Λίγο πριν από την πρεμιέρα της 15ης σεζόν του The Voice στο TF1 και ενώ ετοιμάζει πυρετωδώς τη μεγάλη φωτογραφική του έκθεση στο Musée de l'Homme, ο Νίκος Αλιάγας έδωσε συνέντευξη στο γαλλικό εβδομαδιαίο ενημερωτικό περιοδικό Le Point.
Στη συνέντευξη μιλάει όχι για την τηλεόραση, αλλά για όσα τον διαμόρφωσαν: τη λογοτεχνία, την ποίηση, τον κινηματογράφο, τις ρίζες του.
«Τι σημαίνει να είσαι Έλληνας;» αναρωτιέται, ένα ερώτημα που τον συνοδεύει από τότε που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Γαλλία.
Στο ερώτημα ο Νίκος Αλιάγας απαντά: «Ο όρος μπορεί να σας φανεί παράξενος, αλλά για μένα είναι περισσότερο μια ιδεολογία παρά μια εθνικότητα. Σε κάθε περίπτωση, δεν πρόκειται για την ιδέα ότι ανήκουμε σε ένα σύνορο. Το ξεπερνά αυτό το πλαίσιο είναι πρωτίστως ένας πολιτισμός. Η «ελληνικότητα» είναι, σε μεγάλο βαθμό, μια κατάσταση του πνεύματος, μια γνώση και μια πρόσβαση στον πολιτισμό… Μια σχέση με τη γλώσσα» απαντα
Αυτή η πεποίθηση ότι η ένταξη σε μια ιδέα υπερέχει των δεσμών με ένα έδαφος είναι κάτι που συμμερίζομαι και με την Ελένη Αρβελέρ [γεννημένη Ελένη Γλυκάτζη, σημ. συντ.], τη μεγάλη ελληνίστρια που είχα την τύχη να γνωρίσω και η οποία μόλις έφυγε από τη ζωή».
Καβάφης, Αρβελέρ και «ελληνικότητα» ως στάση ζωής
Αφορμή για τη συζήτηση στάθηκε η πρόσφατη έκδοση έργου του Κωνσταντίνου Καβάφη (Éditions Les Belles Lettres), στην οποία ο Αλιάγας συμμετέχει με ένα φωτογραφικό portfolio.
«Είναι ένα μνημείο της ελληνικής λογοτεχνίας», λέει για τον Αλεξανδρινό ποιητή. «Το βιβλίο καταγράφει το πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα, στα 38 του. Και θέτει το ερώτημα: ποιος είναι ο δεσμός με την πατρίδα των προγόνων σου;»
Για τον ίδιο, η απάντηση ξεπερνά τα σύνορα: «Μπορεί να σας φανεί παράξενο, αλλά για μένα το να είσαι Έλληνας είναι περισσότερο μια υπακοή, μια πίστη, παρά μια εθνικότητα. Δεν είναι τα σύνορα. Είναι πολιτισμός. Είναι σχέση με τη γλώσσα. Είναι κατάσταση πνεύματος».
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
Μια άποψη που, όπως θυμάται, συμμεριζόταν με την πρόσφατα εκλιπούσα, σπουδαία ακαδημαικό, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, την οποία γνώρισε στα χρόνια της Σορβόννης:
«Δεν ήταν πλέον διευθύντρια του πανεπιστημίου το 1987, όταν γράφτηκα, αλλά κατείχε την περίφημη θέση της Πρύτανη των Πανεπιστημίων του Παρισιού. Αυτή η σπουδαία διανοούμενη, ιστορικός και ειδικός στο Βυζάντιο, εξακολουθούσε να ερχόταν στο Παρίσι για να δίνει διαλέξεις. Ήταν μια αξιοσημείωτη προσωπικότητα. Μπορώ ακόμα να τη φανταστώ να βγαίνει από ένα μεγάλο sedan. Έμοιαζε με χαρακτήρα από γαλλικό αστυνομικό μυθιστόρημα της δεκαετίας του 1950. Είχα την τύχη να την ξαναδώ πολλά χρόνια αργότερα στην Αθήνα. Έλεγε το ίδιο πράγμα με τον Καβάφη: ο κοινός χώρος αυτού που ονομάζουμε πατρίδα μας είναι ένας τόπος όπου μοιραζόμαστε συναισθήματα, χαρές και λύπες. Και αυτό επιτυγχάνεται μέσω των ανθρώπων, όχι μέσω της γης».
Ο Δον Ζουάν, ο Μπωντλαίρ και η εμμονή με τον πατέρα
Στα φοιτητικά του χρόνια στη Σορβόννη, ο Αλιάγας γοητεύτηκε από τη συγκριτική λογοτεχνία και ειδικά από τη φιγούρα του Δον Ζουάν, από τον Tirso de Molina μέχρι τον Alexander Pushkin και τον Lord Byron. Ξεχωρίζει όμως τον Charles Baudelaire και το ποίημα «Don Juan aux enfers».
«Το τέλος είναι συγκλονιστικό. Ο Δον Ζουάν κοιτάζει την άβυσσο, δεν μετανιώνει, δεν ζητά τίποτα. Ήταν απλώς θεατής των ψευδαισθήσεών του. Η αποπλάνηση είναι το τελευταίο του πρόβλημα. Στην πραγματικότητα, είναι εμμονικός με τη σχέση με τον πατέρα και με τον θάνατο».
Η φιλία που γεννήθηκε από τον Ρεμπώ
Η ποίηση δεν τον οδήγησε μόνο στη δημοσιογραφία, αλλά και σε καθοριστικές φιλίες.
«Οφείλω στον Ρεμπώ μια από τις πιο δυνατές φιλίες της ζωής μου», λέει, αναφερόμενος στον Γάλλο ποιητή. Με τον συμφοιτητή του Νικόλαο Σαμπάν, διεκδικούσαν το ίδιο βιβλίο στη βιβλιοθήκη. Το ποίημα «Ma bohème» στάθηκε η αφορμή: «Δεν είχαμε μία. Τρώγαμε στο εστιατόριο της σχολής, μέναμε σε μικρά δωμάτια. Αλλά είχαμε τη λογοτεχνία».
Η απόρριψη που δεν τον λύγισε
Η πρώτη του μεγάλη «δημοσιογραφική επιτυχία» δεν μεταδόθηκε ποτέ. Ως φοιτητής που εργαζόταν νυχτερινές βάρδιες στη Radio France, κατάφερε να αποσπάσει δήλωση από τον πρόεδρο της Κύπρου, εν μέσω διπλωματικής κρίσης.
«Μπήκα στο στούντιο, πήρα τηλέφωνο την προεδρία και συστήθηκα ως δημοσιογράφος. Δεν υπήρχε ίντερνετ τότε. Το τόλμησα». Το αποτέλεσμα; Η κασέτα κατέληξε στα σκουπίδια.
«Ο αρχισυντάκτης με ρώτησε: “Ποιος σου ζήτησε να το κάνεις;” Ένιωσα ταπεινωμένος. Αλλά δεν μου έκοψε τα φτερά».
Ο πατέρας, ο Ντελόν και το κοστούμι του «Borsalino»
Η πιο τρυφερή του ανάμνηση αφορά τον πατέρα του, ράφτη στο επάγγελμα, που είχε δουλέψει σε κοστούμι του Alain Delon για την ταινία Borsalino.
«Στο σχολείο έλεγα πως ο πατέρας μου έφτιαξε το κοστούμι του Ντελόν και δεν με πίστευαν. Ήταν όμως αλήθεια».
Χρόνια αργότερα, ο ηθοποιός θυμόταν ακόμα τον ράφτη του. «Ήθελε να του τηλεφωνήσει. Ο Ντελόν είχε δάκρυα στα μάτια. Και ο πατέρας μου επίσης».
«Αν ο Οδυσσέας τα κατάφερε, μπορείς κι εσύ»
Τα βιβλία που χαρίζει συχνά είναι το Éloge du désert της Blanche de Richemont,
αγαπά τον Khalil Gibran και το έργο του Ο Προφήτης,ενώ τα αναγνώσματα που προτιμά σε δύσκολες στιγμές είναι την ποίηση των Ελλήνων βραβευμένων με Νόμπελ, όπως ο Σεφέρης και ο Ελύτης. Για όσους δε, νιώθουν «πεσμένοι» προτείνει:
«Για όσους είναι λίγο καταθλιπτικοί, προτείνω την “Ιλιάδα” ή την “Οδύσσεια”. Αν ο Οδυσσέας επέζησε από όλα αυτά, τότε κι εσύ μπορείς να ξεπεράσεις τις δυσκολίες σου».
Ένα ντοκιμαντέρ για το Μεσολόγγι
Τέλος έχει ακόμα ένα όνειρο: ένα ντοκιμαντέρ για την πόλη καταγωγής της οικογένειάς του, με αφετηρία τον πίνακα «Η Ελλάδα μέσα από τα συντρίμια του Μεσολογγίου», του Ευγένιου Ντελακρουά.
«Ίσως στα 57 να είναι η στιγμή να περάσω στην επόμενη φάση», λέει.
Γιατί, τελικά, ο Νίκος Αλιάγας μπορεί να είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της γαλλικής τηλεόρασης, αλλά η καρδιά του παραμένει βαθιά ποιητική και αθεράπευτα ελληνική.