Το επίθετο «Κουλουκουντής» αντηχεί για περισσότερο από έναν αιώνα στα γραφεία της παγκόσμιας ναυτιλίας και συνδέεται με τη χρυσή εποχή του ελληνικού εφοπλισμού.
Από τα μικρά λιμάνια της Κάσου μέχρι τα ναυτιλιακά κέντρα του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, η οικογένεια κατάφερε να δημιουργήσει μια δυναστεία που έγραψε το όνομά της στην ιστορία της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Σήμερα, όμως, το ίδιο όνομα ακούγεται σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον: σε αυτό της σκηνής σκηνή των Όσκαρ στο Χόλιγουντ.
Αφορμή στάθηκε η βράβευση της 54χρονης Κασσάνδρας Κουλουκουντή, η οποία κέρδισε το πρώτο Όσκαρ που απονεμήθηκε ποτέ στην κατηγορία Casting Direction, για την ταινία «One Battle After Another».
Από τα ατμόπλοια της Κάσου, στα Liberty ships της μεταπολεμικής εποχής
Για να κατανοήσει κανείς τη διαδρομή της οικογένειας Κουλουκουντή, πρέπει να επιστρέψει στο τέλος του 19ου αιώνα στο μικρό νησί της Κάσου. Εκεί γεννήθηκε το 1898 ο άνθρωπος που θα μετέτρεπε το οικογενειακό όνομα σε διεθνή δύναμη της ναυτιλίας.
Ο Μανώλης Κουλουκουντής ήταν γιος του εφοπλιστή Ηλία Κουλουκουντή και μεγάλωσε σε μια οικογένεια όπου η θάλασσα δεν ήταν απλώς επάγγελμα αλλά τρόπος ζωής.
Την ίδια περίοδο που γεννήθηκε ο Μανώλης, ο πατέρας του είχε ήδη αποκτήσει το πρώτο ατμόπλοιο της οικογενειακής εταιρείας, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από τα παραδοσιακά ιστιοφόρα στη νέα εποχή της ατμοκίνητης ναυτιλίας. Η ναυτική παράδοση της οικογένειας ήταν τόσο ισχυρή ώστε πέντε αδέλφια της ίδιας γενιάς ασχολήθηκαν ενεργά με τη ναυτιλία, επεκτείνοντας σταδιακά τον στόλο και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Ο Μανώλης Κουλουκουντής, ωστόσο, ήταν εκείνος που διέθετε το ένστικτο να μετατρέψει την οικογενειακή επιχείρηση σε διεθνές ναυτιλιακό δίκτυο. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, το σημαντικότερο τότε κέντρο της παγκόσμιας ναυτιλίας. Εκεί, μαζί με τον Μηνά Ρεθύμνη, ίδρυσε το ναυτιλιακό γραφείο Ρεθύμνη - Κουλουκουντή, το οποίο σύντομα εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα γραφεία διαχείρισης πλοίων της εποχής.
Η εταιρεία Rethymnis & Kulukundis λειτουργούσε όχι μόνο ως διαχειρίστρια πλοίων, αλλά και ως κέντρο χρηματοδότησης και εμπορικών συμφωνιών. Μέσα από το δίκτυο αυτό πολλοί Έλληνες και ξένοι πλοιοκτήτες κατάφερναν να αγοράσουν πλοία, να εξασφαλίσουν ναυλώσεις και να αποκτήσουν πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό.
Λίγο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο στόλος της εταιρείας αριθμούσε δεκάδες πλοία και το όνομα «Κουλουκουντής» είχε ήδη καθιερωθεί στα μεγαλύτερα ναυτιλιακά κέντρα του κόσμου. Η διεθνής οικονομική κρίση της δεκαετίας του ’30 έφερε σημαντικές δυσκολίες, με πολλά πλοία να παροπλίζονται, όμως ο Κουλουκουντής κατάφερε να ανασυντάξει τις επιχειρήσεις του εξασφαλίζοντας νέες χρηματοδοτήσεις και μακροχρόνιες ναυλώσεις.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1930 προχώρησε σε μια πρωτοβουλία που θεωρείται ιστορική για τη συλλογική παρουσία της ελληνικής ναυτιλίας. Ίδρυσε στο Λονδίνο την Ελληνική Επιτροπή Ναυτιλιακής Συνεργασίας, έναν Οργανισμό που συντόνιζε τα συμφέροντα των Ελλήνων πλοιοκτητών και αποτέλεσε τη βάση για την οργανωμένη εκπροσώπηση της ελληνικής ναυτιλίας στη διεθνή σκηνή.
Μόλις άρχισε ο πόλεμος τα πλοία του χρησιμοποιήθηκαν από τους Συμμάχους. Το 1940 ταξίδεψε με το υπερωκεάνιο «Samaria» προς τη Νέα Υόρκη. Στο ίδιο ταξίδι βρισκόταν και ένας άλλος νεαρός τότε εφοπλιστής, ο Αριστοτέλης Ωνάσης. Μαζί με τον Σταύρο Νιάρχο και τον Σταύρο Λιβανό εκείνη η γενιά θα καθόριζε τη μεταπολεμική κυριαρχία της ελληνικής ναυτιλίας.
Στη Νέα Υόρκη ο Μανώλης Κουλουκουντής ανέλαβε το 1944 την προεδρία της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών. Από τη θέση αυτή στήριξε μια ιδέα που έμελλε να αλλάξει την ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας: την παραχώρηση των περίφημων πλοίων Liberty στους Έλληνες πλοιοκτήτες μετά τον πόλεμο.
Το 1946 η συμφωνία ολοκληρώθηκε και εκατό Liberty ships πέρασαν στα χέρια Ελλήνων εφοπλιστών με ευνοϊκούς όρους. Τα πλοία αυτά αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία χτίστηκε ο μεταπολεμικός ελληνικός στόλος.
Βέβαια, η τύχη δεν ήταν πάντα με το μέρος του. Η αγορά της ναυτιλιακής εταιρείας Bull Line στις αρχές της δεκαετίας του ’60 έφερε σημαντικές οικονομικές πιέσεις, ενώ η κρίση των ναύλων τις επόμενες δεκαετίες προκάλεσε μεγάλες απώλειες. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος πλήρωσε προσωπικά χρέη για να προστατεύσει την αξιοπιστία του ονόματός του. Εκτός από δραστήριος επιχειρηματίας, ο Μανώλης Κουλουκουντής είχε και καλλιτεχνικές ευαισθησίες, αφού στον ελεύθερο χρόνο του ζωγράφιζε, ενώ έγραφε και άρθρα σχετικά με τη ναυτιλία.
Η επόμενη γενιά, οι έριδες και το Χόλιγουντ
Στην επόμενη γενιά ανήκε ο γιος του, Μιχάλης Κουλουκουντής, πατέρας της Κασσάνδρας. Παντρεύτηκε την Ιρλανδή ηθοποιό Τάρα Τάισον, η οποία κινήθηκε με άνεση στον καλλιτεχνικό κόσμο της Νέας Υόρκης.
Στη δεκαετία του ’70 εμφανίστηκε στο Μπρόντγουεϊ και στην τηλεοπτική σειρά «Οι Άγγελοι του Τσάρλι», ενώ υπήρξε μούσα καλλιτεχνών και φωτογράφων. Ανάμεσά τους και ο Άντι Γουόρχολ, για τον οποίο είχε ποζάρει. Σε αυτό το περιβάλλον μεγάλωσε η Κασσάνδρα Κουλουκουντή.
Από τις πιο μαύρες σελίδες της οικογένειας υπήρξε η περίοδος κατά την οποία μετά τον θάνατο του Μιχάλη Κουλουκουντή το 2010 ξέσπασε έντονη διαμάχη για τη διαχείριση της μεγάλης συλλογής έργων τέχνης του. Στη συλλογή περιλαμβάνονταν έργα δημιουργών όπως ο Ματίς, ο Ντεγκά, ο Σαγκάλ και ο Ελ Γκρέκο. Οι οικογενειακές εντάσεις αποτυπώθηκαν και στο βιβλίο «Απρόσιτες Ακτές» του Ηλία Κουλουκουντή, ενός από τους τρεις γιους του Μιχάλη μαζί με τον Τζόνι και τον Στάθη. Στις σελίδες του περιγράφει τις συγκρούσεις της οικογένειας, τον αυταρχικό πατέρα, τη μητέρα που νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρική κλινική και την αυτοκτονία του αδελφού του Τζόνι.
Ένας από τους τελευταίους εκπροσώπους της παλιάς ναυτιλιακής γενιάς ήταν ο Στάθης Κουλουκουντής, που γεννήθηκε το 1942 στις Ηνωμένες Πολιτείες και εργάστηκε για δεκαετίες στην ιστορική εταιρεία Rethymnis & Kulukundis στο Λονδίνο. Ο θάνατός του τον Φεβρουάριο του 2024 θεωρήθηκε από πολλούς το τέλος μιας εποχής. Σήμερα το όνομα «Κουλουκουντής» ακούστηκε στα πέρατα του κόσμου όχι για κάποια επιχειρηματική συμφωνία, αλλά λόγω του Όσκαρ που απέσπασε η Κασσάνδρα Κουλουκουντή.
Έτσι, από τα ατμόπλοια της Κάσου μέχρι το κόκκινο χαλί των Όσκαρ στο Χόλιγουντ, η ιστορία της οικογένειας Κουλουκουντή αποδεικνύει ότι ακόμη και οι πιο βαριές παραδόσεις μπορούν να πάρουν απρόσμενες κατευθύνσεις όταν μια νέα γενιά αποφασίσει να γράψει το δικό της κεφάλαιο.