Την ανάγκη για ψυχραιμία και υπεύθυνη ενημέρωση σχετικά με την παρουσία των λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες υπογραμμίζει το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών [ΕΛΚΕΘΕ].
Με έκτακτη ανακοίνωσή του μετά τη μεγάλη δημοσιότητα που έχει λάβει το θέμα τις τελευταίες ημέρες, το ΕΛΚΕΘΕ επισημαίνει ότι τα δημοσιεύματα και οι αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν δημιουργήσει ανησυχία στους πολίτες, με αποτέλεσμα να καλλιεργείται κλίμα φόβου που δεν ανταποκρίνεται πάντοτε στα πραγματικά δεδομένα.
Τι είναι ο λαγοκέφαλος και πώς έφτασε στην Ελλάδα
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) αποτελεί ξενικό είδος που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα. Στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005 και πλέον συναντάται σχεδόν σε όλες τις ελληνικές θάλασσες, με την παρουσία του να γίνεται ολοένα και πιο συχνή.
Οι επιστήμονες τον χαρακτηρίζουν χωροκατακτητικό είδος, καθώς επηρεάζει αρνητικά τη βιοποικιλότητα, τα θαλάσσια οικοσυστήματα και την αλιευτική δραστηριότητα.
Οι επιπτώσεις στην αλιεία και το περιβάλλον
Σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, ο λαγοκέφαλος διαθέτει υψηλή προσαρμοστικότητα και ελάχιστους φυσικούς θηρευτές. Ανταγωνίζεται τα εγχώρια είδη για τροφή, ενώ καταναλώνει και εμπορικά αλιεύματα.
Παράλληλα, προκαλεί σημαντικές οικονομικές ζημιές στους ψαράδες, καθώς καταστρέφει δίχτυα και άλλα αλιευτικά εργαλεία, μειώνει τα αλιεύματα και αυξάνει το κόστος εργασίας για την αποκατάσταση των ζημιών.
Τοξικός αλλά όχι αιτία πανικού
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην κατανάλωση του συγκεκριμένου ψαριού, καθώς οι ιστοί του περιέχουν τετροδοτοξίνη (TTX), μία εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη για την οποία δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο. Για τον λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει αυστηρά τη διάθεση και κατανάλωσή του από τον άνθρωπο.
Ωστόσο, το ΕΛΚΕΘΕ διευκρινίζει ότι στη χώρα μας έχει καταγραφεί μόνο ένα περιστατικό δηλητηρίασης από κατανάλωση λαγοκέφαλου, το οποίο αφορούσε πέντε αλλοδαπούς ναυτικούς που αγνοούσαν την επικινδυνότητά του. Μέχρι σήμερα δεν έχει καταγραφεί κανένας θάνατος στην Ελλάδα από κατανάλωση του είδους.
Τι ισχύει για τις επιθέσεις σε λουόμενους
Το Κέντρο τονίζει ότι δεν υπάρχει επίσημο και οργανωμένο σύστημα καταγραφής επιθέσεων λαγοκέφαλου σε λουόμενους, ούτε στην Ελλάδα ούτε σε άλλες χώρες της Μεσογείου. Οι επιστήμονες έχουν ενημερωθεί μόνο για ένα επιβεβαιωμένο περιστατικό τραυματισμού λουόμενης στην Κρήτη το 2022.
Τα περιστατικά που κυκλοφορούν το τελευταίο διάστημα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν έχουν επιβεβαιωθεί επιστημονικά, ενώ η αναπαραγωγή τους δημιουργεί αίσθημα ανασφάλειας στο κοινό και ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τόσο τον τουρισμό όσο και τις δραστηριότητες που συνδέονται με τη θάλασσα.
Σχέδιο δράσης και μέτρα αντιμετώπισης
Το ΕΛΚΕΘΕ γνωστοποίησε ότι από το 2024 έχει εκπονήσει ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης για τη διαχείριση του λαγοκέφαλου, με χρηματοδότηση από τον ΟΦΥΠΕΚΑ. Το σχέδιο περιλαμβάνει δράσεις παρακολούθησης των πληθυσμών, προτάσεις διαχείρισης και τρόπους αξιοποίησης του είδους.
Παράλληλα, σε συνεργασία με τα αρμόδια υπουργεία, έχει καταρτιστεί πρόταση για πιλοτικό πρόγραμμα επιδοτούμενης αλίευσης λαγοκέφαλων από επαγγελματίες παράκτιους αλιείς, στα πρότυπα αντίστοιχης δράσης που εφαρμόζεται στην Κύπρο.
Η πρόταση έχει ήδη αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και βρίσκεται στο στάδιο της αξιολόγησης και έγκρισης.
Τι να προσέχουν οι πολίτες
Οι επιστήμονες καλούν τους πολίτες να παραμείνουν ψύχραιμοι, αποφεύγοντας την υπερβολή και την παραπληροφόρηση.
Συστήνουν να μην πλησιάζουν, να μην αγγίζουν και να μην ταΐζουν άγρια ζώα στη θάλασσα, ενώ σε περίπτωση που κάποιος χρειαστεί να χειριστεί λαγοκέφαλο, θα πρέπει να χρησιμοποιεί ειδικά, χοντρά γάντια.
Όπως τονίζει το ΕΛΚΕΘΕ, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταναλώνεται λαγοκέφαλος ή οποιοδήποτε αλίευμα για το οποίο δεν υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα ότι είναι ασφαλές για βρώση.