στην ανεξέλεγκτη οικοδομική ανάπτυξη, επιτείνοντας τις ανήσυχες σκέψεις. Αυτή τη φορά το συγκλονιστικό γεγονός της καταστροφικής πυρκαγιάς λειτούργησε καταλυτικά και συσπείρωσε τους κατοίκους με την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Πάρου, που σε συνεργασία με τις υπόλοιπες Κυκλάδες σκοπεύουν από κοινού να διεκδικήσουν τα αυτονόητα για τα νησιά τους: την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την ποιότητα της ζωής τους.
Αυτό το καλοκαίρι, όμως, η Πάρος έδειξε και το άλλο της πρόσωπο, αυτό που κρύβεται πίσω από την κοσμικότητα, την εκκωφαντική μουσική των beach bars, την κοσμοσυρροή και τη μόδα των ξέφρενων χορών τα βράδια πάνω στα τραπέζια στο λιμανάκι της Νάουσας. Πρόκειται για ένα πολύτιμο κομμάτι της, έναν ιστορικό θησαυρό της, που δεν αποκαλύπτεται παρά σε εκείνους που έχουν τη διάθεση να γνωρίσουν και να απολαύσουν ουσιαστικά τον τόπο των διακοπών τους. Και που μπορεί να αποτελέσει τη βάση ενός νέου, βιώσιμου και ποιοτικού μοντέλου ανάπτυξης για την Πάρο, που θα στηρίζεται στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, την αυθεντικότητα του τοπίου και τη δημιουργική διασύνδεση της αγροτικής παραγωγής με την πολιτιστική κληρονομιά, τη γαστρονομία και τον τουρισμό.
«Παριανός Αμπελώνας» του Γιώργου Πίττα
Η παρουσίαση, στα μέσα Ιουλίου, του βιβλίου «Παριανός Αμπελώνας» του ερευνητή, μελετητή και συγγραφέα Γιώργου Πίττα, γνωστού και από τα προηγούμενα βιβλία του για την αφοσίωσή του στην έρευνα, μελέτη και ανάδειξη του πολιτισμικού κεφαλαίου της αυθεντικής Ελλάδας, ήταν ένα ελπιδοφόρο σημάδι που έριξε φως σε μια Πάρο, που ελάχιστοι γνωρίζουν, αλλά που ζει και υπάρχει εδώ και αιώνες.
Γιατί, αλήθεια, πόσοι από τους χιλιάδες επισκέπτες του νησιού ή ακόμη και από τους σύγχρονους Παριανούς γνωρίζουν τον Παριανό Αμπελώνα, τη μακραίωνη ιστορία και σημασία του για το νησί, το γεγονός ότι ήταν συνδεδεμένος εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια με την οικονομία και τη ζωή της Πάρου; To ότι κατά την αρχαιότητα το κρασί ήταν, μαζί με τα μάρμαρα, το πιο εξαγώγιμο προϊόν του νησιού, και ότι στη Θάσο (αποικία της Πάρου) βρέθηκε μαρμάρινη πλάκα του 7ου π.Χ. αιώνα με τους κανόνες καλλιέργειας και εμπορίας του κρασιού (όπως οι σύγχρονοι κανονισμοί για τα σημερινά ΠΟΠ).
Τον 12ο μ.Χ. αιώνα η Μαλβαζία, το κρασί που φτιαχνόταν από τη σημερινή παριανή ποικιλία Μονεμβασιά και παραγόταν στο τρίγωνο Κρήτη, Μονεμβασιά, Κυκλάδες, ήταν το πιο δημοφιλές κρασί της Μεσογείου. Πριν έναν αιώνα το αμπέλι αποτελούσε για το νησί σχεδόν μονοκαλλιέργεια, που ξεπερνούσε τα 15.000 στρέμματα γης, και το 1950 η Πάρος έκανε εξαγωγές 3.000 τόνων στη Γαλλία, τροφοδοτώντας παράλληλα τις μεγάλες οινοποιίες της Ελλάδας ( Καμπάς, Αχαΐα Κλάους, Κουρτάκης), τότε που η καλλιέργεια του αμπελιού ήταν ταυτισμένη με τη ζωή και την επιβίωση των περισσότερων Παριανών.
Στις μέρες μας η Πάρος, μαζί με την Σαντορίνη, είναι τα μόνα νησιά των Κυκλάδων που παράγουν ΠΟΠ κρασιά. Οι οίνοι που παράγονται στην ζώνη ΠΟΠ Πάρου είναι: Λευκοί ξηροί ΠΟΠ Πάρος από την ποικιλία μονεμβασιά και Ερυθροί ξηροί ΠΟΠ Πάρος από τη συνοινοποίηση της ερυθράς ποικιλίας της μαντηλαριάς με τη λευκή ποικιλία μονεμβασιά (τουλάχιστον 35%). Η ΠΟΠ Μalvasia Πάρος είναι ένα γλυκό κρασί από λιαστά σταφύλια, που περιέχουν τουλάχιστον 85% μονεμβασιά και όπου απαιτείται παλαίωση 24 μηνών σε δρύινα βαρέλια. Άλλες τοπικές ποικιλίες που υπάρχουν στο νησί σε μικρές ποσότητες και εμπλουτίζουν τα διάφορα blend ΠΓΕ κρασιά, είναι, το μαυροτράγανο, η βάφτρα, το μαυράηδανο, το ασύρτικο, το λευκό αηδάνι λευκό, το αυγουλάτο, το καραμπραΐμι, το μαλουκάτο, η παπατσούδα, ποταμίσι κ.ά.
Εφέτος, με τις πρώτες εκτιμήσεις, ο τρύγος στην Πάρο θα είναι πολύ καλός, με παραγωγή που θα ξεπεράσει τους 700 τόνους, σε αντίθεση με τη Σαντορίνη, που ενδεχομένως η παραγωγή της να υποχωρήσει κατά 30%, δηλαδή από 450 τόνους το 2025 (χρονιά αρνητικού ρεκόρ παραγωγής της) σε 300 τόνους εφέτος.
Όλες αυτές οι πληροφορίες, καθώς και σημαντικά στοιχεία από την ιστορία, τις προοπτικές και τη δυναμική του παριανού αμπελώνα, με παρόντες τους σύγχρονες πρωταγωνιστές του (οινοποιούς, αποσταγματοποιούς, αμπελουργούς), ακούστηκαν στην παρουσίαση του νέου βιβλίου του Γιώργου Πίττα «Παριανός Αμπελώνας» που έγινε στις 18 Ιουλίου 2026 στο πανέμορφο Ανοικτό Θέατρο των Λευκών στην Πάρο, με συντονίστρια την υπογράφουσα και ομιλητές τον Λευκιανό ιατρό και συγγραφέα Αντώνη Αρκά, τις δημοσιογράφους Νανά Δαριώτη, Μερόπη Παπαδοπούλου και τον συγγραφέα, ο οποίος τόνισε με έμφαση την ανάγκη να αποδοθεί η απαιτούμενη σημασία στη μοναδική αυτή πολιτιστική κληρονομιά που κουβαλά ο αμπελώνας, αλλά και στο τόσο μεγάλο συμβολικό και οικονομικό κεφάλαιό του.
Ο Γιώργος Πίττας μιλώντας στην παρουσίαση του βιβλίου του είπε μεταξύ άλλων: «Την τελευταία δεκαετία, η άνοδος της τουριστικής αγοράς, η αύξηση του ποιοτικού τουρισμού και η δημιουργία πολλών κέντρων εστίασης, έχει δημιουργήσει μια μεγάλη ζήτηση σε ποιοτικά κρασιά και όπου φυσικά τα παριανά κρασιά έχουν σημαντικό μερίδιο. Δεν είναι τυχαίο ότι στα εκθετήρια των σουπερμάρκετ, στους καταλόγους των ταβερνών ή στις λίστες κρασιών των gourmet εστιατορίων, προβάλλονται όλες οι ετικέτες κρασιών των πέντε οινοπαραγωγών του νησιού. Κι αν το νησί πέρασε μια μεγάλη κρίση στις αρχές του 21ου αιώνα, όταν είχαν γίνει πολύ έντονα τα προβλήματα του Αγροτικού Συνεταιρισμού Πάρου, που κάποια εποχή στο παρελθόν ήταν ο στυλοβάτης των αμπελουργών και γενικά των αγροτών της Πάρου, τα τελευταία χρόνια, ο παριανός αμπελώνας βρίσκεται σε μια φάση αναδιοργάνωσης με ορατά τα σημεία μιας αισιόδοξα δυναμικής πορείας των 5 οινοποιείων του νησιού.
Παράλληλα έχει γίνει κοινή συνείδηση ότι οι μεμονωμένες επιχειρηματικές προσπάθειες των οινοποιών ήρθε η ώρα να στεφανωθούν από την ανάδειξη και προβολή του ενιαίου Παριανού αμπελώνα ως terroir, ως ένα παραγωγικό σύστημα που περιλαμβάνει το αμπελουργικό τοπίο της Πάρου, τους αμπελουργούς, τους οινοποιούς και τους αποσταγματοποιούς στις “καζανιές” του νησιού. Ο Παριανός Αμπελώνας, έτσι, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημαία για έναν εναλλακτικό τύπο ανάπτυξης με επίκεντρο την αυθεντικότητα του παριανού τοπίου, τη διαφύλαξη του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και τη σύνδεση του αγροδιατροφικού τομέα με τον τουρισμό».
5+1 οινοποιεία στην Πάρο παράγουν κρασιά ΠΟΠ και ΠΓΕ
Στην Πάρο σήμερα λειτουργούν 5 οινοποιεία (και ένα ακόμη βρίσκεται υπό κατασκευή), που παράγουν κρασιά ΠΟΠ και ΠΓΕ, αξιοποιώντας κατά κύριο λόγο τοπικές ποικιλίες, που καλλιεργούν είτε σε δικά τους κτήματα, είτε παραλαμβάνοντας σταφύλια από μια εκατοντάδα αμπελουργών που έχουν αμπελουργικό μητρώο. Αξίζει να γνωρίσουμε τους οινοποιούς και τα οινοποιεία τους, όπως αυτά παρουσιάζονται στο βιβλίο «Παριανός Αμπελώνας» του Γιώργου Πίττα.
«Κτήμα Μωραΐτη»
Το παλιότερο εν ζωή οινοποιείο της Πάρου «Κτήμα Μωραΐτη», από το 1910 στη Νάουσα της Πάρου, πέρασε στις ημέρες μας στην τέταρτη γενιά, στους Σάββα και Θοδωρή Μωραΐτη.
Χάρη στις σύγχρονες εγκαταστάσεις του, που ολοκληρώθηκαν τη δεκαετία του 1980, παράγει ετησίως γύρω στις 200.000 φιάλες κρασιού. Τα σταφύλια προέρχονται κυρίως από δικά του αμπελοτόπια, βιολογικά, πεδινά και ορεινά, που οινοποιούνται σε δεξαμενές ανοξείδωτες, σε πηλό, σε τσιμέντο και σε βαρέλι. Από τις αρχές του 21ου αιώνα το παλιό οινοποιείο έχει μετατραπεί σε απλόχωρες και καλόγουστες αίθουσες γευσιγνωσίας όπου οι δεκάδες επισκέπτες του μπορούν να απολαύσουν τους 20 περίπου τύπους κρασιών, συνοδεία τοπικών εδεσμάτων. Δίχως άλλο ένα από σημαντικότερα αξιοθέατα του Παριανού αμπελώνα.
«Paros Farming Community»
Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Πάρου, μετά από μια περίοδο προβλημάτων, το 2022, με την είσοδο της εταιρείας Tethys, του Νικόλαου Θ. Βαρδινογιάννη που ανέλαβε και τη διοίκηση, μετατράπηκε σε «Paros Farming Community», ξεκινώντας ένα μακροπρόθεσμο επενδυτικό πρόγραμμα, με στόχο την παραγωγή στο τέλος της δεκαετίας (2030) 200.000 φιαλών.
Η παραγωγή της P-F-C το 2025 έφτασε τις 65.000 φιάλες χάρη στις νέες ετικέτες της σειράς Seiradi, με τα σταφύλια να συλλέγονται από 30 αμπελουργούς συνεργάτες, ενώ υλοποιείται πρόγραμμα φύτευσης 100 στρεμμάτων και ένα πρόγραμμα εξαγωγών με προορισμούς την Αγγλία, Αμερική, Βέλγιο, Ελβετία. Μάλιστα, σε ένα πρόσφατο άρθρο στους Financial Times, η διάσημη δημοσιογράφος κριτικός οίνου Jancis Robinson, πλέκοντας το εγκώμιο στο ελληνικό κρασί, ξεχώρισε το κόκκινο Seiradi της τοπικής Μαντηλαριάς.
Οινοποιείο «Μοraitico»
Το οινοποιείο «Μοraitico» του Γιώργου Μωραΐτη βρίσκεται στον αμπελώνα της Νάουσας. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του ως οινολόγου, εργάστηκε στην «ΒΟΤΡΥΣ» του Μποδοσάκη, στην οποία στελνόταν κρασί από το πατρικό οινοποιείο Μωραΐτη. Το 1976 επιστρέφει στην Πάρο και αναλαμβάνει την οινοποίηση των κρασιών του οικογενειακού οινοποιείου και πραγματοποιεί την πρώτη επιτυχημένη εμφιάλωση με το κρασί Καβαρνίς.
Στη δεκαετία 1980 αποχωρεί από την οικογενειακή επιχείρηση (το νυν «Κτήμα Μωραΐτη»), και τη δεκαετία του΄90 φυτεύει νέα αμπέλια στα κληρονομικά του κτήματα, ενώ το 2005 δημιουργεί το δικό του οινοποιείο μέσα στον αμπελώνα του. Στις μέρες μας παράγει γύρω στις 50.000 φιάλες ετησίως με 3 ετικέτες Λευκό, Ροδί, Ερυθρό, ενώ το «Ασύρτικο του νησιού» του 2022 τιμήθηκε με Χρυσό Βραβείο στον διεθνή διαγωνισμό CONCOURS MONDIAL DES BRUXELLES 2026.
«Κτήμα Ρούσσος»
Το «Κτήμα Ρούσσος» είναι ένα νέο και επισκέψιμο οινοποιείο που λειτουργεί από το 2020 στην περιοχή Αστέρας, κοντά στο Υστέρνι. Δημιουργός του ο Κωνσταντίνος Ρούσσος, ο νεότερος οινοποιός του νησιού.
Παριανός και τρίτη γενιά αμπελουργός, γεννήθηκε το 1982 και το 2010 αποφάσισε να αξιοποιήσει τα 130 οικογενειακά στρέμματα, συνεχίζοντας την αμπελουργική παράδοση του παππού του και του πατέρα του, φυτεύοντας παράλληλα γραμμικά νέα κλήματα με τοπικές ποικιλίες. Κατασκεύασε ένα υπερσύγχρονο οινοποιείο με δυνατότητα οινοποίησης 180 τόνων κρασιού και στις μέρες μας παράγει γύρω στις 70.000 φιάλες κρασί, που κυκλοφορούν σε 7 ετικέτες ΠΟΠ και ΠΓΕ.
«Domaine Myrsini»
Το «Domaine Myrsini» είναι το οινοποιείο του Nicolas Bourget, που άφησε πίσω του τη Γαλλία για να μετακομίσει στην Πάρο. Το 2019 αγόρασε ένα κτήμα, φύτευσε 20 στρέμματα, έκανε γεωτρήσεις και έφτιαξε το σπίτι της οικογενείας του και το οινοποιείο.
Είναι πρωτίστως ένα οικογενειακό project, ενώ νοικιάζει επίσης μερικά αγροτεμάχια με παλιά αμπέλια στα βουνά, συνεργαζόμενος με μικρούς αγρότες που καλλιεργούν, χωρίς φυτοφάρμακα, παλιά μη μοσχευμένα αμπέλια και αυτό είναι πολύ σπάνιο στον κόσμο. Η παραγωγή του φτάνει τις 20.000 φιάλες.
«Estates Costa Lazaridi»
Τα «Estates Costa Lazaridi» στη Δράμα, με ιστορία από το 1979, είναι ένα από τα οινοποιεία που συνέβαλαν καθοριστικά στη σύγχρονη ελληνική οινική σκηνή, αφού διαθέτουν τον μεγαλύτερο ενιαίο αμπελώνα της χώρας.
Όταν ήρθε η στιγμή για το επόμενο βήμα, το βλέμμα της οικογένειας Λαζαρίδη στράφηκε προς τις Κυκλάδες και συγκεκριμένα στην Πάρο με τη μεγάλη οινική παράδοση. Οι ορεινές Λεύκες δεν επιλέχθηκαν τυχαία, καθώς η τοποθεσία, το υψόμετρο και το μικροκλίμα τους, κέντρισαν αμέσως τον ενδιαφέρον του κτήματος. Οι πρώτες φυτεύσεις με ασύρτικο και τοπικές κυκλαδίτικες ποικιλίες πραγματοποιήθηκαν το 2025, ενώ στα σχέδια του κτήματος περιλαμβάνεται και η δημιουργία ενός μικρού σύγχρονου επισκέψιμου οινοποιείου στο γραφικό χωριό.
Μπορεί λοιπόν ο Αύγουστος να είναι ο μήνας όπου τα προβλήματα του Τουρισμού διογκώνονται, όμως η καρδιά της αγροδιατροφικής παραγωγής της Πάρου, ο παριανός αμπελώνας, ετοιμάζεται για τον τρύγο. «Θέρος, τρύγος, πόλεμος» έλεγαν οι παλιοί αγρότες για να περιγράψουν σε ένα τρίπτυχο τον αγώνα και τις μάχες με τα στοιχεία της φύσης που απαιτούνταν για να φροντίσουν τα αμπέλια τους, τον κόπο της εποχής του τρύγου, πρώτα στα πεδινά και λίγο αργότερα στα ορεινά, και τη λυτρωτική κατάληξη με τη μετατροπή των σταφυλιών σε κρασί, που αποζημίωνε με τη χαρά, τον χορό και το φαγοπότι τους κόπους όλης της χρονιάς.