Η εικόνα ενός παιδιού στο γραφείο του που σχεδιάζει με αφοσίωση αλλά με την πρώτη «λάθος» γραμμή τσαλακώνει το χαρτί και το πετάει είναι οικεία στους γονείς.
- Οι ειδικοί διακρίνουν την υγιή επιδίωξη από την αγχώδη τελειομανία. Τα παιδιά που βιώνουν το δεύτερο νιώθουν έντονη ματαίωση και εκλαμβάνουν ένα λάθος, όπως μια στραβή γραμμή, ως απόδειξη ότι δεν είναι ικανά.
- Η τελειομανής συμπεριφορά συνδέεται με τη δυσκολία διαχείρισης της αβεβαιότητας, ενώ οι στάσεις του οικογενειακού περιβάλλοντος παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η έντονη γονεϊκή κριτική μπορεί να αυξήσει το άγχος και τις επιδόσεις του παιδιού.
- Οι γονείς καλούνται να αλλάξουν τακτική, ενθαρρύνοντας τη διόρθωση αντί της απόρριψης μιας προσπάθειας. Η αποδοχή της ατέλειας και η αντιμετώπιση των δικών τους λαθών με ψυχραιμία λειτουργούν ως ισχυρό παράδειγμα προς μίμηση.
- Όταν ένα παιδί αντιληφθεί ότι μια ατέλεια δεν ισοδυναμεί με αποτυχία, αναπτύσσει μια κρίσιμη δεξιότητα. Αποκτά την ανθεκτικότητα να συνεχίζει την προσπάθεια, ακόμη και όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται ιδανικά.
Συχνά, αυτή η συμπεριφορά αποδίδεται απλώς σε έναν ιδιαίτερο ή σχολαστικό χαρακτήρα, που θέλει «όλα να γίνονται στην εντέλεια».
Ωστόσο, η σύγχρονη ψυχολογία επισημαίνει ότι πίσω από την επαναλαμβανόμενη απόρριψη μιας προσπάθειας κρύβεται κάτι σημαντικότερο: ο τρόπος που το παιδί διαχειρίζεται τα λάθη και την αποτυχία.
Οι διαφορές για το παιδί: Επιδίωξη ή ανησυχία για την τελειότητα;
Οι ειδικοί διαχωρίζουν την επιθυμία ενός παιδιού να τα καταφέρει καλά από την έντονη ανησυχία για τα λάθη.
Η θετική επιδίωξη: Το παιδί που απλώς έχει υψηλά πρότυπα μπορεί να πει ήρεμα: «Δεν μου αρέσει έτσι, θα το δοκιμάσω αλλιώς» και να συνεχίσει ατάραχο.
Η αγχώδης ανησυχία: Το παιδί νιώθει έντονη ματαίωση, εκνευρισμό ή παρατάει εντελώς τη δραστηριότητα, επειδή το αποτέλεσμα δεν ταιριάζει απόλυτα με την εικόνα που είχε στο μυαλό του.
Για αυτά τα παιδιά, μια στραβή γραμμή ή ένα ασύμμετρο πρόσωπο στο χαρτί δεν εκλαμβάνεται απλώς ως πληροφορία προς διόρθωση, αλλά ως απόδειξη ότι «δεν είναι καλά» σε αυτό που κάνουν.
Ο ρόλος του περιβάλλοντος
Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, η υπερβολική εστίαση στην τελειότητα συνδέεται συχνά με τη δυσκολία διαχείρισης της αβεβαιότητας. Όταν ένα παιδί δεν αντέχει το αίσθημα ότι κάτι δεν είναι «σωστό», προσπαθεί να αποφύγει τη δυσφορία ξεκινώντας πάλι από το μηδέν, ελπίζοντας ότι η επόμενη προσπάθεια θα είναι ιδανική.
Παράλληλα, οι στάσεις του οικογενειακού περιβάλλοντος παίζουν καθοριστικό ρόλο. Έρευνες δείχνουν ότι η έντονη κριτική ή η υπερβολική εστίαση στην ακρίβεια από τους γονείς μπορεί να αυξήσει τις τελειομανείς συμπεριφορές στα παιδιά. Αντίθετα, όταν οι γονείς υιοθετούν μια πιο χαλαρή στάση απέναντι στα σφάλματα, τα παιδιά όχι μόνο μειώνουν το άγχος τους, αλλά βελτιώνουν και τις επιδόσεις τους χωρίς την πίεση του «αψεγάδιαστου».
Πώς μπορούν να αντιδράσουν οι γονείς
Οι ειδικοί τονίζουν ότι μια ζωγραφιά δεν αποτελεί ψυχολογικό τεστ και δεν πρέπει να ερμηνεύεται μεμονωμένα. Παρ' όλα αυτά, ο τρόπος που οι γονείς ανταποκρίνονται σε αυτές τις στιγμές μπορεί να αλλάξει τη νοοτροπία του παιδιού.
Αλλαγή της καθησυχαστικής τακτικής: Αντί για το σύνηθες «Μια χαρά είναι, είναι πανέμορφο!» (που διατηρεί την προσοχή στο αν το αποτέλεσμα είναι «τέλειο»), οι γονείς μπορούν να ρωτήσουν: «Τι είναι αυτό που δεν σου αρέσει; Πώς μπορούμε να το αλλάξουμε χωρίς να πετάξουμε όλο το χαρτί;».
Αποδοχή της ατέλειας: Προτρέψτε το παιδί να κρατήσει την «ατελή» προσπάθεια και να σχεδιάσει μια νέα δίπλα της, δείχνοντάς του ότι μια προσπάθεια δεν χρειάζεται να πεταχτεί στα σκουπίδια επειδή ξέφυγε μια γραμμή.
Παράδειγμα προς μίμηση: Οι γονείς μπορούν να δείχνουν στην πράξη ότι κάνουν λάθη -στη μαγειρική, στην ορθογραφία ή στις καθημερινές δουλειές- και να τα αντιμετωπίζουν με χιούμορ ή ψυχραιμία.
Όταν ένα παιδί μάθει ότι μια στραβή γραμμή δεν σημαίνει αποτυχία, αποκτά μια πολύτιμη δεξιότητα για όλη του τη ζωή: την ανθεκτικότητα να συνεχίζει, ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν γίνονται ακριβώς όπως τα είχε σχεδιάσει.