Εκτεταμένη αλλαγή στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει την ελληνική αλιεία επιχειρεί το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με βασικό άξονα την αναμόρφωση του Αλιευτικού Κώδικα, ο οποίος έχει ως βάση το νομοθετικό διάταγμα του 1970.
Πρόκειται για την πρώτη σημαντική νομοθετική παρέμβαση για τους Έλληνες αλιείς εδώ και 56 χρόνια, με τις νέες ρυθμίσεις να επιχειρούν να προσαρμόσουν το εθνικό πλαίσιο στα σημερινά δεδομένα, από τον ψηφιακό έλεγχο και την ιχνηλασιμότητα έως τις άδειες, τις κυρώσεις, την αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας και την εκπροσώπηση των επαγγελματιών του κλάδου.
Οι παρεμβάσεις που σχεδιάζει το Υπουργείο προβλέπουν νέο σύστημα ελέγχου, ψηφιακή παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο, λιγότερη γραφειοκρατία, αναλογικότερες κυρώσεις και ισχυρότερη εκπροσώπηση των αλιέων.
Οι αλλαγές αφορούν έναν κλάδο με ιδιαίτερη σημασία για τις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές της χώρας. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στην Ελλάδα καταγράφονται 11.457 αλιευτικά σκάφη, ενώ το 94% του στόλου αποτελείται από σκάφη μήκους κάτω των 12 μέτρων. Στον κλάδο απασχολούνται περισσότεροι από 15.000 εργαζόμενοι.
Το στίγμα του νέου πλαισίου για την αλιεία δίνει στο iefimerida o Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, επισημαίνοντας ότι:
«Η ελληνική αλιεία λειτουργεί σε ένα περιβάλλον που έχει αλλάξει ριζικά τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ η βάση του εθνικού θεσμικού πλαισίου ανάγεται στο 1970. Μετά από 56 χρόνια προχωρούμε σε μια ουσιαστική αναμόρφωση, με σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, λιγότερη γραφειοκρατία, σαφέστερους κανόνες και ένα δικαιότερο και αναλογικότερο σύστημα ελέγχου και κυρώσεων».
Ψηφιακός έλεγχος σε όλη την αλυσίδα
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία ενός νέου Εθνικού Συστήματος Ελέγχου Αλιείας, το οποίο θα καλύπτει τόσο τη δραστηριότητα στη θάλασσα όσο και την εμπορία των αλιευτικών προϊόντων.
Κεντρικό ρόλο αποκτά το Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης Αλιείας, ΟΣΠΑ, το οποίο λειτουργεί στη Γενική Διεύθυνση Αλιείας του ΥΠΑΑΤ και πλέον επεκτείνεται σημαντικά.
Στο ΟΣΠΑ εντάσσονται νέα ψηφιακά υποσυστήματα για το Εθνικό Αλιευτικό Μητρώο, τις άδειες αλίευσης, την εμπορία και την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων, την ερασιτεχνική αλιεία, την καταγραφή και παρακολούθηση των αλιευτικών σκαφών, το Μητρώο Αλιευτικών Παραβάσεων, το Μητρώο Επιθεωρητών Αλιείας, καθώς και τις υδατοκαλλιέργειες και τη μεταποίηση.
Η λογική είναι να δημιουργηθεί ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον ελέγχου, ώστε η Πολιτεία να έχει σαφέστερη και ταχύτερη εικόνα για το τι συμβαίνει σε όλη την αλυσίδα, από την αλιευτική δραστηριότητα και την κίνηση των σκαφών έως την εμπορία και την ιχνηλασιμότητα των αλιευμάτων.
Η παρακολούθηση περνά έτσι σε ένα περισσότερο ψηφιακό μοντέλο, με δυνατότητα αξιοποίησης δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, στοχευμένων ελέγχων και άμεσων μέτρων συμμόρφωσης όπου διαπιστώνονται παραβάσεις.
Το νέο σύστημα θα είναι παράλληλα ψηφιακά διασυνδεδεμένο με τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα άλλα κράτη-μέλη και τις αρμόδιες περιφερειακές οργανώσεις, ενισχύοντας την ανταλλαγή δεδομένων και τη δυνατότητα συντονισμένου ελέγχου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αντιμετώπιση της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας. Το νέο πλαίσιο προβλέπει εργαλεία άμεσης παρέμβασης, όπως παύση της αλιευτικής δραστηριότητας, κατεύθυνση σκάφους σε λιμένα για έλεγχο, αναστολή αλιευτικής άδειας και δέσμευση παράνομων αλιευτικών εργαλείων.
«Περνάμε από ένα κατακερματισμένο και σε μεγάλο βαθμό αναλογικό σύστημα σε ένα σύγχρονο ψηφιακό μοντέλο εποπτείας. Με το αναβαθμισμένο ΟΣΠΑ μπορούμε να έχουμε καλύτερη εικόνα της αλιευτικής δραστηριότητας, της εμπορίας και της ιχνηλασιμότητας, να αξιοποιούμε τα δεδομένα πιο άμεσα και να κατευθύνουμε τους ελέγχους εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται. Αυτό σημαίνει αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας, αλλά και πιο καθαρούς κανόνες για τον συνεπή επαγγελματία», τονίζει ο Σπύρος Πρωτοψάλτης.
Από 19 διαδικασίες σε 2
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον περιορισμό της γραφειοκρατίας που αντιμετωπίζουν οι επαγγελματίες αλιείς.
Με τις προωθούμενες αλλαγές καταργούνται 17 ξεχωριστές διαδικασίες αδειοδότησης και οι 19 υφιστάμενες ψηφιακές διαδικασίες συγκεντρώνονται σε δύο ενιαίες διαδικασίες.
«Για τον επαγγελματία ψαρά, εκσυγχρονισμός δεν σημαίνει απλώς περισσότερα ψηφιακά συστήματα. Σημαίνει να χρειάζεται λιγότερο χρόνο για τη γραφειοκρατία και περισσότερο για τη δουλειά του. Η συγκέντρωση των διαδικασιών, η ψηφιοποίηση και η καλύτερη διασύνδεση των υπηρεσιών αποσκοπούν ακριβώς σε αυτό», σημειώνει ο Σπύρος Πρωτοψάλτης.
Νέο σύστημα κυρώσεων
Σημαντική αλλαγή προβλέπεται και στον τρόπο αντιμετώπισης των αλιευτικών παραβάσεων.
Οι παραβάσεις κατηγοριοποιούνται πλέον σε ήσσονος σημασίας, κοινές και σοβαρές, ώστε η κύρωση να συνδέεται περισσότερο με τη βαρύτητα της παράβασης.
Το σημερινό πλαίσιο προβλέπει ακόμη και για τη μικρότερη διοικητική παράβαση αφαίρεση του δικαιώματος αλιείας για τουλάχιστον δέκα ημέρες. Με το νέο σύστημα επιχειρείται η αναλογικότερη αντιμετώπιση των παραβάσεων, παράλληλα με αυστηρότερα εργαλεία για τις σοβαρές περιπτώσεις και την παράνομη, λαθραία και άναρχη αλιεία.
Δημιουργείται επίσης Μητρώο Αλιευτικών Παραβάσεων, το οποίο εντάσσεται στο νέο ψηφιακό σύστημα παρακολούθησης και ελέγχου.
«Ο αποτελεσματικός έλεγχος και η δίκαιη αντιμετώπιση του επαγγελματία αλιέα δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι. Χρειαζόμαστε αυστηρότητα απέναντι στην πραγματικά παράνομη αλιεία, αλλά ταυτόχρονα αναλογικότητα στις κυρώσεις και ξεκάθαρους κανόνες για όλους», τονίζει ο Γενικός Γραμματέας του ΥΠΑΑΤ.
Ενισχύεται η φωνή των επαγγελματιών αλιέων
Το νομοσχέδιο αλλάζει παράλληλα το πλαίσιο οργάνωσης των αλιευτικών συλλόγων, προβλέποντας εκπροσώπηση σε τοπικό, περιφερειακό και πανελλαδικό επίπεδο.
Προβλέπεται η δυνατότητα δημιουργίας συλλόγων ανά κατηγορία αλιευτικών εργαλείων σε επίπεδο δήμου, Ομοσπονδιών σε περιφερειακό επίπεδο και Συνομοσπονδιών σε πανελλαδικό επίπεδο.
Με ξεχωριστή διάταξη απαγορεύεται επίσης η χρήση της βιντζότρατας. Η αναφορά του συγκεκριμένου εργαλείου αφαιρείται από τις επαγγελματικές άδειες και από τα ενεργά εργαλεία του Εθνικού Αλιευτικού Μητρώου, ενώ τα σκάφη που το διέθεταν μπορούν να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους με τα υπόλοιπα αλιευτικά εργαλεία της άδειάς τους.
Παρεμβάσεις προβλέπονται και στις υδατοκαλλιέργειες, με αλλαγές στη σύνθεση του Εθνικού Συμβουλίου Υδατοκαλλιεργειών, στις μισθώσεις και μετατοπίσεις μονάδων και στη λειτουργία των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.
Τι αλλάζει στον πρωτογενή τομέα
Οι διατάξεις για την αλιεία αποτελούν τον βασικό πυρήνα, αλλά όχι το μοναδικό πεδίο του πολυνομοσχεδίου.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η δημιουργία ψηφιακής κάρτα αγρότη και η διασύνδεση του Μητρώου Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων με το myAGRO/ΟΣΔΕ, ώστε στοιχεία δραστηριοτήτων και εκμεταλλεύσεων να συγκεντρώνονται σε ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον.
Για το μέλι θεσπίζεται η πλατφόρμα e-honey, με στόχο την ψηφιακή ιχνηλασιμότητα της παραγωγής, της εμπορίας και της διακίνησης ελληνικού και εισαγόμενου μελιού.
Παράλληλα, προβλέπονται αυστηρότερες διοικητικές και ποινικές κυρώσεις για παραβιάσεις των μέτρων αντιμετώπισης μεταδοτικών νοσημάτων των ζώων, καθώς και ενίσχυση του προσωπικού που μπορεί να συμμετέχει σε ελέγχους στις περιοχές όπου εκδηλώνονται επιζωοτίες.
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ακόμη ρυθμίσεις για τη μεταφορά των πληροφοριακών συστημάτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ και νέο πλαίσιο λειτουργίας και ελέγχου των Σχολών Επαγγελμάτων Κρέατος.
«Η κατεύθυνση είναι ενιαία. Λιγότερες κατακερματισμένες διαδικασίες, περισσότερη ψηφιοποίηση και ιχνηλασιμότητα, αποτελεσματικότεροι έλεγχοι και σαφέστερο πλαίσιο για τον άνθρωπο που παράγει. Στην αλιεία, ειδικά, κλείνει ένας κύκλος 56 ετών και δημιουργείται ένα θεσμικό πλαίσιο προσαρμοσμένο στις σημερινές ανάγκες του κλάδου και στις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της χώρας», καταλήγει ο Σπύρος Πρωτοψάλτης.