Η πρακτική βασίζεται σε μια εξαιρετικά απλή αρχή: να εμποδίζεται η ζέστη να εισέλθει στο σπίτι πριν προλάβει να το θερμάνει.
- Η μέθοδος του σπηλαίου βασίζεται στην πρόληψη, απαιτώντας το κλείσιμο παραθύρων και κουρτινών νωρίς το πρωί. Στόχος είναι να εγκλωβιστεί η νυχτερινή δροσιά και να εμποδιστεί η είσοδος της ηλιακής ακτινοβολίας πριν θερμάνει τον χώρο.
- Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στους χώρους με δυτικό προσανατολισμό, οι οποίοι δέχονται έντονη ηλιακή ακτινοβολία το απόγευμα. Η θερμότητα που εισχωρεί σε τοίχους και έπιπλα είναι δύσκολο να απομακρυνθεί, ειδικά σε μικρότερα διαμερίσματα.
- Μετά τη δύση του ηλίου, η στρατηγική αντιστρέφεται με τη δημιουργία διαμπερούς αερισμού για την απομάκρυνση της συσσωρευμένης θερμότητας. Το άνοιγμα παραθύρων σε αντίθετες πλευρές επιτρέπει στον δροσερό αέρα να ψύξει το κτίριο.
- Σημαντικό μέρος της θερμότητας προέρχεται από ηλεκτρικές συσκευές όπως πλυντήρια, υπολογιστές και τηλεοράσεις. Η χρήση τους τις ζεστές ώρες αυξάνει τη θερμοκρασία, γι' αυτό συνιστάται η αποσύνδεσή τους όταν δεν χρησιμοποιούνται.
Το καλοκαίρι, όταν τα θερμόμετρα ανεβαίνουν και η χρήση των κλιματιστικών εκτοξεύεται, μια απλή συνήθεια που εφαρμόζεται ήδη από τις πρώτες πρωινές ώρες μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διατήρηση μιας πιο δροσερής κατοικίας χωρίς επιπλέον κόστος. Η πρακτική είναι γνωστή ως «μέθοδος του σπηλαίου» (caveman method) και βασίζεται σε μια απλή αρχή: να εμποδίζεται η ζέστη να εισέλθει στο σπίτι πριν προλάβει να το θερμάνει.
Σύμφωνα με ειδικούς στις κατασκευές και την ενεργειακή συμπεριφορά των κτιρίων, το πιο κρίσιμο χρονικό σημείο είναι γύρω στις 9 το πρωί ή ακόμη νωρίτερα, πριν οι ακτίνες του ήλιου αρχίσουν να χτυπούν απευθείας τα παράθυρα κάθε πλευράς του σπιτιού. Εκείνη την ώρα συνιστάται να έχουν ήδη κλείσει τόσο τα παράθυρα όσο και τα στόρια ή οι κουρτίνες, ώστε να εγκλωβιστεί στο εσωτερικό ο πιο δροσερός αέρας της νύχτας και να εμποδιστεί η είσοδος της θερμότητας.
Η λογική πίσω από τη μέθοδο
Η λογική πίσω από τη μέθοδο είναι εμπνευσμένη από το φυσικό περιβάλλον των σπηλαίων, όπου η θερμοκρασία παραμένει σχετικά σταθερή ακόμη και τις πιο ζεστές ημέρες του καλοκαιριού. Αν και η συγκεκριμένη τεχνική δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον κλιματισμό σε περιόδους ακραίου καύσωνα, μπορεί να περιορίσει αισθητά την αύξηση της θερμοκρασίας στο εσωτερικό του σπιτιού και να μειώσει τις ώρες λειτουργίας του κλιματιστικού, εξοικονομώντας παράλληλα ενέργεια.
Ο Τζόζεφ Χόλμαν, ειδικός σε πόρτες και παράθυρα της βρετανικής εταιρείας Green Door, εξηγεί ότι το σημαντικότερο στοιχείο της μεθόδου είναι η πρόληψη. «Ο χρυσός κανόνας της μεθόδου του σπηλαίου είναι η προψύξη και η έγκαιρη πρόληψη», αναφέρει χαρακτηριστικά. Όπως επισημαίνει, η ακριβής ώρα που πρέπει να κλείσουν τα ανοίγματα εξαρτάται από τη γεωγραφική θέση, τη φορά του σπιτιού και ακόμη και από τη συννεφιά, όμως ο βασικός στόχος είναι κοινός: να μη δοθεί χρόνος στον ήλιο να θερμάνει τα τζάμια και στη συνέχεια ολόκληρο τον εσωτερικό χώρο.
Προσοχή χρειάζονται οι χώροι με δυτικό προσανατολισμό
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι χώροι με δυτικό προσανατολισμό. Τα δωμάτια που βλέπουν προς τη δύση δέχονται τη μεγαλύτερη επιβάρυνση τις απογευματινές ώρες, όταν η ηλιακή ακτινοβολία είναι ιδιαίτερα έντονη. Αν τα στόρια και τα παράθυρα παραμείνουν ανοιχτά μέχρι τότε, η θερμότητα εισχωρεί στους τοίχους, στα έπιπλα και στις υπόλοιπες επιφάνειες, καθιστώντας πολύ πιο δύσκολη τη μετέπειτα ψύξη του χώρου. «Μόλις μπει η ζέστη μέσα στο σπίτι, είναι εξαιρετικά δύσκολο να απομακρυνθεί», τονίζει ο Χόλμαν.
Η συμβουλή αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μικρότερα διαμερίσματα και δωμάτια. Οι περιορισμένοι χώροι περιέχουν μικρότερο όγκο αέρα και συνεπώς θερμαίνονται ταχύτερα όταν εκτίθενται στον ήλιο ή στον ζεστό εξωτερικό αέρα. Η διατήρηση κλειστών παραθύρων και κουρτινών κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας επιβραδύνει σημαντικά αυτή τη διαδικασία. Ο ειδικός, πάντως, προειδοποιεί ότι υπάρχει μία βασική προϋπόθεση: να μην παραμένουν σε λειτουργία στο εσωτερικό του χώρου συσκευές που παράγουν θερμότητα, διαφορετικά ο ζεστός αέρας εγκλωβίζεται μέσα στο σπίτι.
Η μέθοδος αλλάζει εντελώς μόλις δύσει ο ήλιος. Τότε το ζητούμενο είναι να απομακρυνθεί η θερμότητα που έχει συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η καλύτερη λύση είναι να δημιουργείται διαμπερής αερισμός ανοίγοντας παράθυρα σε αντίθετες πλευρές της κατοικίας.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται φυσική κυκλοφορία του αέρα, που επιτρέπει στον πιο δροσερό βραδινό αέρα να περάσει μέσα από το σπίτι και να απομακρύνει τη θερμότητα που έχει αποθηκευτεί στους τοίχους και στα δομικά στοιχεία του κτιρίου. Αν οι εξωτερικές συνθήκες το επιτρέπουν, τα παράθυρα μπορούν να παραμείνουν ανοιχτά όλη τη νύχτα, ώστε να ψυχθεί ακόμη περισσότερο το κτίριο και να ξεκινήσει η επόμενη ημέρα με χαμηλότερη θερμοκρασία στο εσωτερικό του.
Μία σημαντική εξαίρεση
Υπάρχει όμως μία σημαντική εξαίρεση. Για κατοικίες στο ισόγειο ή σε σημεία όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος διάρρηξης, οι ειδικοί δεν συνιστούν να μένουν τα παράθυρα ανοιχτά κατά τη διάρκεια της νύχτας για λόγους ασφαλείας.
Η αποτελεσματικότητα της μεθόδου μπορεί να ενισχυθεί με ορισμένες ακόμη παρεμβάσεις που λειτουργούν συμπληρωματικά. Εξωτερικές τέντες, παντζούρια ή ακόμη και μεγάλες γλάστρες τοποθετημένες μπροστά από τα παράθυρα μπορούν να μειώσουν αισθητά την ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας που φτάνει στο γυαλί.
Στο εσωτερικό του σπιτιού, ειδικές ανακλαστικές μεμβράνες για τα παράθυρα ή ακόμη και ένα απλό φύλλο χαρτονιού τοποθετημένο πίσω από τις κουρτίνες μπορούν να περιορίσουν τη μεταφορά θερμότητας προς το δωμάτιο.
Η καλύτερη συμπληρωματική κίνηση
«Η καλύτερη συμπληρωματική κίνηση είναι να εμποδίσεις τον ήλιο πριν καν φτάσει στο τζάμι», σημειώνει ο Χόλμαν, υπογραμμίζοντας ότι κάθε εμπόδιο που τοποθετείται εξωτερικά είναι συνήθως πιο αποτελεσματικό από εκείνα που βρίσκονται μέσα στο σπίτι.
Παράλληλα, πολλοί αγνοούν ότι σημαντικό μέρος της θερμότητας προέρχεται από τις ίδιες τις ηλεκτρικές συσκευές. Πλυντήρια, πλυντήρια πιάτων, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, τηλεοράσεις και παλαιού τύπου λαμπτήρες εκπέμπουν θερμότητα όσο λειτουργούν. Η χρήση τους κατά τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας μπορεί να αυξήσει αισθητά τη θερμοκρασία ενός δωματίου, ιδιαίτερα αν πρόκειται για μικρό χώρο. Για τον λόγο αυτό ο ειδικός συμβουλεύει να αποσυνδέονται από την πρίζα όσες συσκευές δεν χρησιμοποιούνται. «Κλείστε τις περιττές συσκευές από την πρίζα, ώστε το "σπήλαιό" σας να παραμένει πραγματικά δροσερό», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Για όσους σχεδιάζουν πιο μόνιμες λύσεις, υπάρχουν και κατασκευαστικές επιλογές που μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την υπερθέρμανση ενός κτιρίου. Σύγχρονα ενεργειακά τζάμια με έλεγχο της ηλιακής ακτινοβολίας, παράθυρα με ενσωματωμένα στόρια ανάμεσα στους υαλοπίνακες και εξωτερικά αρχιτεκτονικά σκίαστρα αποτελούν επενδύσεις που μειώνουν σταθερά την είσοδο θερμότητας κατά τους θερινούς μήνες.
Καθώς τα καλοκαίρια γίνονται ολοένα θερμότερα, οι ειδικοί εκτιμούν ότι μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να κάνουν αισθητή διαφορά τόσο στην άνεση μέσα στο σπίτι όσο και στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Η έγκαιρη προστασία από τον πρωινό ήλιο, ο σωστός βραδινός αερισμός και ο περιορισμός των εσωτερικών πηγών θερμότητας συνθέτουν μια απλή πρακτική που αξιοποιεί τους φυσικούς νόμους της θερμοκρασίας, πριν ακόμη χρειαστεί να μπει σε λειτουργία το κλιματιστικό.