Οι ογκώδεις, εμφανείς μεταλλικές κατασκευές που χαρακτήριζαν τα αυτοκίνητα των προηγούμενων γενεών έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Γιατί;
Όποιος έχει οδηγήσει ποτέ συγκρουόμενα αυτοκινητάκια σε λούνα παρκ, καταλαβαίνει αμέσως τη βασική λειτουργία του προφυλακτήρα: είναι εκεί για να απορροφά την πρόσκρουση. Το ίδιο ισχύει και για τα επιβατικά αυτοκίνητα, αν και οι προφυλακτήρες τους έχουν αλλάξει δραστικά μορφή τις τελευταίες δεκαετίες. Οι ογκώδεις, εμφανείς μεταλλικές κατασκευές που χαρακτήριζαν τα αυτοκίνητα των προηγούμενων γενεών έχουν σχεδόν εξαφανιστεί, αντικαθιστάμενες από διακριτικές επιφάνειες που δύσκολα αναγνωρίζονται ως αυτό που πραγματικά είναι.
Η μεγάλη τομή στην εξέλιξή τους
Η μεγάλη τομή στην εξέλιξη των προφυλακτήρων ήρθε με το μοντέλο έτους 1973, όταν τέθηκε σε ισχύ το ομοσπονδιακό πρότυπο ασφάλειας «Standard No. 215» της Εθνικής Υπηρεσίας Οδικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (NHTSA). Το νέο πλαίσιο υποχρέωνε τις αυτοκινητοβιομηχανίες να αποδεικνύουν ότι τα οχήματά τους μπορούσαν να αντέξουν μετωπική σύγκρουση με ταχύτητα 5 μιλίων την ώρα χωρίς ζημιές. Η απαίτηση αυτή προκάλεσε πανικό στους σχεδιαστές και μηχανικούς, καθώς τα υπάρχοντα σχέδια δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν εύκολα στο νέο κανονιστικό περιβάλλον.
Ακόμη και εμβληματικά μοντέλα δεν γλίτωσαν. Η Lamborghini Countach, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα supercars όλων των εποχών, υπέστη για την αμερικανική αγορά μια αλλοίωση που πολλοί χαρακτήρισαν ιεροσυλία. Ογκώδεις και αντιαισθητικοί προφυλακτήρες προστέθηκαν στο εμπρός μέρος, αλλοιώνοντας τη σχεδιαστική ταυτότητα του αυτοκινήτου, απλώς και μόνο για να πληροί τις νέες προδιαγραφές.
Το πρότυπο No. 215 δεν ήταν ποτέ δημοφιλές, ωστόσο δεν υπήρχε τρόπος να παρακαμφθεί. Οι σχεδιαστές κλήθηκαν να βρουν λύσεις, άλλοτε εις βάρος της αισθητικής και άλλοτε ανοίγοντας τον δρόμο για νέες τεχνολογίες. Όπως εξήγησε σε συνέντευξή του στο Hagerty ο Wayne Cherry, πρώην αντιπρόεδρος σχεδιασμού της General Motors, «πριν από τον νόμο για τους προφυλακτήρες των 5 μιλίων, η τάση στον σχεδιασμό των mainstream αυτοκινήτων ήταν η ενσωμάτωση του προφυλακτήρα στο συνολικό θέμα. Οι προφυλακτήρες γίνονταν πιο εσοχές, πιο “δεμένοι” με το εμπρός μέρος του αυτοκινήτου».
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι απαιτήσεις του νόμου «καθυστέρησαν την εξέλιξη του σχεδιασμού των προφυλακτήρων ως αναπόσπαστο κομμάτι της σχεδιαστικής ταυτότητας για σχεδόν δύο δεκαετίες», ενώ ταυτόχρονα επιτάχυναν την ανάπτυξη εύκαμπτων υλικών που αργότερα επέτρεψαν την επανένταξή τους στο συνολικό design.
Από το 1973 έως το 1982, τα αυτοκίνητα έγιναν βαρύτερα, καθώς οι βαριοί μεταλλικοί προφυλακτήρες πρόσθεταν σημαντικό βάρος. Το 1983, όμως, η NHTSA τροποποίησε το πρότυπο. Τα όρια πρόσκρουσης μειώθηκαν στα 2,5 μίλια την ώρα για το εμπρός μέρος και στα 1,5 μίλια στις γωνίες, γεγονός που άλλαξε ξανά το τοπίο και άνοιξε τον δρόμο για λιγότερο ογκώδεις λύσεις.
Σήμερα, οι προφυλακτήρες παραμένουν υποχρεωτικό στοιχείο σε όλα τα οχήματα, αλλά σπάνια είναι ορατοί με την παραδοσιακή έννοια. «Πλέον είναι έξυπνα κρυμμένοι πίσω από στρώσεις φατνωμάτων για λόγους αισθητικής και αεροδυναμικής, μαζί με αφρώδη υλικά που προσφέρουν απορρόφηση ενέργειας και προστασία σε χαμηλές ταχύτητες», λέει ο Vince Galante, αντιπρόεδρος σχεδιασμού της Jeep. Παράλληλα, επισημαίνει ότι υπάρχουν ακόμη παραδείγματα εμφανών προφυλακτήρων, όπως οι ατσάλινοι στο Jeep Wrangler και Gladiator, οι οποίοι είναι λειτουργικοί και αρθρωτοί, επιτρέποντας την προσθήκη εργάτη, γάντζων ρυμούλκησης, bull bars και πρόσθετου φωτισμού.
Σύμφωνα με τον Jon Ruud, ανώτερο διευθυντή Safety Performance Engineering στο Nissan Technical Center North America, οι προφυλακτήρες δεν έχουν εξαφανιστεί — απλώς έχουν εξελιχθεί. Στη Nissan, τα οχήματα σχεδιάζονται με συνδυασμό τριών στοιχείων: πλαστικό κάλυμμα, αφρό υψηλής πυκνότητας που απορροφά ενέργεια και μια μεταλλική δοκό προφυλακτήρα από κάτω. Αυτή η διάταξη περιορίζει τις ζημιές σε χαμηλές ταχύτητες και προσφέρει προστασία και σε σοβαρότερες συγκρούσεις. «Τα πρότυπα ασφάλειας έχουν εξελιχθεί και μαζί τους και τα σχέδιά μας», λέει ο Ruud. «Ακόμη κι αν δεν βλέπετε έναν παραδοσιακό μεταλλικό προφυλακτήρα, οι δομές απορρόφησης πρόσκρουσης είναι εκεί».
Η συζήτηση, πάντως, παραμένει ζωντανή. Ο δημοσιογράφος Jason Torchinsky, σε άρθρο του στο Jalopnik, υπερασπίζεται τους παλιούς προφυλακτήρες, υποστηρίζοντας ότι «ένας προφυλακτήρας πρέπει να είναι επιεικής» και να θυσιάζεται φθηνά για να προστατεύει το ακριβό αμάξωμα. Κατά τη γνώμη του, τα μαύρα λαστιχένια μοντέλα που πολλοί αποστρέφονται ήταν «οι καλύτεροι προφυλακτήρες που φτιάχτηκαν ποτέ». Ίσως. Αλλά ακόμη κι όσοι συμμερίζονται τη λογική του, δύσκολα θα ήθελαν να τους δουν ξανά στο εμπρός μέρος μιας Lamborghini Countach.