Μια νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο φως μια απρόσμενη ικανότητα των κουνουπιών: μπορούν να μάθουν να συνδέουν τη μυρωδιά του DEET, του πιο διαδεδομένου εντομοαπωθητικού παγκοσμίως, με την παρουσία τροφής.
Το αποτέλεσμα είναι σε εργαστηριακές συνθήκες να δείχνουν αυξημένη προσέγγιση ακόμη και σε σημεία που έχουν ψεκαστεί με αυτό.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Experimental Biology, δείχνει ότι τα κουνούπια είναι πιο «ευέλικτα» στη συμπεριφορά τους από ό,τι πιστευόταν.
Το DEET (Ν,Ν-διαιθυλο-μετα-τολουαμίδιο), που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1940 και χρησιμοποιείται διεθνώς για την προστασία από ασθένειες όπως ο δάγγειος πυρετός και ο ιός Ζίκα, θεωρείται μέχρι σήμερα «χρυσό πρότυπο» σταεντομοαπωθητικά.
Πείραμα τύπου… Παβλόφ
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια μέθοδο εκπαίδευσης που θυμίζει το κλασικό πείραμα του Παβλόφ, όπου τα σκυλιά μάθαιναν να συνδέουν έναν ήχο με την τροφή.
Στην περίπτωση των κουνουπιών, τα έντομα του είδους Aedes aegypti εκτέθηκαν αρχικά σε ζεστό αίμα πρόβατου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως ερέθισμα τροφής. Όταν το DEET προστέθηκε στο τέλος της σίτισης, τα κουνούπια άρχισαν να συνδέουν τη μυρωδιά του με την παρουσία γεύματος.
Μετά από επαναλαμβανόμενες δοκιμές, όταν τα έντομα εκτέθηκαν μόνο στη μυρωδιά του απωθητικού, περίπου το 60% επιχείρησε να «τσιμπήσει» την επιφάνεια, παρότι δεν υπήρχε τροφή.
Σε επόμενα τεστ, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα «εκπαιδευμένα» κουνούπια μπορούσαν ακόμη και να προσεγγίσουν ανθρώπινο χέρι ψεκασμένο με DEET, σε αντίθεση με την αναμενόμενη αποστροφή.
DEET και κουνούπια
Το DEET παραμένει μία από τις πιο αποτελεσματικές ουσίες προστασίας από κουνούπια, όπως τονίζουν οι ερευνητές, και χρησιμοποιείται ευρέως από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την πρόληψη ασθενειών που μεταδίδονται μέσω εντόμων.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα ευρήματα δεν αμφισβητούν την αποτελεσματικότητά του, καθώς οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν υπό ιδιαίτερα ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η συμπεριφορά αυτή δείχνει ότι δεν είναι απαραίτητα η χημική σύσταση του DEET που αποτρέπει τα κουνούπια, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται τα ερεθίσματα και τις εμπειρίες.
Όπως εξηγούν, το νευρικό σύστημα των κουνουπιών μπορεί να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του μέσω μάθησης, κάτι που μέχρι πρόσφατα δεν είχε μελετηθεί σε τέτοιο βαθμό.
Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες εμφανίζονται καθησυχαστικοί. Όπως σημειώνουν, η «εκπαίδευση» των κουνουπιών απαιτεί πολύ συγκεκριμένες και τεχνητές συνθήκες που δύσκολα συναντώνται στη φύση.
Τονίζουν επίσης ότι το DEET παραμένει ασφαλές και αποτελεσματικό όταν χρησιμοποιείται σωστά, σύμφωνα με τις οδηγίες των κατασκευαστών, με διαφορετικές συγκεντρώσεις και μορφές εφαρμογής.