Όλο και συχνότερα κάνουν την εμφάνισή τους στις ελληνικές θάλασσες οι λαγοκέφαλοι, ένα ξενικό είδος που εξαπλώνεται με ταχείς ρυθμούς στη Μεσόγειο.
Η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών, ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, ευνοεί την παρουσία του ακόμη και σε περιοχές όπου μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν μπορούσε να επιβιώσει.
Πρόκειται για ένα ψάρι που δεν πρέπει να καταναλωθεί σε καμία περίπτωση, καθώς φέρει μια εξαιρετικά ισχυρή τοξίνη που μπορεί να αποβεί μοιραία για τον άνθρωπο, ενώ παράλληλα προκαλεί σημαντικές ζημιές στους επαγγελματίες ψαράδες και στα αλιευτικά τους εργαλεία.
Για την εξάπλωση του λαγοκέφαλου, τους κινδύνους που κρύβει η παρουσία του και τις επιπτώσεις που έχει η κλιματική αλλαγή στα θαλάσσια οικοσυστήματα, ο καθηγητής Θαλάσσιας Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, κ. Δρόσος Κουτσούμπας μιλά αναλυτικά στο iefimerida.
Ο λαγοκέφαλος είναι ένα είδος ψαριού το οποίο έχει έρθει από τις θερμές θάλασσες στην περιοχή του Ειρηνικού Ωκεανού. Η είσοδός του στη λεκάνη της Μεσογείου έχει πραγματοποιηθεί μέσω της διώρυγας του Σουέζ, μετά τις αρχές του 2000. Είναι ένα από τα ξενικά είδη, είναι βιολογικοί εισβολείς ακριβώς επειδή έχει εισβάλει σε μια άλλη θάλασσα. Οι καταγραφές στον ελλαδικό χώρο ξεκινούν το 2007. Η αρχή έγινε στην περιοχή του Ισραήλ διά της Αιγύπτου και στη συνέχεια άρχισε η εξάπλωσή του σε βορειότερα σημεία της Μεσογείου συμπεριλαμβανομένων και των ελληνικών θαλασσών.
Όπως αναφέρει ο κ. Κουτσούμπας, ο λαγοκέφαλος εξαπλώνεται σε πιο ρηχά νερά. «Μπορούμε να τον δούμε, αν και η εξάπλωσή τουη πηγαίνει και σε βαθύτερα σημεία, όμως είναι ένα είδος που το βρίσκουμε στο κομμάτι της υποπαραλιακής, ζώνης δηλαδή στα 0 με 40 μέτρα».
Για το αν ο λαγοκέφαλος είναι επιθετικός, ο καθηγητής θαλάσσιας βιολογίας εξηγεί:
«Καταρχάς το ψάρι αυτό έχει χαρακτηριστικά δόντια στο στόμα του. Με τον άνθρωπο δεν είναι επιθετικός, απλώς με τα «ισχυρά» δόντια που έχει προκαλεί ζημιές στα δίχτυα των ψαράδων. Ο λαγοκέφαλος είναι ένα είδος από τα πολλά ξενικά είδη τα οποία έχουν αρχίσει να εμφανίζονται με επιθετικό ρυθμό τα τελευταία χρόνια. Η εμφάνισή του σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή και συγκεκριμένα με την αύξηση της θερμοκρασίας στη Μεσόγειο. Αν δούμε έναν λαγοκέφαλο δεν χρειάζεται να κάνουμε κάτι το ιδιαίτερο. Υπάρχουν άλλα είδη, όπως το λιονταρόψαρο, το οποίο καλό είναι προσπαθήσουμε να μην έρθουμε σε επαφή διότι υπάρχει πρόβλημα με τις ακίδες και τα πτερύγια του, καθώς η επαφή είναι επώδυνη».
Η κατανάλωση λαγοκέφαλου μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο
Κατά τον κ. Κουτσούμπα, το σημαντικό που πρέπει να γνωρίζει ο κόσμος είναι ότι «δεν κάνει να φάμε έναν λαγοκέφαλο, καθώς η κατανάλωσή του μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο». Όπως σημειώνει ο ίδιος στο Iefimerida, στο πεπτικό και μυϊκό του σύστημα έχει μια πάρα πολύ ισχυρή τοξίνη -όλη η οικογένεια στην οποία εντάσσεται ο λαγοκέφαλος- και λέγεται Tetraodontidae.
«Η τετραδοτοξίνη, η οποία παράγεται, είναι πολύ ισχυρή και τοξική και μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο. Σε ορισμένα μέρη του κόσμου όπου είναι η φυσική περιοχή του στον Ινδοειρηνικό καταναλώνεται κατά περίπτωση, αλλά την προετοιμασία την κάνει προσωπικό το οποίο γνωρίζει τι κάνει και αναλαμβάνει το οποιοδήποτε ρίσκο.
Στην περιοχή της Μεσογείου έχουν καταγραφεί λίγα περιστατικά όπου προσπάθησαν να το «φάνε» ως σούσι ή χωρίς να το γνωρίζουν και κατέληξαν να είναι θανατηφόρα. Είτε το βράσεις είτε το ψήσεις είτε το τηγανίσεις, η ισχυρή τοξίνη δεν φεύγει».
Οι ψαράδες
Ο λαγοκέφαλος εμφανίστηκε αρχικά στην Κρήτη, μετά στις Κυκλάδες, στο βόρειο Αιγαίο και το Ιόνιο. Παλαιότερα, η εξάπλωσή του όπως και άλλων ξενικών περιοριζόταν προς τα βορειότερα σημεία των ελληνικών θαλάσσιων λόγω των χαμηλότερων θερμοκρασιών. Λειτουργούσε ως ένα θερμοκρασιακό φράγμα. Εμφανίζονταν μόνο στα νοτιότερα, όπως στη Ρόδο και στην Κρήτη.
«Με την αύξηση της θαλάσσιας θερμοκρασίας στην μεσόγειο σιγά σιγά αυτά τα είδη εξαπλώνονται, χωρίς να έχουν το θέμα της επιβίωσης σε χαμηλότερη θερμοκρασία. Έχουμε μέσο όρο 1,5 βαθμό Κελσίου αύξηση τα τελευταία 25 χρόνια στη μεσόγειο, κατά περιοχή μπορεί να είναι και υψηλότερα.
Αυτό προφανώς δημιουργεί πρόβλημα και στους ψαράδες. Δεν είναι μόνο ότι τους καταστρέφουν τα δίχτυα, αλλά παράλληλα όταν κάποιος θα βγάλει τρία τελάρα ψάρια και το ένα είναι λαγοκέφαλος, πρέπει να πεταχτεί πράγμα που έχει ένα οικονομικό αντίκτυπο. Βέβαια, στην Κύπρο, για παράδειγμα, υπάρχει ένα πρόγραμμα το οποίο δίνει μια ενίσχυση στους ψαράδες λόγω της απώλειας του λαγοκέφαλου που δεν μπορεί να καταναλωθεί και πετιέται. Φυσικά δεν τον πετάς οπουδήποτε, πηγαίνει και θάβεται σε συγκεκριμένες περιοχές για να μην δημιουργηθούν προβλήματα», καταλήγει στο Iefimerida.