Σημαντική εξάπλωση σε δεκάδες περιοχές της Ελλάδας παρουσιάζει το κουνούπι Culex tritaeniorhynchus, που πιθανόν εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Σε κατάσταση ετοιμότητας βρίσκονται οι αρχές δημόσιας υγείας στη χώρα μας αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς τα επικαιροποιημένα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) αποτυπώνουν την εξάπλωση εντόμων - διαβιβαστών σοβαρών ασθενειών.
Οι νέοι ψηφιακοί χάρτες, που αναδεικνύουν την κινητικότητα κουνουπιών, σκνιπών και τσιμπουριών, φέρνουν στο προσκήνιο νέες υγειονομικές προκλήσεις. Στη χώρα μας ενδιαφέρον προκαλούν τα ευρήματα γύρω από την περαιτέρω εξάπλωση του είδους Culex tritaeniorhynchus.
Πρόκειται για ένα κουνούπι το οποίο έχει αναγνωριστεί από την επιστημονική κοινότητα ως δυνητικός φορέας της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας, μιας σοβαρής ιογενούς λοίμωξης που προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Το προφίλ του νέου «εγχώριου» κινδύνου
Μέχρι πρότινος, το είδος Culex tritaeniorhynchus αποτελούσε έναν μακρινό υγειονομικό κίνδυνο, καθώς ενδημούσε κυρίως στη Βόρεια Ασία (σε χώρες όπως η Ινδία, η Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ και η Καμπότζη) αλλά και σε ζώνες της Αφρικής. Πλέον, η εδραίωσή του στην Ελλάδα αλλάζει τα δεδομένα.
Όπως εξηγεί στο iefimerida.gr o δρ Αντώνιος Μιχαηλάκης, Ερευνητής- Εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο και προϊστάμενος του Εργαστηρίου Εντόμων και Παρασίτων Υγειονομικής Σημασίας, πολλά από τα είδη κουνουπιών που ενδημούν στη χώρα μας είναι δυνητικά διαβιβαστές ασθενειών.
«Το συγκεκριμένο κουνούπι Culex tritaeniorhynchus είναι διαβιβαστής της εγκεφαλίτιδας. Δεν πρέπει, όμως, να υπάρχει ανησυχία στους πολίτες, καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει καταγραφεί κανένα κρούσμα της νόσου από κουνούπι όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση» σημειώνει, ενώ τονίζει ότι μεγαλύτερη ανησυχία στους ειδικούς προκαλούν ο ιός του Δυτικού Νείλου και ο Δάγκειος πυρετός, που εξαπλώνονται μέσω του κοινού κουνουπιού και του Ασιατικού κουνουπιού τίγρης, αντίστοιχα.
«Ειδικότερα, ο ΙΔΝ ταλαιπωρεί εδώ και αρκετά χρόνια πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ το Ασιατικό κουνούπι-τίγρης μάς ανησυχεί ιδιαίτερα τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς τόσο στην Ιταλία όσο και στην Ισπανία σημειώθηκαν κρούσματα Δάγκειου, τοπικής εγχώριας μετάδοσης», λέει ο Αντώνιος Μιχαηλάκης.
Τα χαρακτηριστικά του κουνουπιού Culex tritaeniorhynchus
Το κουνούπι παρουσιάζει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που αυξάνουν την επικινδυνότητά του για τον πληθυσμό:
• Αν και τα θηλυκά τρέφονται συχνά με το αίμα μεγάλων ζώων (όπως βοοειδή και χοίροι), επιτίθενται με την ίδια ευκολία και στους ανθρώπους.
• Επιβιώνει και αναπαράγεται σε χαμηλό υψόμετρο, αναζητώντας περιοχές με έντονη βλάστηση και στάσιμα νερά (λίμνες, πηγάδια, αρδευτικά κανάλια, ορυζώνες).
• Δεν περιορίζεται στην ύπαιθρο. Εντοπίζεται, πλέον, συχνά και μέσα σε πόλεις, βρίσκοντας καταφύγιο σε οικιακές δεξαμενές ή δοχεία συλλογής νερού στις αυλές των σπιτιών.
Ιαπωνική εγκεφαλίτιδα: Τα συμπτώματα που πρέπει να προσέξουμε
Το συγκεκριμένο έντομο αποτελεί τον κύριο διαβιβαστή της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η συγκεκριμένη λοίμωξη εκδηλώνεται με ήπια μορφή. Όμως αν εξελιχθεί σε σοβαρή νόσηση, μπορεί να προσβάλει απευθείας τον εγκέφαλο.
Τα συμπτώματα που χτυπούν «καμπανάκι» κινδύνου περιλαμβάνουν απότομο υψηλό πυρετό και έντονη κεφαλαλγία, δυσκαμψία στην περιοχή του αυχένα και πνευματική σύγχυση και τάσεις αποπροσανατολισμού. Σε πολύ βαριές περιπτώσεις, η νόσος μπορεί να προκαλέσει σπασμούς, παράλυση, κώμα ή ακόμη και μόνιμες νευρολογικές βλάβες στον ασθενή.
Η «απόβαση» του Δάγκειου πυρετού στην Κεντρική Ευρώπη
Παράλληλα, η πλέον αξιοσημείωτη εξέλιξη της πρόσφατης καταγραφής των ειδικών αφορά στην πρώτη επίσημη εμφάνιση του κουνουπιού Aedes aegypti και στο Λουξεμβούργο δεδομένου ότι θεωρείται ο πλέον αποτελεσματικός διαβιβαστής του Δάγκειου πυρετού. Το έντομο αυτό δεν ενδημεί στην Ευρώπη με εξαίρεση την Κύπρο και τη νήσο Μαδέιρα (Πορτογαλία).
Στη χώρα μας, τα τελευταία έτη έχουν καταγραφεί μόνο εισαγόμενα περιστατικά Δαγκείου, σε περιορισμένο αριθμό, σε ταξιδιώτες που είχαν έρθει από ενδημικές χώρες του εξωτερικού. Το κουνούπι Aedes aegypti, που είναι ο βασικός διαβιβαστής αυτών των ιών παγκοσμίως, δεν είναι εγκατεστημένο στην Ελλάδα. Καθώς όμως έχει εγκατασταθεί και στη χώρα μας το «Ασιατικό κουνούπι τίγρης» (Aedes albopictus) που είναι δευτερεύων διαβιβαστής, είναι υπαρκτός ο κίνδυνος εισαγωγής αυτών των ιών μέσω ταξιδιωτών (εισαγόμενων κρουσμάτων) και στη συνέχεια της τοπικής εγχώριας μετάδοσής τους.
Πώς συλλέγονται τα δεδομένα
Η χαρτογράφηση αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία που συγκεντρώνονται στο δίκτυο VectorNet, που αποτελεί μια κοινή πρωτοβουλία του ECDC και της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA). Εκ μέρους της Ελλάδας συμμετέχει το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Το συγκεκριμένο δίκτυο συγκεντρώνει, επεξεργάζεται και επιβεβαιώνει σε πραγματικό χρόνο δεδομένα από ειδικούς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στόχος η έγκαιρη παρακολούθηση των φορέων που απειλούν εξίσου την υγεία των ανθρώπων και των ζώων, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να λαμβάνουν προληπτικά μέτρα.
«Τα κουνούπια είναι απρόβλεπτα και σίγουρα οι ανοιξιάτικες βροχές που συνδυάζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες στη χώρα μας ευνοούν την παραγωγή τους. Αλλά και στις περιόδους ξηρασίας πάλι υπάρχουν κουνούπια γιατί παντού υπάρχει «κρυμμένο» νερό. Δυστυχώς, το κουνούπι μας αναγκάζει να συνεργαστούμε και να είμαστε σε μόνιμη εγρήγορση τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο», δηλώνει ο Δρ. Μιχαηλάκης.
Η στρατηγική της άμυνας: Από το σπίτι μέχρι την ατομική προστασία
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση απαιτεί θωράκιση σε δύο μέτωπα: στον προσωπικό μας χώρο και στην καθημερινή μας ένδυση.
Στο σπίτι, η πρώτη γραμμή άμυνας ξεκινά από την εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής. Η απομάκρυνση κάθε ίχνους στάσιμου νερού από πιατάκια γλαστρών, κουβάδες ή ποτίστρες είναι το πιο κρίσιμο βήμα.
Παράλληλα, η χρήση προστατευτικής σήτας στα παράθυρα και η λειτουργία ανεμιστήρων -οι οποίοι ανακόπτουν την πτήση τους και διασκορπίζουν το διοξείδιο του άνθρακα- δημιουργούν ένα ασφαλές καταφύγιο.
Σε ατομικό επίπεδο, η επιστήμη προκρίνει τη χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών σκευασμάτων. Για όσους προτιμούν τις πιο φυσικές λύσεις, τα αιθέρια έλαια σιτρονέλας, ευκάλυπτου και λεβάντας προσφέρουν μια ήπια εναλλακτική.
Τέλος, η επιλογή φαρδιών και ανοιχτόχρωμων ρούχων που καλύπτουν το σώμα κατά τις απογευματινές και νυχτερινές ώρες αποτελεί έναν απλό αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικό κανόνα προστασίας.