Με τον θερμότερο τρόπο υποδέχεται ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας το γλυπτό παγκάκι του Κ.Π. Καβάφη, το οποίο τοποθετήθηκε χθες επί της οδού Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στο κέντρο της Αθήνας, στα πόδια της Ακρόπολης.
Συγκεκριμένα, σε ανάρτησή του ο δήμαρχος αναφέρει: «Ο Καβάφης επιστρέφει στην Αθήνα. Σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση, η Διονυσίου Αρεοπαγίτου αποκτά ένα νέο τοπόσημο: το γλυπτό παγκάκι του Κ.Π. Καβάφη, που παραδίδεται ανήμερα της επετείου γέννησης και θανάτου του Αλεξανδρινού ποιητή. Με σχέδιο και έμπνευση, το εμβληματικό σημείο της πόλης αποκτά νέα ταυτότητα, αναδεικνύοντας τον δημόσιο χώρο ως χώρο πολιτισμού και καθημερινής ζωής».
Ένα γλυπτό που προσκαλεί σε διάλογο
Το γλυπτό του Κ.Π. Καβάφη, δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση στον Δήμο Αθηναίων, φιλοδοξεί να εντάξει τον ποιητή οργανικά στον αστικό ιστό, όχι ως μνημείο από απόσταση, αλλά ως μια ζωντανή παρουσία μέσα στην καθημερινότητα της πόλης.
Η πρόταση του γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνου αποτυπώνει τον Καβάφη καθιστό. Πρόκειται για ένα γλυπτό σε φυσικό μέγεθος, από χαλκό με πατίνα υψηλής αντοχής για εξωτερικό χώρο, που επιτρέπει στον επισκέπτη να καθίσει δίπλα στον ποιητή. Το γλυπτό φωτίζεται από τη διακεκριμένη Ελληνίδα σχεδιάστρια φωτισμών Ελευθερία Ντεκώ, σε μια μελέτη φωτισμού που βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται. Η μορφή του Καβάφη αντλεί έμπνευση από φωτογραφία του Αρχείου Καβάφη που τον απεικονίζει καθιστό σε ανάκλιντρο στο διαμέρισμά του στην οδό Λέψιους 10, στην Αλεξάνδρεια, γύρω στο 1930, ενώ στοιχεία όπως τα γυαλιά του ενσωματώθηκαν χάρη σε σύγχρονες τεχνολογίες τρισδιάστατης σάρωσης και εκτύπωσης, με βάση αυθεντικά αντικείμενα.
Το γλυπτό τοποθετήθηκε μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και την Onassis Mandra, επί της οδού Διονυσίου Αρεοπαγίτου. «Αγαπώ τόσω πολύ τας Αθήνας» έγραφε ο Καβάφης το 1903. Μια πόλη που πάντα τον γοήτευε. Εδώ αναζητούσε την αναγνώριση. Εδώ δοκιμαζόταν η γραφή του κι εδώ ήθελε να ακουστεί. Από σήμερα ακούγεται πιο δυνατά.
Στην εκδήλωση παρέστησαν εκπρόσωποι της πολιτικής, πολιτιστικής, ακαδημαϊκής και καλλιτεχνικής ζωής της χώρας, ενώ ομιλίες απηύθυναν ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού Γιώργος Γιάνναρος, εκ μέρους του Χάρη Δούκα, δημάρχου Αθηναίων.
Ο κ. Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, δήλωσε: «Για το Ίδρυμα Ωνάση όλα είναι πολιτισμός - και σίγουρα ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στους θεσμικούς χώρους. Αντιθέτως, αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής στον δρόμο, στον αστικό ιστό, στον χώρο των κοινών εμπειριών. Με το πνεύμα αυτό παραδίδουμε στην ήδη αναπλασμένη Διονυσίου Αρεοπαγίτου το γλυπτό έργο του Πραξιτέλη Τζανουλίνου που απεικονίζει τον Κ.Π. Καβάφη. Θυμίζοντας τον πολιτισμό της καθημερινότητας και εντάσσοντας την ποίηση στις καθημερινές διαδρομές μας».
Η Λίνα Μενδώνη, υπουργός Πολιτισμού, δήλωσε: «Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ίσως ο πιο κοσμοπολίτικος δρόμος της Αθήνας, το ιδανικό σημείο για την τοποθέτηση του γλυπτού του Κωνσταντίνου Καβάφη. Εδώ συναντώνται συμβολικά η κλασική Αθήνα και η Ρώμη, ενώ καθημερινά περνούν άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος απέδωσε με εξαιρετική ευαισθησία τη μορφή του ποιητή. Και αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο Καβάφης δεν παρουσιάζεται ως μια συμβατική προτομή ή ένας ανδριάντας, αλλά καθισμένος σε ένα παγκάκι, προσκαλώντας τον καθέναν να καθίσει δίπλα του, να διαβάσει, να σκεφτεί και να συνομιλήσει μαζί του. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό τοπόσημο, το τρίτο που δημιουργείται για τον Καβάφη με τη συμβολή του Ιδρύματος Ωνάση, μετά το Aρχείο και την οικία του στην Αλεξάνδρεια. Ένα έργο που μας καλεί όλους να πλησιάσουμε τον ποιητή και να ανακαλύψουμε ξανά τη φωνή του μέσα από τα ποιήματά του».
Σημείωμα του καλλιτέχνη
«Στον Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ χρωστάμε την ωραία εικόνα για τον “Έλληνα κύριο με καπέλο που στέκει απολύτως ακίνητος, ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν”, που διατυπώθηκε τον Απρίλιο του 1919. Μαζί με το φωτογραφικό υλικό με τη μορφή του Καβάφη -και όπως ο ίδιος έγραψε απευθυνόμενος στον εαυτό του: “Προσπάθησε να τα φυλάξεις ποιητή,/ όσο και αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται./ Του ερωτισμού σου τα οράματα./ Βάλ’ τα, μισοκρυμένα, μες τες φράσεις σου”– προκύπτουν οι αφορμές που συνετέλεσαν καθοριστικά ώστε το έργο να αρχίσει και "Ο ποιητής, εν μέρει αποκρύπτων, εν μέρει αποκρυπτόμενος…" να εμφανιστεί μπροστά μου μέσα από το εύπλαστο υλικό του πηλού αρχικά και αργότερα στο υλικό του χαλκού. Έτσι, φιλοτεχνήθηκε η μορφή του· προσεγγίζοντάς την όχι μιμητικά, αλλά εκφράζοντας την εικόνα και το είναι του ποιητικού του κόσμου.
Πραξιτέλης Τζανουλίνος, 2026».
Το Αρχείο Καβάφη στην Πλάκα, έργο του Ιδρύματος Ωνάση
Ας σημειωθεί ότι χάρη στο Ίδρυμα Ωνάση δημιουργήθηκε και Αρχείο Καβάφη, στην οδό Φρυνίχου στην Πλάκα, όπου φιλοξενούνται το λογοτεχνικό και το προσωπικό αρχείο του ποιητή, 966 βιβλία που περιλαμβάνονταν στη βιβλιοθήκη του, αλλά και μια συλλογή τεκμηρίων και έργων τέχνης με αναφορές στον Καβάφη.
Το Ίδρυμα Ωνάση απέκτησε το Αρχείο Καβάφη στα τέλη του 2012, διασφαλίζοντας την παραμονή του στην Ελλάδα και αποτρέποντας ενδεχόμενο κατακερματισμό του. Σκοπός του Ιδρύματος Ωνάση είναι η ανοιχτότητα και η ελεύθερη πρόσβαση στο αρχείο κοινού και ερευνητών, καθώς και η διάδοση του διεθνούς χαρακτήρα της ποίησης του Κ.Π. Καβάφη. Την ίδια στιγμή, το αρχείο εμπλούτισε τις συλλογές της Ωνασείου Βιβλιοθήκης με σπάνιες εκδόσεις και την πολιτιστική κληρονομιά επτά αιώνων.
Ο χώρος του Αρχείου Καβάφη περιλαμβάνει πέντε αίθουσες για το κοινό: μία αίθουσα με τα προσωπικά αντικείμενα του Κ.Π. Καβάφη, μια αίθουσα με αντικείμενα, βιβλία, αλλά και έργα τέχνης με αναφορές στο έργο του Καβάφη, μια αίθουσα αφιερωμένη στην Αθήνα του Καβάφη, μια αίθουσα με σύγχρονα έργα εμπνευσμένα από τον ποιητή, και το Αναγνωστήριο. Το αρχείο και η βιβλιοθήκη φυλάσσονται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, κατά τη συνήθη πρακτική των αρχείων, εντός του νέου χώρου.
Οι αίθουσες με τη συλλογή από προσωπικά αντικείμενα και έπιπλα του ποιητή αντικατοπτρίζουν τις παραστάσεις στον προσωπικό του χώρο στην Αλεξάνδρεια. Ανάμεσα σε φωτογραφίες του ιδίου και της οικογένειάς του, βάζα, κορνίζες, ένα αντίγραφο των γυαλιών του, το γραφείο του και άλλα μικρά και μεγάλα αντικείμενα, ξεχωρίζουν έξι προσωπογραφίες του ποιητή από σύγχρονούς του καλλιτέχνες. Αντίγραφα των ποιημάτων του συνομιλούν με τα αντικείμενα του χώρου και μας μεταφέρουν στον κόσμο της καβαφικής ποίησης. Τα μόνα αντικείμενα που ο ποιητής δεν άγγιξε ποτέ, αλλά εκτίθενται στον χώρο, είναι η νεκρική μάσκα του, αλλά και η πρώτη έκδοση των καβαφικών ποιημάτων, σε φιλολογική επιμέλεια Ρίκας Σεγκοπούλου και εικονογράφηση Τάκη Καλμούχου, η οποία τυπώθηκε το 1935, μετά τον θάνατό του.