Μέσα σε ένα ξεχωριστό γραφείο στα Εξάρχεια -Αυθεντικά μωσαϊκά, vintage έπιπλα και σκανδιναβικό design σε κτίριο του Μεσοπολέμου

Η Καλλιόπη Χαραλάμπους, διευθύντρια του  Παιδικού & Εφηβικού Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθήνας, μάς ξεναγεί στο γραφείο της που στεγάζεται σε ένα κτίριο του Μεσοπολέμου, στα Εξάρχεια.

Στην καρδιά των Εξαρχείων, ένα εντυπωσιακό κτίριο του Μεσοπολέμου, από εκείνα που θυμίζουν την Αθήνα μιας άλλης εποχής, τραβά την προσοχή μου πριν ακόμη περάσω την είσοδό του. Χτισμένο το 1933, έχει διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό την αρχιτεκτονική του ταυτότητα, παρά τις παρεμβάσεις που έγιναν στο πέρασμα των χρόνων.

Η βαριά εξώπορτα προϊδεάζει για όσα θα αντικρίσω στο εσωτερικό. Ψηλοτάβανοι χώροι, ένα παλιό ασανσέρ, οι αριθμοί στις πόρτες των διαμερισμάτων και μια επιβλητική σκάλα συνθέτουν την εικόνα μιας αθηναϊκής πολυκατοικίας με ξεχωριστό χαρακτήρα.

Ανεβαίνω στον πρώτο όροφο, όπου τα τελευταία πέντε χρόνια στεγάζεται το γραφείο της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Φεστιβάλ Κινηματογράφου για Παιδιά και Εφήβους. Στο μακρόστενο χωλ, το βλέμμα μου πέφτει στα χαρακτηριστικά μωσαϊκά, στα ψηλά ταβάνια και στα παράθυρα που διατηρούν την αισθητική της εποχής.

Η Καλλιόπη Χαραλάμπους με υποδέχεται και με οδηγεί στο γραφείο της, όπου περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας της, ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που οι προετοιμασίες για το φεστιβάλ βρίσκονται στην τελική ευθεία.

Πριν ανακαλύψουμε τις προσωπικές λεπτομέρειες του χώρου, η κουβέντα μας στρέφεται στο ίδιο το κτίριο. «Ο χώρος με εντυπωσίασε από την πρώτη στιγμή. Παρότι δεν ήταν ένα συμβατικό γραφείο με τις απαραίτητες υποδομές και χρειάστηκε να γίνουν παρεμβάσεις, είχε στοιχεία που δύσκολα συναντά κανείς σήμερα. Τα ψηλά ταβάνια, η υπέροχη είσοδος, τα μωσαϊκά, τα ιδιαίτερα πατώματα με μαρκετερί. Κυρίως, όμως, η φροντίδα με την οποία είχε ανακαινιστεί το διαμέρισμα μας έκανε να το αισθανθούμε σαν σπίτι».

Η προσοχή μου στρέφεται στα εντυπωσιακά πόμολα των εσωτερικών θυρών, που μαρτυρούν τη φροντίδα με την οποία κατασκευάζονταν κάποτε τα αθηναϊκά διαμερίσματα. Όπως μου εξηγεί, πρόκειται για τα αυθεντικά πόμολα της πολυκατοικίας, που τοποθετήθηκαν όταν χτίστηκε το κτίριο. «Η ιδιοκτήτρια μας είπε ότι έχουν κατασκευαστεί στη Μασσαλία, από κασίτερο. Θεωρώ πολύ σημαντικό ότι διατηρήθηκαν και δεν αντικαταστάθηκαν με κάτι σύγχρονο. Δείχνει τη φροντίδα των ιδιοκτητών και τον σεβασμό στην ιστορία του κτιρίου. Άλλωστε, όλη η ανακαίνιση έγινε με τη λογική να διατηρηθούν τα στοιχεία που έχουν αξία».

Σε μια γειτονιά όπως τα Εξάρχεια, η διατήρηση ενός τέτοιου κτιρίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Εδώ το παλιό δεν αντιμετωπίστηκε ως κάτι που έπρεπε να αντικατασταθεί, αλλά ως μέρος της ταυτότητας του χώρου.

Περνώντας στο προσωπικό της γραφείο, η ίδια φιλοσοφία συνεχίζεται στη διακόσμηση. Σύγχρονα έπιπλα σκανδιναβικού design συνυπάρχουν με παλιές πολυθρόνες, οικογενειακά κειμήλια, φωτογραφίες και έργα τέχνης. Σχεδόν κάθε αντικείμενο έχει τη δική του ιστορία.

Ανάμεσα στα πρώτα πράγματα που τραβούν την προσοχή μου είναι η ασπρόμαυρη φωτογραφία ενός μικρού αγοριού, που κοιτάζει ευθεία στον φακό κρατώντας ένα σφουγγάρι δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με το σώμα του. «Είναι το πρώτο έργο που έβαλα στο γραφείο μου», αναφέρει. Πρόκειται για τη φωτογραφία «Το αγόρι με το σφουγγάρι», την οποία τράβηξε στην Κάλυμνο ο Έλληνας φωτογράφος Δημήτρης Χαρισιάδης. Το έργο ανήκει στο αρχείο του Μουσείου Μπενάκη, από όπου και το απέκτησε.

«Ήθελα να είναι το πρώτο πράγμα που θα έβλεπα μπαίνοντας στο γραφείο, γιατί για μένα είναι μια υπενθύμιση του παιδικού βλέμματος. Αυτό το αγόρι σε κοιτάζει κατευθείαν στα μάτια. Έχει ένα βλέμμα αγνό, αλλά συγχρόνως πονηρό, σαν να ετοιμάζεται να κάνει κάποια σκανδαλιά».

Λίγο πιο πέρα, ένας πίνακας του Κωνσταντίνου Γραμματόπουλου, του σπουδαίου Έλληνα χαράκτη και ζωγράφου που συνδέθηκε με την εικονογράφηση του ιστορικού αλφαβηταρίου «Τα Καλά Παιδιά», με το περίφημο «Λόλα, να ένα μήλο», συμπληρώνει τις αναφορές στον κόσμο των παιδιών. «Αυτό το έργο ήταν δώρο για το σπίτι μου, αλλά αισθάνθηκα ότι η θέση του ήταν εδώ, στο γραφείο του φεστιβάλ. Έχει κάτι από παιδική ζωγραφιά. Τα χρώματα, οι μορφές, όλη η αισθητική του παραπέμπουν στον κόσμο που γνωρίσαμε μέσα από τις εικονογραφήσεις του Γραμματόπουλου».

Στη συνέχεια, το βλέμμα μου πέφτει σε μια παλιά δερμάτινη πολυθρόνα τύπου Chesterfield. Η φθορά του χρόνου είναι εμφανής, αλλά αυτό ακριβώς της προσδίδει χαρακτήρα. «Είναι ένα από τα πιο αγαπημένα μου αντικείμενα», εξομολογείται. «Μου τη χάρισε η αγαπημένη μου φίλη και σκηνογράφος Θάλεια Ιστικοπούλου. Προερχόταν από το πατρικό της σπίτι και για πολλά χρόνια βρισκόταν στο σπίτι της στο Κουκάκι. Όταν μετακόμισε, θέλησε να μου τη χαρίσει».

Παρότι ογκώδης, η θέση της στο γραφείο ήταν αδιαπραγμάτευτη. «Είναι ένα αντικείμενο που κουβαλά τη δική του ιστορία, όπως ακριβώς και το κτίριο. Μου αρέσει η ιδέα ότι τα πράγματα περνούν από χέρι σε χέρι, αποκτούν νέες χρήσεις και συνεχίζουν τη διαδρομή τους».

Η αγάπη της για τα αντικείμενα με παρελθόν χαρακτηρίζει γενικότερα τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνει τους χώρους της. «Δεν με γοητεύουν ιδιαίτερα τα ολοκαίνουργια αντικείμενα, εκτός από εκείνα που είναι απαραίτητα. Προτιμώ όσα έχουν ήδη ζήσει μια ζωή, έχουν χρησιμοποιηθεί από άλλους ανθρώπους και κουβαλούν μια ιστορία».

Στο γραφείο υπάρχουν καρέκλες και έπιπλα από το παλιό γραφείο του πατέρα της, που δεν βρίσκεται πια στη ζωή. Αντί να τα αποχωριστεί, επέλεξε να τους δώσει μια δεύτερη ευκαιρία. Ένα από αυτά, που χρησιμοποιείται σήμερα στην κουζίνα, έχει μάλιστα διανύσει μεγάλη διαδρομή. «Είναι ένα τραπέζι που έχει ταξιδέψει παντού μαζί μας. Ξεκίνησε από τον Χολαργό, βρέθηκε στη Νέα Υόρκη, όπου ζούσαμε, και σήμερα βρίσκεται εδώ, στα Εξάρχεια. Μου αρέσει πολύ αυτή η ιδέα, ότι ένα έπιπλο μπορεί να ακολουθεί τη ζωή σου, να αλλάζει πόλεις και σπίτια και να συνεχίζει να είναι χρήσιμο».

Ανάμεσα στα οικογενειακά κειμήλια, το σύγχρονο design έχει επίσης τη θέση του. Το γραφείο, η καρέκλα και το φωτιστικό της είναι καινούργια, σκανδιναβικής αισθητικής, με λιτές γραμμές που δημιουργούν αντίθεση με την αρχιτεκτονική του διαμερίσματος. Μπροστά της έχει τοποθετήσει οικογενειακές φωτογραφίες, ώστε να αισθάνεται κοντά στους ανθρώπους που αγαπά.

Η ίδια έχει παντρέψει το παλιό με το σύγχρονο design από προσωπική της άποψη. «Μου αρέσει πάρα πολύ και νομίζω ότι ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία μου. Δεν μου αρέσουν οι χώροι που είναι υπερβολικά τέλειοι. Για μένα είναι σημαντικό να υπάρχει μια μικρή ατέλεια, να φαίνεται η προσωπική φροντίδα. Κάπως έτσι εργαζόμαστε και στο φεστιβάλ. Μπορεί να μην τα κάνουμε όλα τέλεια, αλλά ό,τι κάνουμε έχει προσωπικό νοιάξιμο και φροντίδα».

Σε μια άλλη γωνιά βρίσκεται ένας λευκός καναπές, από τις πιο πρόσφατες προσθήκες στον χώρο. «Τον ανακάλυψα σε ένα οικονομικό μπαζάρ του Interni, σε πολύ καλή τιμή. Μου φάνηκε χαριτωμένος και σκέφτηκα ότι θα ταίριαζε εδώ. Μου αρέσει να διαμορφώνω έναν χώρο σταδιακά, προσθέτοντας πράγματα που μου αρέσουν και σημαίνουν κάτι για μένα».

Ανάμεσα στα έργα τέχνης βρίσκεται και μια αφίσα από έκθεση του Πάμπλο Πικάσο στο Παρίσι, που συνδέεται με μια προσωπική εμπειρία της. Η Καλλιόπη Χαραλάμπους θυμάται την επίσκεψή της στο Μουσείο Πικάσο και μια έκθεση αφιερωμένη στη σχέση του καλλιτέχνη με τα παιδιά του, ιδιαίτερα με την κόρη του, Μάγια. «Είδα μια πολύ τρυφερή συλλογή έργων που είχε δημιουργήσει για τα παιδιά του, με αφορμή την παιδική τους ηλικία. Ήταν μια πλευρά του Πικάσο που δεν γνωρίζουμε τόσο καλά και με συγκίνησε ιδιαίτερα. Γι' αυτό αποφάσισα να αγοράσω τη συγκεκριμένη αφίσα από το μουσείο».

Από το αγόρι με το σφουγγάρι στην Κάλυμνο μέχρι τις εικονογραφήσεις του Γραμματόπουλου και την τρυφερή πλευρά του Πικάσο, η παιδική ηλικία επανέρχεται διακριτικά στα έργα που έχει επιλέξει να την περιβάλλουν.

Το γραφείο της Καλλιόπης Χαραλάμπους δεν ακολουθεί κάποια συγκεκριμένη διακοσμητική τάση. Έχει διαμορφωθεί σταδιακά, μέσα από προσωπικές επιλογές, αναμνήσεις και δώρα αγαπημένων ανθρώπων.

Ξεχωριστή θέση στον χώρο έχει ένα απλό έπιπλο από το IKEA, το οποίο απέκτησε μια εντελώς διαφορετική ταυτότητα χάρη στην παρέμβαση της καλλιτέχνιδας Χαραλαμπίας, με την οποία η Καλλιόπη συγκατοικούσε μέχρι πριν από λίγο καιρό. Η καλλιτέχνιδα το έντυσε με αποκόμματα εφημερίδων, μεταμορφώνοντας ένα καθημερινό αντικείμενο μαζικής παραγωγής σε ένα ιδιαίτερο κομμάτι με προσωπικό χαρακτήρα. Στον χώρο υπάρχουν και άλλα μικρά αντικείμενα της δημιουργού, όπως τα σουβέρ για τον καφέ.

Πάνω από το έπιπλο βρίσκεται ένα σπασμένο skateboard, ενθύμιο μιας εκδρομής κατά την οποία έσπασε. Μπορεί να μη συνοδεύεται από κάποια σπουδαία ιστορία, ωστόσο η παρουσία του θυμίζει πως ακόμη και τα φθαρμένα αντικείμενα μπορούν να διατηρούν τη δική τους θέση στη ζωή μας, κουβαλώντας αναμνήσεις και μικρές προσωπικές ιστορίες.

Ανάμεσα στα έργα που δίνουν χρώμα στον χώρο ξεχωρίζει και το πορτοκαλί «παράθυρο», ένα πόστερ από τη σειρά Window του καλλιτέχνη Richard Woods. Πρόκειται για μια σειρά τεσσάρων πόστερ που αξιοποιούν την εικόνα του παραθύρου ως βασικό εικαστικό στοιχείο. Για την Καλλιόπη, το συγκεκριμένο έργο συνδέεται με μια γνώριμη φράση από τον κόσμο του κινηματογράφου: «Το σινεμά είναι ένα παράθυρο στον κόσμο». Κάπως έτσι αντιμετωπίζει και το συγκεκριμένο έργο, σαν ένα παράθυρο που ανοίγει τη ματιά πέρα από τα όρια του χώρου.

Λίγο πριν ολοκληρώσουμε την ξενάγησή μας, το βλέμμα μου επιστρέφει στη φωτογραφία του μικρού αγοριού από την Κάλυμνο. Τη ρωτώ πόσο εύκολο είναι να απευθύνεται κανείς σε παιδιά και εφήβους και τι έχει μάθει μέσα από τη διοργάνωση του Φεστιβάλ. «Πρόσφατα άκουσα τον σκηνοθέτη Θωμά Μοσχόπουλο να αναφέρει κάτι πολύ όμορφο για την Ξένια Καλογεροπούλου: "Δεν κάνουμε θέατρο μόνο για παιδιά. Κάνουμε θέατρο και για παιδιά". Αυτή είναι και η δική μας φιλοσοφία. Τα παιδιά είναι απαιτητικό κοινό, γιατί αν κάτι δεν τους αρέσει, το λένε. Η πρόκληση είναι να τους δείχνουμε κάτι διαφορετικό, αλλά και ιστορίες στις οποίες αναγνωρίζουν τον εαυτό τους, χωρίς να τα υποτιμούμε. Παράλληλα, έχουμε μάθει να τους δίνουμε περισσότερες πρωτοβουλίες. Να επιλέγουν ταινίες, να απονέμουν βραβεία και να συμμετέχουν ενεργά, δίνοντας τον δικό τους παλμό στο Φεστιβάλ».

Το φετινό Παιδικό & Εφηβικό Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθήνας επιστρέφει από τις 9 έως τις 15 Νοεμβρίου, με σύνθημα «Κοίτα με». Εστιάζοντας στη «γενιά του scrolling», δίνει χώρο στις ιστορίες, τις αγωνίες και τα όνειρα των νέων, με προβολές και δράσεις στο Μέγαρο Μουσικής, στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, στον Δαναό, στους κινηματογράφους Κηφισιά Cinemax, στα Village Cinemas και στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος.

Τη ρωτώ τι θα ήθελε να μείνει στους θεατές όταν ολοκληρωθεί η φετινή διοργάνωση. «Θα θέλαμε να πούμε στους γονείς: αφήστε για λίγο το κινητό σας και κοιτάξτε μαζί με τα παιδιά σας προς την ίδια κατεύθυνση. Να μοιραστείτε μια εμπειρία και να φύγετε από την αίθουσα έχοντας δει κάτι που σας άγγιξε, σας άλλαξε ή σας μετακίνησε έστω και λίγο».

Φεύγοντας, κοιτάζω ξανά τη φωτογραφία του μικρού αγοριού. Το επίμονο βλέμμα του μοιάζει να συνοψίζει το μήνυμα του φετινού Φεστιβάλ: «Κοίτα με».