Η υπερβολική χρήση του κινητού τηλεφώνου αποτελεί μία από τις συχνότερες πηγές προβληματισμού για τους γονείς εφήβων.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα βίντεο, τα μηνύματα και τα διαδικτυακά παιχνίδια μπορούν να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της καθημερινότητας των παιδιών, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους των διακοπών, όταν ο ελεύθερος χρόνος είναι περισσότερος.
Πότε, όμως, η ενασχόληση με το κινητό παύει να αποτελεί μια συνηθισμένη συνήθεια και αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα ενός εφήβου;
Ο ψυχολόγος Alfonso Navarro, ο οποίος ειδικεύεται στην εφηβική ηλικία, επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα στην ίδια τη συσκευή, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται και εφαρμόζονται τα όρια μέσα στην οικογένεια. Όπως εξηγεί, είναι φυσιολογικό οι έφηβοι να χρησιμοποιούν περισσότερο το κινητό τους κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, καθώς έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο και μεγάλο μέρος της κοινωνικής τους ζωής πραγματοποιείται πλέον μέσω των ψηφιακών συσκευών.
Όταν το κινητό αρχίζει να εκτοπίζει σημαντικές δραστηριότητες
Η κατάσταση, ωστόσο, χρειάζεται προσοχή όταν το κινητό αρχίζει να εκτοπίζει σημαντικές δραστηριότητες, όπως ο ύπνος, η άθληση, η διά ζώσης επικοινωνία με φίλους και οι οικογενειακές δραστηριότητες.
Ο Navarro απευθύνει μια σημαντική προειδοποίηση προς τους γονείς: όταν ένας έφηβος φαίνεται να ενδιαφέρεται αποκλειστικά για το κινητό του, ίσως χρειάζεται να επανεξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι οικογενειακοί κανόνες.
«Πιθανότατα, στο σπίτι δεν διαχειρίζονται σωστά τα όρια», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να επιβάλλουν ολοένα και αυστηρότερες απαγορεύσεις. Αντίθετα, το ζητούμενο είναι να δημιουργήσουν ένα σταθερό πλαίσιο κανόνων, το οποίο θα είναι κατανοητό από τον έφηβο και θα εφαρμόζεται με συνέπεια.
Γιατί οι συνεχείς απειλές και οι τιμωρίες δεν λειτουργούν
Μία από τις συνηθέστερες λανθασμένες πρακτικές των γονέων είναι η επιβολή τιμωριών εν θερμώ, συνήθως έπειτα από έναν καβγά σχετικά με τη χρήση του κινητού. Για παράδειγμα, ένας γονέας μπορεί να απειλήσει ότι θα αφαιρέσει το τηλέφωνο από το παιδί για αρκετές ημέρες, αλλά τελικά να του το επιστρέψει μόλις υποχωρήσει ο θυμός.
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο, αυτή η ασυνέπεια αποδυναμώνει την αποτελεσματικότητα των κανόνων. Ο έφηβος δεν γνωρίζει πλέον με σαφήνεια ποιες είναι οι συνέπειες όταν παραβιάζει μια συμφωνία, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να κατανοήσει και να αποδεχθεί τα όρια.
Ούτε οι συνεχείς παρατηρήσεις και οι μακροσκελείς συμβουλές αποτελούν απαραίτητα λύση. Η επανάληψη ότι η υπερβολική χρήση του κινητού είναι επιβλαβής μπορεί σταδιακά να χάσει την αξία της, εάν δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένες πρακτικές αποφάσεις.
Οι τρεις κανόνες που προτείνει ο ψυχολόγος
Αντί για συνεχείς διαφωνίες και αυθόρμητες απαγορεύσεις, ο Alfonso Navarro προτείνει στους γονείς να καθορίζουν εκ των προτέρων ένα σαφές πλαίσιο χρήσης του κινητού.
Ειδικότερα:
- Καθορίστε συγκεκριμένο χρόνο χρήσης: Οι γονείς και τα παιδιά θα πρέπει να συμφωνούν πόσο χρόνο μπορεί να χρησιμοποιείται καθημερινά το κινητό, ανάλογα με την ηλικία και τις υποχρεώσεις του εφήβου.
- Ορίστε συγκεκριμένη ώρα διακοπής: Είναι σημαντικό να υπάρχει μια σαφής ώρα κατά την οποία το τηλέφωνο θα απομακρύνεται, ιδιαίτερα κατά τις βραδινές ώρες.
- Συμφωνήστε από πριν τις συνέπειες: Το παιδί πρέπει να γνωρίζει τι θα συμβεί εάν δεν τηρήσει τους συμφωνημένους κανόνες.
Όπως εξηγεί ο ειδικός, η συνέπεια θα πρέπει να είναι κάτι που ο έφηβος γνώριζε εκ των προτέρων και όχι μια ξαφνική απόφαση που λαμβάνεται επειδή ο γονέας έχει θυμώσει.
Με αυτόν τον τρόπο, οι συνέπειες συνδέονται άμεσα με τους οικογενειακούς κανόνες και δεν αποτελούν απλώς μια αντίδραση της στιγμής.
Τα όρια πρέπει να είναι σαφή, προβλέψιμα και σταθερά
Ο στόχος δεν είναι να απαγορευθεί πλήρως η χρήση του κινητού, αλλά να βρεθεί μια ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη των εφήβων για αυτονομία και στην ευθύνη των γονέων να θέτουν όρια.
Οι έφηβοι χρειάζονται ελευθερία και χώρο για να αναπτύξουν την ανεξαρτησία τους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν κανόνες που προστατεύουν την καθημερινότητά τους και διασφαλίζουν ότι το κινητό δεν θα κυριαρχεί σε κάθε πτυχή της ζωής τους.
Σύμφωνα με τον Navarro, τα όρια είναι αποτελεσματικά όταν διαθέτουν τρία βασικά χαρακτηριστικά: είναι «σαφή, προβλέψιμα και διατηρούνται στον χρόνο».
Εξίσου σημαντική είναι η συνέπεια των ίδιων των γονέων. Ένας κανόνας που σήμερα εφαρμόζεται αυστηρά, αύριο αγνοείται και λίγες ημέρες αργότερα αλλάζει, είναι δύσκολο να γίνει κατανοητός και αποδεκτός από έναν έφηβο.
Η σταθερή εφαρμογή των συμφωνιών βοηθά τα παιδιά να γνωρίζουν τι αναμένεται από αυτά και περιορίζει τις καθημερινές εντάσεις και τις διαπραγματεύσεις γύρω από το κινητό.