Η ραδιομική (Radiomics) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στη σύγχρονη ακτινολογία και αναμένεται να διαμορφώσει το μέλλον της Ιατρικής.
Πρόκειται για μια καινοτόμο μέθοδο ανάλυσης ιατρικών εικόνων, όπως η αξονική τομογραφία (CT), η μαγνητική τομογραφία (MRI) και η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET/CT), μέσω της οποίας εξάγονται εκατοντάδες ή και χιλιάδες ποσοτικά χαρακτηριστικά που δεν είναι ορατά στο ανθρώπινο μάτι.
Τα χαρακτηριστικά αυτά περιγράφουν τη μορφολογία, την υφή, την ετερογένεια και τη βιολογική συμπεριφορά των ιστών, προσφέροντας πληροφορίες που υπερβαίνουν τη συμβατική οπτική αξιολόγηση.
Ραδιομική: Η νέα «ψηφιακή βιοψία» που αλλάζει τη διάγνωση του καρκίνου
Σύμφωνα με όσα εξηγεί σήμερα στο iefimerida ο πρόεδρος της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας (ΕΑΕ), Αθανάσιος Χαλαζωνίτης, ο οποίος υπηρετεί ως διευθυντής του ΕΣΥ στο νοσοκομείο της Αθήνας “Αλεξάνδρα”, “αντί να βασίζεται αποκλειστικά στην οπτική ερμηνεία, η μέθοδος αυτή εξάγει μεγάλο αριθμό ποσοτικών και μαθηματικών χαρακτηριστικών από τις ιατρικές εικόνες (όπως αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες κ.ά.), μέσω προηγμένων αλγορίθμων, μετατρέποντας απλές εικόνες σε δεδομένα και επιτρέποντας τον χαρακτηρισμό των σε κυτταρικό και γενετικό επίπεδο. Σε συνδυασμό με αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης, η ραδιομική επιτρέπει ακριβέστερη διάγνωση, καλύτερη ταξινόμηση των παθήσεων, εκτίμηση της πρόγνωσης και πρόβλεψη της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Ιδιαίτερα στην ογκολογία, συμβάλλει στον χαρακτηρισμό των όγκων, στη διάκριση καλοήθων και κακοήθων βλαβών, στην εκτίμηση της επιθετικότητας ενός νεοπλάσματος και στην επιλογή της καταλληλότερης θεραπευτικής στρατηγικής για κάθε ασθενή”.
Ραδιομική: Η νέα επανάσταση στην ιατρική που προβλέπει καρκίνο, Alzheimer και καρδιαγγειακά νοσήματα
Ο Αθανάσιος Χαλαζωνίτης αναφέρει, όμως, επίσης κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό όσο και λίαν ελπιδοφόρο για ασθενείς και ειδικούς γιατρούς:
“Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα πρόβλεψης της εμφάνισης ή της εξέλιξης ασθενειών πριν ακόμη εκδηλωθούν κλινικά. Η ανάλυση των απεικονιστικών δεδομένων μπορεί να αναγνωρίσει πρώιμα πρότυπα που σχετίζονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Alzheimer, αλλά και με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Παράλληλα, μπορεί να εκτιμήσει την πιθανότητα υποτροπής ή μετάστασης σε διάφορες μορφές καρκίνου. Η δυνατότητα αυτή μετατοπίζει την ιατρική από την απλή διάγνωση προς την προγνωστική και προληπτική ιατρική, επιτρέποντας έγκαιρες παρεμβάσεις και βελτιώνοντας την πρόγνωση των ασθενών”.
Και, μάλιστα, ο Αθανάσιος Χαλαζωνίτης σπεύδει να διευκρινίσει στο iefimerida: “Ένα ακόμη πλεονέκτημα της ραδιομικής είναι ότι αξιοποιεί ήδη υπάρχουσες ιατρικές εικόνες, χωρίς να απαιτούνται επιπλέον επεμβατικές πράξεις. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται η επιβάρυνση του ασθενούς, ενώ παράλληλα αυξάνεται η διαγνωστική ακρίβεια και ενισχύεται η δυνατότητα έγκαιρης θεραπευτικής παρέμβασης”.
Από την εικόνα στη θεραπεία: Η νέα εποχή της ακτινολογίας με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης
Ο πρόεδρος της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας μας πάει ακόμη πιο μακριά:
“Η εξέλιξη της ραδιομικής οδήγησε στην ανάπτυξη των Radiogenomics, ενός νέου επιστημονικού πεδίου που συνδέει τα απεικονιστικά χαρακτηριστικά με το γονιδιωματικό και μοριακό προφίλ των ασθενών. Μέσω αυτής της συσχέτισης είναι δυνατόν να προβλεφθούν γενετικές μεταλλάξεις ή μοριακοί βιοδείκτες χωρίς την ανάγκη επαναλαμβανόμενων επεμβατικών βιοψιών. Έτσι, η ιατρική απεικόνιση μετατρέπεται σε έναν μη επεμβατικό «ψηφιακό βιοδείκτη», συμβάλλοντας ουσιαστικά στην εφαρμογή της εξατομικευμένης ιατρικής (Precision Medicine), όπου η θεραπεία προσαρμόζεται στα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς”.
Αξίζει να σημειωθεί, σε κάθε περίπτωση, ότι, παρά τη σημαντική συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης, ο ρόλος του γιατρού ακτινολόγου παραμένει κεντρικός και αναντικατάστατος. Ο γιατρός ακτινολόγος είναι υπεύθυνος για την επιλογή του κατάλληλου πρωτοκόλλου απεικόνισης, τη διασφάλιση της ποιότητας των εικόνων, την ακριβή οριοθέτηση των βλαβών και, κυρίως, την ορθή ερμηνεία των ευρημάτων μέσα στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.
Οι αλγόριθμοι μπορούν να εντοπίσουν σύνθετα πρότυπα και να παρέχουν πιθανότητες ή προβλέψεις. Ωστόσο, δεν διαθέτουν την κλινική κρίση, την εμπειρία, την ηθική ευθύνη και την ενσυναίσθηση που απαιτούνται για τη λήψη ιατρικών αποφάσεων. Ο ακτινολόγος αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ της προηγμένης τεχνολογίας, της κλινικής πληροφορίας και της διεπιστημονικής ομάδας, διασφαλίζοντας ότι τα δεδομένα αξιοποιούνται με ασφάλεια, αξιοπιστία και προς όφελος του ασθενούς.
Ραδιομική και Radiogenomics: Το μέλλον της εξατομικευμένης Ιατρικής
Βέβαια, ο Αθανάσιος Χαλαζωνίτης επισημαίνει ακόμη στο iefimerida και κάποιους πολύ σημαντικούς περιορισμούς:
“Παρά τις μεγάλες προοπτικές της, η ευρεία εφαρμογή της ραδιομικής απαιτεί ακόμη τυποποίηση των πρωτοκόλλων απεικόνισης, επικύρωση των αλγορίθμων σε μεγάλους πληθυσμούς και αυστηρή προστασία των προσωπικών δεδομένων. Ωστόσο, η συνεχής πρόοδος στην υπολογιστική ισχύ, στην τεχνητή νοημοσύνη και στη βιοπληροφορική αναμένεται να επιταχύνει την ενσωμάτωσή της στην καθημερινή κλινική πράξη. Η ραδιομική και τα Radiogenomics μεταμορφώνουν τη διαγνωστική ακτινολογία από μια ειδικότητα που βασιζόταν κυρίως στην οπτική αξιολόγηση των εικόνων σε μια επιστήμη ποσοτικής ανάλυσης δεδομένων και βιολογικής πληροφορίας. Στο άμεσο μέλλον, οι ιατροί ακτινολόγοι δεν θα περιορίζονται στην ερμηνεία απεικονιστικών εξετάσεων, αλλά θα λειτουργούν ως διαχειριστές ποσοτικών και περιγραφικών δεδομένων σχετικά με τις παθολογικές διεργασίες, τα οποία θα επιτρέπουν σε μηχανογραφημένα συστήματα υποστήριξης αποφάσεων να βελτιώνουν την ακρίβεια της διάγνωσης και της πρόγνωσης, στον ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα της ραδιομικής”.
Έτσι, το μέλλον της Ιατρικής και, συνεπώς, της Ακτινολογίας δεν βρίσκεται στην αντικατάσταση του ακτινολόγου από την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά στη δημιουργική συνεργασία τους. Ο συνδυασμός της ανθρώπινης κλινικής εμπειρίας, της κριτικής σκέψης, της ενσυναίσθησης και των προηγμένων υπολογιστικών εργαλείων θα οδηγήσει σε έγκαιρες διαγνώσεις, ακριβέστερες προβλέψεις και ουσιαστικά εξατομικευμένη φροντίδα, προς όφελος κάθε ασθενούς.